Yayın Tarihi: 09.11.1984

Sayfa: 2

MELİH CEVDET ANDAY

Bir Mektup

Şeyh-ül Muharririn Burhan Felek öleli iki yıl olmuş… Gazeteciler Cemiyeti anma töreni düzenlemese bilmeyecektik. Toplumun belleği zayıftır. Bu tür törenler sadece geçmişi değerlendirmekle kalmaz, gençlerde iyi bir ad bırakma hevesi uyandırarak geleceği da hazırlar. Ayrıca Burhan Felek’in ölüm yıldönümlerinde meslek hizmet ödülleri dağıtılması ile iyi bir gelenek kurulmuş oldu. Bu ödüle bu yıl lâyık görülen üç değerli meslektaşımızı yürekten kutlarım.

Burhan Felek’le tanışırdık elbet, ama konuşmamız çok az olmuştu. Yıllar önce Ankara’daki evimize gelmişti bir kez. Bir iki kez de Cumhuriyet gazetesinde başyazarımız Nadir Nadi’nin odasında karşılaştık, o kadar.

Kimden duydum, şimdi bulamayacağım, rahmetli, bir sözcüğün Türkçe mi, Arapça mı olduğunu sorup öğrenmek için benim kendisini ziyaret ettiğimi söylemiş birine. Bir yanlışlık olacak, ben değilim o giden. Üstada danışmanın yersizliğini söylemek değil niyetim, haşa, ancak ben bu gibi durumlarda kitap karıştırma yolunu yeğlerim.

Burhan Felek, tatlı dilli bir Osmanlı efendisi idi; görmüş geçirmişliği de gördüğü saygının nedenlerinden biridir. Kendi kendine öğrendiği Fransızcasının çok güçlü olduğunu söylerler. Yazarlığına gelince, bunca ünlü bir yazarımızı okura yeniden tanıtmağa kalkmak gereksizdir sanırım. Günlük yazılarından başka çevirileri de vardır. Gülmeceyi denedi bütün yazarlığı boyunca. Nasrettin Hoca onun başlıca kaynaklarındandı. İki de hikâye kitabı varmış… Bu yazımda size bu kitaplarla ilgili bir anımı anlatacağım.

Bundan altı yıl önce görevli olarak Paris’te bulunduğum sırada, İstanbul’dan bir arkadaşım bana Burhan Felek’in Milliyet gazetesinde çıkmış bir yazısını yolladı. İçinde benim de adım geçtiği için büsbütün merakla okudum. Üstat o yazısında, iki hikâye kitabı bastırdığını, fakat bu kitapların edebiyat çevrelerinde hiçbir ilgi uyandırmadığını söylüyor, bu ilgisizlikten yakınıyor ve “Melih Cevdet bey de söz etmedi o kitaplarımdan” deyiveriyordu.

Gerçekten de haberim olmamıştı o kitaplardan; görseydim okurdum. Ama yazar mıydım? Ben eleştirmen değilim, benden önce başkalarına düşerdi bu iş. Demek istediğim, Burhan Felek benden değil, eleştirmenlerimizden yakınmalı idi. Öylesi daha doğru olurdu.

Oturdum, kendisine bir mektup yazdım, ama yukarda söylediklerimi değil. Mektubumun kopyasını çıkarmadım elbet, öyle bir alışkanlığım yoktur. Ne dediğimi tam olarak yazamayacağım şimdi. Aklımda kaldığı kadarı ile şöyle dedim:

“ Muhterem üstadım, Milliyet gazetesinde çıkan yazınızı okudum. Adımı geçirmeniz beni hem sevindirdi, hem üzdü. İtiraf edeyim, o iki kitabınızı görmedim. Buna ne kadar üzülsem yeridir. Ama onların hiçbir eleştirmenimizce ele alınmamış olması daha da üzücüdür. Fakat üstat, benim bu konudaki asıl düşüncem, edebiyat çevrelerinin ilgisine sizin hiç de muhtaç olmadığınızdır. Halkça sizin kadar sevilmiş yazarımız ne azdır! Bırakın edebiyat çevreleri size uzak düşmüş olsunlar…’’

Daha buna benzer birtakım sözler. Amacım yaşlı bir meslektaşımızın gönlünü almaktı. Bu niyetimi gerçekleştirmiş olduğumu kısa bir zaman sonra anladım. Burhan Felek’ten, tümünü aşağıya alacağım şu mektup geldi. Bir anı olarak dosyam da saklıyorum.

“Aziz Melih Cevdet Beyefendi, 6 Mart tarihli mektubunuzu aldım. Bana okurlarımdan bu mektubunuz manasında birçok mektup gelir. Ama sizin edebî ve kültürel kıymetinizi bildiğim için, yazınız beni çok mütehassis etti. İnsan ne kadar yaşlanırsa yaşlansın, takdir sahibi kıymetlerin kendisine aferin demesinden bir çocuk gibi hoşlanıyor. Ben de sizin mektubunuzdan bu şekilde duygulandım. Basındaki naçiz hizmetime gelince, bunu sokak köşesinde herkesin alıştığı bir küçük köfteciye benzetirim. Yaptığı köfteler hiçbir zaman en iyi olmadığı gibi, çok defa tatsızdır da; ama çoluk çocuk, genç ihtiyar ona alışmış olanlar müşteri olmakta devam ederler. İşte aziz Melih Cevdet Beyefendi, ben bu yaşlı köfteciyim. Ondan dolayı takdiriniz beni çok sevindirdi. Şükür ki hâlâ memleketimiz sizler gibi değerlere sahiptir, bilmem genç nesilde size benzer kıymetler mevcut mudur? Ve önümüzdeki zaman tarlası sizler gibi semereli bitkilerin yetişmesine müsait olacak mıdır, bunda endişeliyim. Müsaadenizle sizden çok yaşlı olduğum için ellerinizden öpmeğe müsaade etmeyeceğinizi bilerek gözlerinizden öperim, kalın sağlıcakla, aziz Melih Cevdet beyefendi.”

Ne iyi etmişim sakladığıma bu mektubu. O zaman “ İşte aziz Melih Cevdet Beyefendi, ben bu yaşlı köfteciyim.” sözleri beni güldürmüştü. Şimdi nerdeyse ağlatacak oldu. Demek mektupların da etkisi zamanla değişiyor, bir yaşamları var onların. Hiçbir mektubu atmamalı; bırakmalı yaşasın. Oysa ben ne kadar çok mektup atmışımdır. Saklamayı öğrensek ve öğretsek…

Yayın Tarihi: 04.11.1983

Sayfa: 3

Burhan Hocamız basın tarihimizde hep canlı kalacak

HALDUN TANER

BURHAN Felek üstadımız genç yaşadı, genç öldü. Zekâsı gençti. Hafızası gençti. Bilgisi, dikkati, esprisi gençti. 93 yıl yaşamış olmanın yıpranışına karşın sanki sevimli başı bunun dışında kalmıştı. Hayatı boyunca her gün dünyaya, çevresine, güncel olaylara ilk gazetecilik yıllarındaki uyanık gözlerle baktı.

BURHAN Felek üstadımız uygarlık sembolü idi. Özenli giyinişi, olgun tevazuu, sevecen ifadesi, güngörmüş hal ve tavrıyla tam bir İstanbul beyefendisi, İstanbullunun da en halisi tam bir Üsküdar centilmeni idi. Varlıklı sayılacak bir aileden gelmesine karşın eli hep fakir fukaranın nabzından ayrılmadı. Onların derdini dert edindi. Haklarını savundu.

BURHAN Felek üstadımız medenî cesaret sahibiydi, ilk örneğini Meşrutiyet devrinde öğrenci temsilcisi olarak Babıali kapısındaki meşhur diklenişiyle verdiği bu hasletini ömrü boyu sürdürdü. Yaşlandıkça tecrübeden de gelen bir uzağı görüşle, frenklerin “esprit de critique” de dedikleri bir külyutmazlıkla hep basmakalıp telkinlere uyulan bir ortamda kendi fikrini açıklamaktan çekinmedi. Onun batmayan uyarıları nice “ben bilirimci, ben yaptım olducu” şeylere, itiraf etmeseler bile, çoğu zaman ışık tuttu. Gazeteciler Cemiyeti Başkanı olarak sansüre karşı baskıya karşı, haksızlığa karşı zaman zaman yü­rekli çıkışlar yaptı.

BURHAN Felek üstadımız aydınlık bir yazardı. Duru kıvrak, akıcı bir dili vardı. Ukalalıktan, bilgiçlikten kaçar, her konuyu somuta indirir, çoğu zaman da bir nükteyle noktalardı. İkinci sayfanın sol başındaki yüzü gibi güleç güneş vurmuş bir köşe gibi sıcak sütununun bütün okuyucuları çekmesi bundandı. Her sınıf insan onun yazılarını aynı zevkle içerdi. Sadece her sınıf insanı değil, 63 yılboyu, gelmiş geçmiş dört kuşak yüzbinlerce insanı zekâsı ve kalemiyle kavrayıp sürüklemek başka türlü izah edilemezdi.

YUNUS “Ölürse ten ölür, canlar ölesi değil” lafı O’na ne kadar uyuyor. Burhan Felek üstadımız canlı bir insandı. Ölümünün ilk yıldönümünde hatırası bunun için canlı. Burhan Felek adı basın tarihimizde bir Nasreddin Hoca fıkrası, bir atasözü gibi hep canlı kalacağa benzer.

Yayın Tarihi: 12.11.1982

DÜŞÜNENLERİN DÜŞÜNCESİ

BURHAN FELEK’İN ARDINDAN

Prof. Dr. İsmet GİRİTLİ [Marmara Üni. Basın-Yayın Yüksek Okulu Müdürü]

TÜRK basınında yalnız kıdemin ve ustalığın değil, ılımlılık, sağduyu, nezaket ve sorumluluğun başlıca temsilcisi Şeyhülmuharrirîn üstad Burhan Felek 4 Kasım 1982’de aramızdan ayrılarak ebediyete intikal etmiş bulunuyor.

Fakat Felek’in Türk gazetecilerine ve Türk gazeteciliğine bıraktığı “fikrî miras”ın daima uyanık tutulmasında büyük faydalar vardır.

Gerçekten merhum Burhan Felek’in son yıllarda çeşitli vesilelerle genç Türk gazetecilerine ilerisi için birtakım mesajlar verdiğini biliyor ve görüyoruz.

Kanaatimce bunlardan bir tanesini de 1975 Aralığı’nda İstanbul’da toplanan İkinci Basın Kurultay’ında, daha önce İstanbul’da Şeyhülmuharririn seçilmiş bulunan Burhan Felek için yapılmış olan ödül verme töreninde kendisine gösterilen büyük sevgiden çok duygulanmış olan merhumun yaptığı konuşmanın son kısmında bulmak mümkündür. Merhum Burhan Felek bu konuşmada şöyle demişti:

“Arkadaşlar, Şeyhülmuharririn olmak çok güzel bir şeydir. Çok çok şerefli bir şey… Ama, bu Şeyhülmuharririn olmak yaş ve meslek ihtiyarlığı yüzünden biraz da insana hazin bir şey hatırlatıyor… Şimdi ben Allaha dua ediyorum ki bugüne kadar emek verdiğim bu hizmette bu raddeye geldim… Her gün yazı yazmak elbette bir marifettir. Bundan dolayı iftihar ederim. Ama arkadaşlar, her gün yazısını okutmaktır gazetecilik… Çünkü inanıyorum ki arkadaşlar, gazete; ne gazete sahibinindir ne de o sütuna yazı yazanındır… Gazete okurların malıdır. Ancak onlara hizmet ettikçe, gazetecilikte muvaffak olunabilinir… 1925’ten itibaren her gün yazı yazdığım için, bazen Türkiye’de gazeteciliğin bir ip cambazlığı kadar tehlikeli olduğunu gördüm. Ama bir gazeteci isterse, bu ip cambazlığını yapar. İstediğini yazabilir. Mesele kalemini kendi emrinde tutabilmektir. Kaleminin emrine giren, hislerinin emri altına girenler gazetecilik mesleğinde tehlikeli bir yola girmiş olurlar… Şunu arzetmek isterim ki okuyucuyu ümitsizliğe, taraftarlığa sevketmeyin. Her konunun bir çıkar yolu olduğunu unutmayın. Basın hürriyetinin bütün hürriyetler gibi hudutsuz olmadığını da hatırdan asla çıkarmayın…”

Fakat şuna inanıyorum ki merhum Burhan Felek’in, geleceğin Türk gazetecilerine esas uyarı ve nasihatini, memleketimizi anarşi ve terörün kuvvetle kavurmaya başladığı bir zamanda, merhumun 12 Kasım 1978 tarihli Bayram gazetesinde çıkan “Böyle Zamanlarda Gazetecinin Vazifesi” başlıklı yazısında bulmak mümkündür. Bu yazıda merhum Felek şöyle sesleniyor:

“ …Bugünlerde gazetecinin vazifesi okurları ve halkı ümitsizliğe ve dalâlet ve karanlıklar kuyusuna düşmekten korumaktır. İnancınız ne olursa olsun, emeliniz ve amacınız üyesi ve hizmetkârı bulunduğunuz topluluğu mutlu, ünlü, kuvvetli olarak yaşar görmek ve bu mutluluğa ermesine yardım etmektir. Bugün sizden bunu istiyorum. Türkiye’de çok gazeteci, çok gazete ve on beş milyon kadar gazete okuru vardır. Bunlar bölüm bölüm sizleri okurlar. Ama, beni okuyan sizi, sizi okuyan öteki arkadaşınızı okumayabilir… Hangi yandan olursanız olunuz, kimi beğenip, kimi yererseniz yeriniz, fakat karşı­nızdaki milyonları birbirine ve bilhassa memleket ve milleti bugünden yarına umutsuzluğa düşmekten koruyunuz… Cemiyet üyesi olan ve olmayan bütün arkadaşlara ve her türlü yayın görevlisine bunu; nasihat deyiniz, rica deyiniz, ne derseniz deyiniz, hatırlatırım. Arkadaş­lar; bu geçimsizlik ve sen-ben kavgasına çok kurban verdik… Demokrasiyi korumak, hürriyeti kaybetmemek için omuz omuza uğraştık. Bu uğraşılar boşa gitmesin. Bu kadar yeter artık. Dursun bu milletin çocuklarının akıttığı kan ve verdiği can… Bunu siz yapabilirsiniz. Size inanıyorum.”

Yayın Tarihi: 12.11.1982

Sayfa: 12

TÜRK SİNEMASININ EN ESKİ KAMERAMANLARINDANDI

BURHAN FELEK VE SİNEMA

BURÇAK EVREN

GEÇEN hafta yitirdiğimiz Türk basının en değerli simalarından biri olan Burhan Felek, basın çevresinde olduğu kadar, kültür ve spor yaşamımızda da kıymetli bir yere sahipti, ölümü nedeniyle bu alanlarda yaptığı sayısız hizmetlerden ve çalışmalarından söz edildi. Ama sadece, bugün bile birçok kimse tarafından bilinmeyen sinemacılık yönünden hiç söz edilmedi. Oysa, Burhan Felek, aynı zamanda ilk sinema operatörlerimizden (kameramanlarımızdan) biriydi. Burhan Felek’in bu yönünü, Türk sineması üzerine inceleme-araştırma yapacaklara bir katkısı olur düşüncesiyle, yıllarca önce yazdığı bir yazıdan alıntılar yaparak aktarıyoruz…

“… Biz sinemayı Mahmut Baler biraderimizin bizim sokağa açılan ahırını, Ekrem adında bir mühendisin sinema salonu yapması üzerine seyretmeye başlamıştık. Hatta ben bu teşebbüse yardımcı olmak için, o zaman sessiz olan filmlerin altındaki tafsilât yazılarını projeksiyon esnasında Türkçeye çevirerek yüksek sesle seyircilere anlatırdım…”

★

“… Günün birinde Sedat Simavi merhum bana haber gönderdi. Senaryosunu kendisinin yazdığı meşhur aktör Burhaneddin Tepsi Bey’in rejisörlüğünü ve başrolünü yapacağı Alemdar Mustafa Paşa filminin sahnelerini çevirmemi istedi. Bu filmi, benim Çanakkale’de tanıdığım fotoğrafçı arkadaşım Foto Kenan çevirirken, bozuşmuşlar. Sedat Bey merhum da herkese eyvallah demezdi. Bırakınca işi bana yaptırmak istedi. O devirde Lütfü Simavi Bey, Sultan Reşat’ın sanırım başkâtibi idi. Onun kuvvetiyle bütün mehter takımı ve Topkapı Sarayı, filmin çevrilmesine tahsis edildi. Aktör Burhaneddin Tepsi Bey, şöhreti kadar kuvvetli artist olmadığından başka, hiç film çevirmediğinden, akla gelmedik falsolar yapıyordu. Birgün, Alemdar Mustafa Paşa’nın “Rusçuk Yaranına” İstanbul’a gidip padişahı zorbaların elinden kurtaralım diye nutuk çekerken, elinde kılıcı havaya saldırıp duruyor, fakat ağzı kapalı oynuyordu. Kendisine:

— Burhaneddin Bey, ağzınız kapalı nutuk irad ediyorsunuz, deyince bana,

— Film sesli mi? diye sordu.

Ben de:

— Sesli değil ama, ağzınızın kapalı olduğu görülüyor, kapalı ağızla nutuk çekilir mi? demiştim.”

★

“1917 yılı içinde, yani harbin bitmesine bir yıl kala İstanbul’da Beylerbeyi Sarayı’nda göz hapsinde bulunan Sultan II. Abdülhamit vefat etmişti. Bilmiyorum hangi resmî makam, bana bu tahttan indirilmiş padişahın cenaze alayının filmini çekmemi emretmişti. O devirde otomatik makineler yoktu. Alıcı makine 16 devir yapılacak şekilde elle çevrilirdi. Benim elimde sanırım Müdafaa-i Milliye Cemiyetinin malı olan zamanın en mükemmel alıcı makinesi Derby marka bir makine vardı. Biz açık bir kamyonun içine makinemizi yerleştirmiştik. Ben cenaze namazının kılındığı Ayasofya Camii önünden itibaren alayın filmini çekmeye başladım.”

Yayın Tarihi: 07.11.1982

Sayfa: 2

Devekuşuna Mektuplar

Haldun Taner

PİRİMİZİN ARDINDAN

Değil yalnız Türk basınında, sanırım tüm dünyada Burhan Felek fenomeninin bir benzerini bulamazsınız.

Ne demektir altmış dört yıl boyunca gelmiş geçmiş ve geçmekte olan dört ayrı kuşak okuyucuyu kalemi ile böylesine kavramak? Donanma Dergisi’nden Şeyhülmuharririn’liğe kadar geçen altmış dört yıl boyunca her fıkrasını her yaşta, her seviyede, her görüşte insana “Bakalım Felek bugün ne demiş” diye şerbet içer gibi okutmak?

Rejimler birbirini takip ediyor, iktidarlar gelip gidiyor, dünya değişiyor, ama o hiçbir zaman bu gelgeçlere aldırmayan sağlam bir çınar gibi, kozmik bir güç gibi ayakta duruyordu.

Dimdik, pırıl pırıl ve güleç.

İnsanlar hakkındaki övgülerimi ve yergilerimi hayatta iken yüzlerine karşı söylemek âdetinde olduğum için daha onun sağlığında, yedi yıl kadar önce yazdığım “Kolay Değil” adlı bir yazımda ve onun bir yaş gününde yaptığım konuşmada bu ebedi gençlik fenomeninin ayrıntılı bir tahlilini yapmaya çalışmıştım. Onun erişilmez popülerliğinin sebeplerini şimdi tekrarlayacak değilim. Ama özet olarak bazı belirgin niteliklerini burada da belirtmek isterim.

Üstad Burhan Felek her şeyden önce “genç” bir insandı. Doksan üç yaşına kadar da hep böyle kaldı. Bu bir yaratılış işi olduğu kadar bir de yaklaşım meselesi idi. Hastalığının son günlerine dek dünyaya, yurda, yurt sorunlarına karşı o her zamanki uyanıklığını hiç kaybetmedi. Varlıklı, görgülü bir ailenin çocuğu olarak yetişmesine, rahat seviyede hayat sürecek durumda olmasına karşın, eli bir gün olsun fakir halkın, dar gelirlinin nabzından uzak kalmadı. Olaylara o açıdan baktı. Onların hakkını savundu. Frenklerin “Esprit de Critique” dediği külyutmazlık hassası, hep basmakalıp telkinlere uyulan bir ortamda onu ayıran daha da büyük bir meziyet haline geliyordu. Bu eleştiri gücü onun bunca devir yaşamış irili ufaklı bunca “büyük” görmüş tecrübe dağarından yararlanıyordu. Yazdıklarının kimseye batmayışı bu güngörmüşlük felsefesinin olgun tonundan geliyordu. Popülerliğinin bir başka sebebi de her soruna teorik değil, pragmatist bir açıdan yaklaşması ve bunu arı duru, herkesin kolay anlayacağı bir halk diline indirgemesi idi. Çok akıcı bir Türkçesi vardı.

Ced be ced, doğma büyüme İstanbullu, İstanbullunun da en halisi, Üsküdarlı olması, evde kulaktan, büyüklerinden en iyi Türkçeyi bellemiş bulunması, gençliğinde ortaoyunu ve ortaoyuncularla övür olması hasebiyle İstanbul Türkçesinin en halisini, en esprilisini âdeta farkına varmadan edinmişti.

Nasreddin Hoca’yı bunca sevişi ise boşuna değildi. Çünkü, mizahı, nükteyi seviyordu, bir. Nükte silahının konuya hem bir felsefi olgunluk, hem bir zihni kıvraklık, hem de olaylara bambaşka açıdan ve mesafeden yeni ve taze bir yorum getirdiğinin farkında idi. Ayrıca kendi de bu yaratılışta bir insandı. İkincisi, Nasreddin Hoca’nın esprileri okumuş ukalalığından uzak, tabii edalarıyla bir “sehl-i mümteni” şaheseri idiler. Onun için de her sınıf insanın önce zihnini, sonra içini güneş gibi ısıtırlardı. Üstad Felek de bu halkça mizahtan yana idi. O da bu üslubu benimsemişti. Kendinden önce Hüseyin Rahmi’de, ama daha da çok Ahmed Rasim’de rastladığımız yoldan gitti. Her fıkrası bundan ötürü sade bir konu üzerinde tecrübeli bir insanın olgun görüşünü getirmekle kalmaz, ayrıca millete o sabah bir gülümseme fırsatı da bağışlardı. Moskova’da Londra’da, Tokyo’da, büyükelçiliklerde bulunmuş emekli bir akrabamın cenazesinde idim. Ölüm sebebini sayın eşine sorduğum zaman “Gayet iyi idi” dedi. “Kahvaltısını etti. Koltuğuna oturdu. Gazetesini okuyordu. Bana döndü. “Bak Felek bugün ne yazmış” dedi. Başı yanına düştü, öldü..” Ona “Felek’i okuyarak ölmek, gülümseyerek ölmek, mutlu ölmek sayılır” demiştim. Bakın bunu şimdi hatırlıyorum, Üstad’a bile söylememiştim.

Önce bir yazar-okur, sonra bir usta-çırak ilişkisi içinde olduğum Üstad’la ortak dostumuz Ragıp Devres’in evinde şahsen de tanışmak fırsatı bulduğum günden beri sade yazılarından değil, yazıları kadar tatlı sohbetlerinden de faydalanmak şansına erdim.

Ama pek seyrek görüşürdük. Aynı gazetede günün birinde onunla kapı yoldaşı olmanın kıvancını da tattım. Bazen asansörde rastlaşırdık. Hep gönül alıcı, yüreklendirici bir iki kelimesini esirgemezdi. Okşan Hanım aracılığı ile şu ya da bu yazım hakkında dikkatli değerlendirmelerini ve sırt okşayışlarını eksik etmezdi. Bu inanılmaz hafıza tazeliğine, bu her şeye açık dikkatine tahtalara vurarak hayran olurduk.

Memleket büyük bir gazetecisini yitirdi. Biz büyük bir dostu. Çok, ama çok üzgünüz. Bu yazıyı ne kadar zor yazdım bilemezsiniz.

Onun hakkında, çok yanlı kişiliği üzerinde o kadar yazılacak şey var ki. O bizim gözümüzde somut bir uygarlık simgesi idi. Temiz, özenli giyimi, ışıklı ve güleç görünümü, her an yeni bir espriye gebe hissi veren yaramaz ve zeki gözleri ile ona rastladınız mı, içiniz açılırdı, işiniz rast giderdi.

Pirimiz, üstadımız Burhan Felek, siz sevgili okuyucularını ve biz basındaki evlatlarını öksüz bırakıp mukadder yolculuğa çıktı. Onu doksan üç yıl aramızda hep bir sevgi ve saygı halesi içinde yaşamış olmasını yine de bir şans sayalım.

Yayın Tarihi: 06.11.1982

Sayfa: 9

10. SÜTUN

FELEK’İN ARDINDAN

Yaşamıyla düzenli ve örnek bir insan, deneyleriyle Türk basınının hocası, anılarla yüklü aydınlık belleğiyle yaşayan bir tarih, Burhan Felek göçtü aramızdan sonsuzluğa.

“Eski toprak” dedirten bir kişiliği vardı yaşama bağlılığı ve sonsuz direnciyle. Son anlarına kadar zekâ parlaklığını ve bilincini yitirmedi. O gece Devlet Başkanı Orgeneral Evren’in Edirne konuşmasını TV’den sonuna kadar izledi. Konuşma bittikten sonra, halkoylaması sonucu konusunda tahminlerde bulundu. Gece bir ara elektrikler kesildi. Felek’in yattığı yerden seslendiği duyuldu:

— 40 21 10…

Başında bekleyenler birbirlerine baktılar ve bir anlam veremediler. Tekrarladı:

— 40 21 10…

Sordular:

— Bir şey mi istiyorsunuz?

Bu kez bağırdı:

— Ârıza efendim… Ârıza…

Hemen koşup ârızaya telefon ettiler. Az sonra elektrikler yeniden yandı…

Yayın Tarihi: 05.11.1982

Sayfa: 13, 14

Kahraman Bapçum

En büyük ustamızı kaybettik…

Burhan Felek ustamızı kaybettik. Onun genç, dinamik, aydınlık başını ihtiyar vücudunun bir süredir güçlükle taşıdığını biliyorduk. Kaçınılmaz son geldi çattı.

70 yıldan fazla sürmüş gazetecilik yaşamı normal bir insanın taşıyabileceği yük değildi. Her gün okuyucu karşısına çıkan bir yazarın bu kadar uzun süre sağlam bir düşünce yeteneği ve dengeli bir ruh yapısı ile yaşayabilmesi doğa yasalarına bir bakıma karşı gelmekti.

Ustamız işte böyle zamana ve doğaya yenilmeden bugüne kadar geldi.

Burhan Felek, arkadaşımızı kaybettik. 65-70 yıl önce neredeyse kendisiyle yaşıt olan genç sporcuların başında nasıl dost, fakat otoriter bir spor yöneticiyse öldüğü güne kadar da en genç meslektaşından, en kıdemlimize kadar hepimizle arkadaş, fakat herkese karşı otoriterdi.

Türk basınına yaptığı hizmetler üzerinde durup tek tek sayılamayacak kadar çok ve iz bırakıcı olmuştur.

Türk sporuna yaptığı hizmetler ise basına yaptıklarından daha az değildir.

Burhan Felek ilk kulüp yöneticilerimizden biri olmuştur. İlk hakemlerimizden biri olmuştur, ilk federasyon başkanlarımızdan biri olmuştur ve tartışmasız ilk spor yazarımız olmuştur. Türk spor tarihi içinde çok az kimsenin elde edebileceği bir yeri vardır hocamızın…

Türkiye’de okuyucusu ile onun kadar kaynaşmış, onun kadar özdeşleşmiş bir başka yazar yetişmemiştir.

Burhan Felek’i kaybetmek, birçok şeyi birden kaybetmek demektir. Hele bizim için…

Değerli bir hoca, her yaştaki dostlarının en iyi arkadaşı, aydınlık kafalı bir düşünür, mizahı şiirleştiren bir hoşgörü sembolü, büyük bir sporcu, olimpiyat fikrinin bıkmaz ve sarsılmaz bir takipçisi, eşi az bulunur bir sohbet ustası ve hepsinden önemlisi “İstanbul efendisi” tipinin belki de son temsilcisi.

Burhan Felek, yeri doldurulmaz bir örnek adam olarak basınımızın, sporumuzun, sosyal hayatımızın, kültür hayatımızın tarihine geçmiştir.

Yayın Tarihi: 25.05.1980

DEVEKUŞU’na mektuplar

Haldun Taner

BURHAN FELEK ve ORTAOYUNU

ÜSTAD Burhan Felek onuruna peş peşe toplantılar yapılıyor, ilkin büyük yazı ustasına hak ettiği Şeyhülmuharrirîn payesi verilmişti. Geçen hafta kadirbilir İktisat Fakültemiz pek az kişiye lâyık gördüğü “Fahrî Doktor” payesini üstada verdi. Birkaç gün önce de Yapı ve Kredi Bankası’nın Tepebaşı’ndaki güzel toplantı salonunda yine Burhan Felek Beyefendinin kişiliği, yazı özellikleri, hizmetleri içten bir törenle anıldı. Kültürün bir birikim olduğunu, bu birikimin de vefa ile sağlandığını çok iyi bilen Dr. Vedat Nedim Tör’ün bir girişimi idi bu sonuncusu. Her girişimi gibi candan ve başarılı oldu. İçindeki geniş yurt aşkı ile kültür aşkını birleştirip yıllar yılı tek başına bezmeden, usanmadan, kırılmadan, gocunmadan bir sanat ve kültür havarisi gibi harika müzisyen kızlarımızı yetiştiren, dergiler, kitaplar çıkaran, sergiler, folklor kurumlan kuran, önce bize, sonra da ele güne bizim nasıl bir uygarlıktan geldiğimizi tanıtmaya çalışan bu safkan ve İdealist Atatürkçü kendine çok yakışan o tezcanlılığı ve heyecanlılığı ile bu son Burhan Felek töreninin de üstada yakışır bir seviye ve sıcaklıkta geçmesine özellikle özen göstermişti.

Bu toplantıda konuşacaklar arasında üstadın yakın dostu ve sanatı kadar konuşmacılığı da müsellem Vasfi Rıza Zobu, yılların usta fıkracısı Çetin Altan ve ünlü araştırmacı Taha Toros’un yanı sıra nedense bana da söz verilmişti. İlk konuşucu olmanın zorunluğu olarak söyleyeceklerimi çok yoğun bir kısalıkta sunmaya özellikle dikkat ettim. Halk tarafından bu kadar benimsenen, sevilen bir fıkra yazarına rastlamanın güç ve hele dört kuşak boyu her çeşit okuyucuya seslenmiş ve seslenmekte olan başka bir fıkracı örneğini sade bizde değil dışarda da bulmanın mümkün olmadığını belirterek Burhan Felek “fenomeni” nin oluşumunda kendimce bulduğum özellikleri birkaç cümle içinde özetlemeye çalıştım.

Bu özelliklerin başında Sayın Burhan Felek’in halis bir Üsküdar centilmeni, nevi artık çok az görülen bir İstanbul beyefendisi olması geliyordu. İstanbul efendisini niteleyen vasıflar nelerdir? Görgüdür, aile terbiyesidir. Dolayısıyla bir iç disiplindir. Kendine ve karşısındakine saygıdır. İnsancıllıktır. Hoşgörüdür. Vakarlı olduğu kadar da alçak gönüllü olma olgunluğudur. Karşısındaki ile özdeşleşebilme yeteneğidir. Emekli memurundan ev kadınına, aydın kesiminden halk kesimine, yeni yetişen delikanlılardan genç kızlara kadar her gradoda insanı İlk cümlesi ile yakalayıp yazısını sonuna kadar okutma gücünü borçlu olduğu külfetsiz ve sıcak üslûbunun da önce bu nefis Üsküdar Türkçesinden, sonra da Nasreddin Hocalardan, Bektaşi fıkralarından ve bir zamanlar gençliğinde aralarına karışıp övür olduğu ortaoyunu ustaları­nın rahatlığından kaynaklandığını belirttim.

 HER konuşmacı kendi açısından Burhan Felek fenomeninin izahını yaptıktan sonra kürsüye bizzat Burhan Felek geldi. Her zaman genç, her zaman muzip ve esprili ve rahat, evet rahat konuşmalarından biri ile hepimizi büyüledi. Söz arasında bize başarısının bir de sırrını açıkladı. Başarı kelimesini ben ekliyorum. Üstad sadece:

— Size bir sırrımı açıklayayım, dedi. Bilmediğim şeyi, anlamadığım şeyi hiçbir zaman yazmadım. İkinci sırrım da şu: Bu kadar rahat yazıyorsam, şimdi önünüzde bu kadar rahat konuşuyorsam, bunu on yedi yaşımda aralarına karıştığım, hem de duysa beni evden kovacak, ciddî mi ciddî, yılda ancak bayramdan bayrama iki kere gülen bir babanın korkusuna karşın, evet on yedi yaşımda pervasızca aralarına karıştığım ortaoyunu ustalarına, onların konuşma üslûbuna borçluyum, dedi.

Bu açıklama beni iki yönden çok sevindirdi. Biri biraz önce kendi nâçiz kafamla ve sezgimle üstad hakkında ileri sürdüğüm bir varsayımın kendi ikrarı ile doğru çıkmasından ötürü, İkincisi ortaoyunu konuşmalarını oldum olası tipik İstanbul halk Türkçesini ve esprisini en iyi yansıtan bir kaynak bellemiş olmamdan ötürü. Bir ulusun zekâsı, mizahı, entelektüel kesimden çok halk kesiminin algılayışını ve ifadesini yansıtan konuşma ve yazılardan okunur. Samimiyetsizliğini ve içerik fukaralığını teşbihler istiareler, çeşitli biçim cambazlıkları ile örtmeye çalışan Divan şiirinin, Batı özentisi Tanzimat ya da Fecr-i Ati edebiyatı­nın karşısında atasözlerimizin, halk şiirimizin duru bir su gibi saydam temizliğini, açık – seçikliğini, en karmaşık konuyu bile bir sehl-i mümteni (özlü söz söyleme) kıvraklığı ile sunuşunu düşünün. Ortaoyunu Türkçesinin, rahatlığı külfetsizliği, Kavuklu – Pişekâr muhaverelerinin bazen soyut mizahın sınırlarını bile aşan fantezi zenginliği, güncel konuşmalar içindeki yutturmacı şakacılığı, bir fazla kelimenin ifadeyi ve espriyi bozacağını — hayır öyle kitaptan kuramdan değil— halkın nabzını elinde tutan, kendi radarından, sezgisinden, tecrübesinden bilen ustalığı dil ehline bulunmaz yollar gösterir. Büyük fıkra ustası Ahmed Rasim’in de ortaoyunu ile ortaoyuncularla haşır neşir oluşu bir tesadüf müdür dersiniz? Onun gençliğinde ortaoyunu oynadığını bilen olmasa da rahat konuşma ve yazmaya vurgun bir yazar olarak onlardan, onların rahle-i tedrisinden geçtiği, işte apaçık ortadadır. Kendimizin olan şeyleri küçümseyegeldiğimizden beri nice madenlerimizin farkında olmadan yanından geçip gitmişiz. Şimdi bu gerçeğin, Türkiye’nin tartış­masız en popüler yazarının ağzından bir kere daha açıklanmasının ayrı önemi vardır. Şimdi herkes bu gerçeği onun ağzından duyduğu zaman daha bir inanacaktır. Ortada örneği duran şeye insan daha kolay inanır da ondan.

Yayın Tarihi: 26.08.1979

BİR ŞEYHÜLMUHARRİRİNLİK TARTIŞMASI

Yazan: Abbas Parmaksızoğlu

            15 Eylül 1921. İstanbul gazeteleri, 22 gün, 22 gece süren Sakarya muharebelerinin ilk zafer haberlerini, üç yıllık işgal altında bunalmış İstanbul halkına müjdeliyor.

İkdam gazetesi, “Ankara muhabiri mahsusumuz Yakup Kadri” imzasıyla, zamanın en büyük puntolarıyla manşetten veriyor bu büyük olayı:

“İnna Fetahnâleke fethan mübina – Dört beş günden beri taarruzu geçen hak ve adalet müdafii kahraman mücahitlerimiz yılgın ve perişan olan düşmanı mehip bir surette takip ediyor. Sakarya vadileri her gün binlerce Yunan leşiyle doluyor. Elimize geçen ganaim hesapsızdır. Ankara’da ve Büyük Millet Meclisi’nde ezim bir meserret hüküm fermadır. Bütün mazlum Müslümanlara müjdeler olsun. Halâs günü yaklaşıyor..”

İşte bugünlerde, Sakarya muharebelerinin sürdüğü ve Türk süngülerinin kesin zaferiyle bittiği o tarihi ve heyecanlı günlerde, bir başka olay, bir başka tartışma yer alıyor İstanbul’un millici gazetelerinde.

Osmanlı matbuat tarihinde ilk şeyhülmuharririn şerefini kime vermek gerek?

İkdam gazetesinde Abdurrahman Adil Bey meseleyi özetliyor, birbiriyle baş başa çekişen iki adayın isimlerini, Osmanlı edebiyatına, basınına yaptıkları hizmetleri sıralıyor.

Şinasi (İst. 1826-1871) ve Münif Paşa (Antep 1828- İst. 1910)…

Ama hangisi?

Tartışma sarpa sarıyor. Ahmet Rasim ve İkdam Gazetesi sahibi ve başyazarı Ahmet Cevdet Bey de konuya katılıyorlar.

Abdurrahman Adil Bey iki aday hakkında bilgi vermeye çalışarak özellikle Osmanlı matbuat tarihi hakkında kendi bildiklerini de yazarak şöyle diyor.

“Devleti Osmaniye” de üçüncü gazete Tercüman-ı Ahval’dir. Gayrı resmi olarak bir Türk’ün çıkardığı gazetedir. Demek ki milli gazetelerimizin en kıdemlisi Tercüman-ı Ahvâl’dir. Bunun sermuharriri Şinasi merhumdur.

Ceridesi Havadis’in ilk muharririnin kim olduğu meçhuldür. Ceridesi Havadis muharrirlerinden, o zamanki tabir üzerine kâtiplerinden yalnız Ayıntabi Münif Efendi (Sonraları paşa) malumdur. Fakat Münif Efendi bihakkın bir gazetecidir. Kavaim-i nakdiye hakkında yaptığı tetkikat, Matbuat-ı Osmaniye tarihi yazmak gibi ibdâat Münif Efendiye başka bir kıymet ve ehemmiyet verir.

Şinasi merhumun, müceddet lisanı Osmani taraftarı olduğu mahalatı, eşârı ile anlaşılıyor. Şinasi merhumun lisana hizmetinden gayrı ulumu fünüa sahip yeditula bir zat olduğunu kendisini pek yakından tanımış olan bir zattan bilirim.

Münif Paşa’yı yakından tanırım. Dersinde bulundum. Meclisi irfanına pek çok mülazimei ettim. Münif Paşa da ansiklopedik bir adam idi. Bir hasleti var idi ki o da pek çok elsinne-i ecnebiyeye vukufludur. Fransızcadan, Arabi ve Farisi’den gayrı olarak Almanca, İngilizce bilir ve konuşur idi. Hatta Sanskritçe lisanına dahi merak etmiş idi.”

1921 yılı sonlarına kadar Osmanlı matbuatından şeyhülmuharririn kim olacağı meselesi uzun uzun tartışılır. Kimi Şinasi, kimi Münif Paşa der. Bazıları bir üçüncü isim ortaya atar.

Abdurrahman bey konuyu yine İkdam’da şöyle sonuçlandırır:

“İmdi, gazetecilerin şeyhülreisi Osmanlılarda kim tanınmak lazımdır meselesini hallederken bu iki namzet yekdiğerine rekabet edecektir. Tayini rüçhan veya bir şahsı salise tevcih-i unvan netice-i tetebbüata muhavveldir. Ama Türk gazetecileri için ilk milli bir gazetenin ilk muharriri olmak üzere Şinasi zuhur etmiştir. Eğer gazeteciler için bir şeyhülreis arayacak olursak bu unvanı Şinasi merhuma vermek icab edecektir.”

Bugün üzerinde tartışmasız tümümüzün birleştiği bir şeyhülmuharririmiz var da bu çeşit tartışmalara girişmek zahmetinden kendimizi uzak sayıyoruz.

Tanrı hemen uzun ve sağlıklı ömürler versin de yirminci yüzyılın son döneminin rakipsiz Şeyhülmuharririni sayın Burhan Felek, tahtında bütün liyakati ve şerefiyle otursun.

Yayın Tarihi: 16.03.1975

Sayfa: 15

Haldun Taner

Hak dostum diye başlayım söze…

Kolay değil

Gazeteciler Cemiyeti, son kongresinde üstad Burhan Felek’e “Şeyhül – muharririn” unvanını verdi. Bu jest, yerinde bir vefa ve saygı örneği olduğu kadar, bir gerçeğin tescili de sayılabilir. Burhan Felek, faal gazetecilerin en tecrübelisidir.

Bir kere, yaşlanmış olmak, başlı başına bir beceridir bu ülkede. Türlü çelmelerin, iftiraların, inişli çıkışlı, zikzaklı politik değişimlerin, kötü sıhhat ve trafik koşullarının ve çeşitli serseri mayınların ortasında, zamanından önce yıpranmadan, tükenmeden, olgun yaşlara varmak her faniye nasip olmuyor.

Bundan ötürü, belli bir yaşa varabilmiş olmak bile hararetle kutlanmaya değer. Kaldı ki, Sayın Felek’in asıl becerisi, olgunluk çağına varabilmiş olmasından çok, bu çağa faal olarak, yaşamın ta içinde, varabilmiş olmasıdır.

«Her dem taze» ler

Bazı yaşlılar, insana yaşlılık çağrışımını hiç ansındırmazlar.

Charlie Chaplin’e, Muhsin Ertuğrul’a, Marlene Dietrich’e, Pablo Picasso’ya, Pablo Casals’a, Maurice Chevalier’ye, Celâl Esat Arseven’e yaşlı diyebilir miydiniz?

Bu “Her dem taze” lerin en geç yaşta öleni Celâl Esat Arseven üstadımızdı. Sanırım en genci de yine oydu. Uyanık gözlerindeki muzip çocuk bakışı son hastalığına dek kaybolmamıştı.

Bir gün bana:

— Gençler otobüste yer versinler diye, bazen yaşlı taklidi yapıyorum, demişti.

Nedir bu kişileri hep genç yapan?

Uyanık tecessüsleri, tükenmeyen canlılıkları, sürekli hareketlilikleri ve büyük yaşam sevinçleri.

Galatasaray’da, felsefeyi, kısmen Mösyö Camille Bergaud’nun takrirlerinden, kısmen de o zamanki müfredat programının resmî kitabı olan, Félicien Challaye’in kitabından okurduk.

Daha sonra Jean Jaures arşivini de toparlayan, bu ünlü sosyalistin, kendine özgü bazı “Aphorisme” leri vardı.

Bunlardan biri de şu idi:

“Çocuk halde, genç gelecekte, yaşlı geçmişte yaşar” Challaye’e göre, “İnsanlar iyi eğitildikleri takdirde, orta yaşlılıklarında, gerektiği zaman, hâlde, gerektiği zaman gelecekte, gerektiği zaman geçmişte yaşamasını becerebilirler.”

Geçmişte yaşamak kadar insanı yaşlandıran bir şey yoktur. Onun için yaşlılıktan mikrop gibi korkanlar, anılarını yazmaktan da bucak bucak kaçarlar.

Rahmetli Ahmed Kutsi Tecer dostumla bir gün, çok saydığımız, olgun bir üstada, çok ilginç olacağına inandığımız anılarını yazmasını hatırlatmıştık. Büyük bir eylem adamı olan üstad:

— Yoksa siz beni hatırat yazma dönemine mi girdi sayıyorsunuz? diye bayağı alındı idi.

İsmet İnönü’nün niye anılarını yazmadığını anlar gibiyim.

Kafa gücünü, zekâ parıltısını hem de ne badireler ortasında, onun kadar koruyabilmiş, sürdürebilmiş bir ikinci şahsiyete, hele bizde, rastlamak kolay olmasa gerek.

Yaşamın, eylemin içindeki çoğu yaşlılar, bu hay huy içinde yaşlarını unuturlar. Hatırat yazmak ise, onlara yaşlarını hatırlatan bir iştir, ikisini bağdaştıramazlar. Onlar hatırat yazmağa artık ununu elemiş eleğini asmış, bir emeklilik döneminin son uğraşı sayarlar.

«İşleyen demir…»

Çok yıllar önce, sanırım tek parti döneminde, üstat Burhan Felek, Kadıköy Halkevi’nde yaptığı “Yaşam sanatı” üzerine bir konuşmayı:

— Yaşlılar boş durmayın! Kendinizi tekaüt (emekli) etmeyin” öğüdü ile bitirmişti.

Ne var ki, bu öğüdü pek az kişi tutabiliyor. Tembellik ve uyuşukluk içimize işlemiş. Bu ülkede insanlar emekliliğe otuz beş hizmet yılı süresinden sonra değil, çoğu zaman üniversite diplomasını aldığı günden başlıyor.

Gençler içinde bile uyanık, diri, dinamik, neşe saçanına az rastlanan bir ortamda altmış yıldır pırıl pırıl kalmış bir fıkra yazarı elbet daha gözde büyüyor, saygıya ve hayranlığa ayrı bir hak kazanıyor.

«Felek bugün ne demiş»

Altmış yıl boyu, hemen her gün bir yazı yazmak ve halkı usandırmamak nedir, bir düşünüyor musunuz? Kuşaklar, modalar gelip geçiyor siz kalıyorsunuz. Genç, yaşlı, aydın, yarı – aydın, her çeşit insan. Kaç kuşak boyu, her sabah kalkmış, “Bakalım Felek ne diyor?” tecessüsü ile üstadın köşesine yönelmiş, onun çekici, akıcı üslûbu, açık seçik mantığı, yaşamın ta içinden gelen sağduyusu ve İstanbul efendisi hümûru ile yoğurulu satırlarını sonuna kadar okumuş, sonra kafasında bir parıltı, dudağında bir gülümseme ile güne öyle başlamış, gün boyunca da onun bir görüşünü yahut o günkü duruma tıpa tıp uyan bir Nasreddin Hoca fıkrasını başkalarına tekrarlayıp durmuştur. Okumaya bile, kafa işletmeye bile üşenen bir toplumda bu az büyük hizmet midir?

Gençliğinin sırrı

Sayın Felek’in modası hiç geçmez, diri ve güncel bir yazar kalışının genç kalışının bence çeşitli nedenleri var.

Burhan Felek, hep bilirsiniz. Darülfünun’da hukuk okuduğu yıllarda da hep öncü, hep atak, bir elebaşı imiş. Yani yaşıtlarına görecelikle daha bir dinamikmiş. Gazeteciliğe de, gazeteciliğin en hareketli, en gözlemci bir dalından, foto muhabirliğinden başlamış sonra spor muhabiri olmuş. Gençliğinde yine biliyoruz, amatör olarak orta oyununa merak sarmış, devrin tutulan sanatçıları ile övür olmuş. Hattâ çıkmış, bizzat oynamış. Oyunculuğun hor görüldüğü bir dönemde bir Şura-i Devlet (Danıştay, Yüksek Yargı Kurumu) üyesinin oğlunun orta oyunculuğuna heves etmesi ondaki mizah ve sanat damarının bir işareti olduğu kadar, bir başkaldırı eğilimine, çevrenin şartlandırmalarını kırma hevesine de belge sayılabilir. Burhan Felek adına, daha sonra spor dünyamızın ilk organizatör ve yönetmenleri arasında rastlarız. İlk Olimpiyatlara girişimizden bugüne dek spor yönetmenliği, onun başlıca hobby’lerinden biri olmuş ve bu da, ona hep gençlerle kaynaşma olanağını sağlamıştır. Hep genç kalan yani kendisine spor gibi canlı, didişken bir faaliyet alanından daha uygun bir alan seçemezdi. Burhan Felek’i, Burhan Felek yapan özelliklerin biri de, daha genç yaştan, dışarda olup bitenlere kulak kabartan, göz atan Fransızcası aracılığı ile Batı’yı izleyen bir gazeteci oluşudur. Bu ölçüt, onu çoğu meslektaşlarının şovenizminden, romantizminden, sübjektivizminden korumuş olsa gerektir.

Kendisi, bir röportajda popülaritesini borçlu olduğu nitelikleri şöyle sıralamış:

“İnandığını yazmak. Fikir kabzımallığı etmemek, okuyucuya çeşitli konuda yazılar sunmak. Rahat, kolay anlaşılır fıkralar yazmak.”

Bunların hepsi doğru da eksiği var.. Bu sıralananları yerine getiren nice yazar var ki, okunmuyor.

Felek’i, Felek yapan bence en çok mizahçı yaratılışıdır. Bu mizah olaylara bakışından başlayarak, üslûbuna, söz dağarcığına yansır. Oradan da okuyanın yüzünü gülümseten bir ışık yayar.

“Ağır otur da molla desinler” zihniyeti ile şartlandırılan ortamımızın, içi boş ciddiyet geleneğini hangi yazar yırtmışsa, hep büyük okuyucu kitlelerinin sevgilisi olmuştur.

Hüseyin Rahmi, Ahmed Rasim, Refik Halit, Osman Cemal, Burhan Felek, Aziz Nesin, kuşaklar boyu toplumsal yaşamımızın üzerinde kümelenen kuru sıkı, ciddiyet bulutlarının zaman zaman, arasından çıkan mart güneşleri olmuşlardır.

Burhan Felek, fıkra türüne Ahmed Rasim’den Refik Halit’ten sonra ve Aziz Nesin’den önce, mizah özünü hünerle sokan bir fıkracı olduğu için bunca sevilir kanısındayım.

Usta fıkracılar

Fıkra türünde, Türk gazete okuyucusuna bugüne dek çeşitli çeşniler sunuldu. Ahmed Haşim’in “Bize Göre” adlı fıkraları şair yaradılışlı, seviyeli bir aydının güne estetik açıdan bakınca bakışlarını, üslupçu bir dille yansıttı. Büyük okuyucu kitlesinden çok, küçük bir seçkinler grubunu doyurdu. Fıkra türünün bir büyük ustası da Refik Halit Karay’dı. Mizahi fıkranın büyük ustası, sabun köpüğünden bile, şaşırtıcı çağrışımlar çıkartan kıvrak zekâsı ve nefis Türkçesi ile unutulmaz fıkralar yazdı. Yine fıkra ustası rahmetli dostum Vâlâ – Nurettin Vâ – nu, bile bile vulgarize ettiği halkın kolay anlayacağı hale getirdiği günlük fıkraları ile batılı bir kafanın orijinal bakışlarını, yıllar yılı sütunundan okur yazar takımına aktardı. Boş lâf etmeyen, fonksiyonel, yaşam tecrübesinin ta içinden esinlenen olumlu, pratik öğütlerini ve önerilerini bizden esirgemedi.

Fıkra türünde unutulamayacak bir isim de, elbet Peyami Safa idi. Auto – didakt bir aydın olarak kendini oldukça iyi ve çok yanlı yetiştirmiş, bir yazar olan Peyami Safa, su götürmez romancılığının yanı sıra, sürdürdüğü gazete fıkracılığında da, bir zamanlar okur yazar takımına her alanda yol gösterici rolünü uzun süre sürdürdü. Fıkralarında öbür fıkracılara görecelikle daha yoğun bir kültür sezdirdi. Sonraları ona arız olan bir sol alerjisi büyük yeteneğini yanlış ve kısır yollara harcattı…

Daha yakınlara gelirsek, Aziz Nesin, Çetin Altan, İlhan Selçuk başta olmak üzere yeni fıkracılar elinde fıkra, büyük kitleleri sosyal aydınlatma aracı olarak kullanılmaya başlandı. Nesin güzel Türkçesi ve ışıklı mizahı ile Altan’la Selçuk sosyalist öğretiyi güncel konulara uygulayan yürekli polemikleri ile günlük gazete fıkracılığına diyalektik bir boyut getirdiler.

O zamana kadar, ancak, bazı perakende yazılarda rastlanan, bu uyarıcı, aydınlatıcı ve vurucu tutum, gazete fıkrası halinde güncelleştirilince gazeteden başka bir şey okumayan aydınların gözünü açmağa, onları bu alanda eğitmeye geniş miktarda yaradı.

Her yiğidin, ayrı bir yoğurt yiyişi vardır.

Kafamızın ve gönlümüzün çoğu yerde son saydıklarımızla ortak olması, fıkra dalından başka türde kalem oynatan ustalara kadrini bilmek ve belirtmekten bizi alıkoymaması gerekir.

Sayın Burhan Felek, fıkrayı okuyanı yormadan, ona bilgiçlik etmeden, güncel konular üzerine, bunu güler yüzlü bir sohbet havasında sürdürmek isteyen bir fıkracımızdır. Bu türe ömür boyu emek vermiş bir fıkracımızdır. Ve bugün dahi, en çok okunan, tiryakisi en çok olan bir fıkracımızdır.

Sosyal görüşlerini paylaşalım veya paylaşmayalım, kendi saptadığı sınırları içinde başarılı olduğu inkâr edilemez bir fıkracımızdır.

Hak ettiği, “ Şeyhül-muharririn” unvanını çok, pek çok yıllar sıhhatle, başarı ile hep yazarak, hep yaşamın içinde idrak etmesini candan dilerim.

Nezihe Araz

7 TEPEDEN   

BURHAN FELEK’İ DİNLİYORUM

Okuyorum demedim… Dinliyorum dedim; bilerek, aramızda, onun gibi, İstanbul Türkçesini bütün incelikleriyle konuşan kaç kişi kaldı?

Allah uzun ömür versin. Ben Televizyon İdaresinde sözü geçen bir yetkili olsam, Sayın Burhan Felek’i her gün en az yarım saat televizyonda konuştururum. Programın adını da Türkiye Türkçesi koyarım. Felek ne isterse anlatsın, nasıl isterse öyle konuşsun. Yeter ki gençlerimizin, çocuklarımızın kulağında onun sesi kalsın. İyice yerleşsin. Kelimeleri nasıl oya gibi işliyor, neresinden kırıyor, neresinden kesiyor, nerede sesini yükseltiyor, nerede alçaltıyor. Bu gizli musiki içinde dinleyenler, Türkçenin güzellik sırlarını öğrensin diyenler.

İnsanları çeşitli vesileler ve sebeplerle dinliyorum. Radyolarda, sinemalarda, konferanslarda, açık oturumlarda, kürsülerde, sınıflarda, pazarlarda televizyonda. Yüzde sekseniyle konuşanlar, Türkiye Türkçesini doğru konuşmuyorlar. Makam yerine mâkam diyorlar. Galiba yerine gâliba diyorlar, kâh telaffuz hatası yapıyorlar, kâh şive, kâh doğrudan doğruya kelime, Kerhen diyeceklerine kehren, diyanet diyeceklerine dinayet gibi.. Asıl fenası, hocalarımız, yani Türkçeyi çocuklara öğretmekle görevli olanlar da böyle konuşuyor. Ben yazmaktan ve yazılı Türkçeden değil, sadece konuşmaktan bahsediyorum bugün. Yanlış konuşulan Türkçeyi, en acımasız şekliyle televizyon yansıtıyor. Her kelimenin söylenişi, inkâr kabul etmez bir şekilde kulaklarında çınlıyor insanın. Ve fenası, yanlışları dinleye dinleye alışıyoruz, farkında olmadan kabul ediyor ve doğru diye kullanıyoruz.

Aslında Türkçeyi doğru konuşmak diye bir meseleyi mesele de yapmıyoruz kendimize. Ben çocukken babam her yaptığım yanlışı düzeltmek için uğraşırdı benimle, inkılâp kelimesinin doğru söylenişini öğretebilmek için kaç defa birlikte âdetâ bir dil jimnastiği yapmıştık. Bir gün, gazete okurken: «Aa babacığım, demiştim, Âkil Muhtar ölmüş.» Başını esefle sallayarak verdiği cevabı hiç unutmam: «Onu asıl sen öldürdün şimdi. O Âkil değil Âkîl’dir. Yani çok yiyici olan değil, çok akıllı olandır.»

Yıllar sonra anlamıştım, babamın bana ne demek istediğini. Şimdi bakıyorum, babalar, çocuklarının Türkçeyi doğru konuşması için babaları kadar itina ve titizlik göstermiyorlar. Ama, İngilizce bir kelimeyi yanlış söylediği zaman hemen bütün büyükler şahin kesiliyor.

Ana – babalar bir yana, radyo gibi, televizyon gibi, okul gibi kuruluşlarda da «güzel ve doğru Türkçe konuşmak» lâzım hattâ zarurî bir şart olarak düşünülmüyor. Yanılıyor muyum?

Bu konuda kesin cevabımızı vermeden evvel bir defa da benim yaptığımı yapın. Ben televizyonda herhangi bir açış nutkunun, bir konferansın, kulaklarımı tahriş eden yanlış Türkçesiyle karşı karşıya gelince, gözlerimi kapıyor ve konuşmayı hayalen, üstat Burhan Felek’ten dinliyorum. Gerçek sesini dinleyemediğim için. Bir usta beste gibi geliyor bu konuşma bana. Bilmem bu hatırlatmamız Televizyon idarecilerinin kulağına erişebilir mi? Bilmem Türkçenin güzellik sırlarını bize ulaştırmada üstad Felek himmetimi dinleyicilerden esirger mi?