Yayın Tarihi: 06.07.1980

Geçmiş Zaman Olur ki…

1936 BERLİN OLİMPİYATLARI

Bu yazımda size sporculuk hayatımın en dramatik safhalarını hikâye edeceğim. Ben yazarken hâlâ isyan ediyorum, siz okurken ne hissedersiniz? Bilemem.

1936 seneleri başlarında Ankara’da toplanan bir “Türk Spor Kurumu” kongresinde bugünkü devletçilik durumunun ilk adımı olarak spor teşkilâtını Halk Partisi’ne kattılar. Frenkçe “ Incorporé” ettiler. Böylece en ziyade beni çekemeyen Ankaralı dost ve arkadaşlarımca yüreğim yaralandı. Hemen hemen diğer arkadaşlarımın hepsi Türk Spor Kurumu’ndaki yerlerini muhafaza ettiler, ben seçilemedim. Unutmadan söyleyeyim. “Türkiye İdman Cemiyeti İttifakı” ismini de “Türk Spor Kurumu” olarak bu kongrede değiştirdiler. Böylece her şey, benim rakip dostlarımın istedikleri şekilde gelişti. Hatta bu zatlar, bilmem ne nam ile bu amatör teşkilâttaki vazifelerinden dolayı kendilerine aylık bile bağlattılar.

Ben 1936 olimpiyatlarına sadece gazeteci olarak ve kendi paramla gittim. Tan gazetesi namına gittim. Patronlarından biri merhum Halil Lütfü Bey’di. Ömer Besim merhum da galiba Cumhuriyet adına gazeteci olarak gelmişti. Neyse, ben Berlin Olimpiyatları’nda gazeteci olarak itibar gördüm. Gerçi Millî Olimpiyat Komitesi umumî katipliğine CHP’ce tayin edilmiş olan arkadaşı­mız bana gazeteci kartı vermek istemedi ama, sonradan razı olmuştu.

Berlin Olimpiyatları, Hitler için Alman ırkının üstünlüğünü ispat maksadı ile tertip edilmiş muazzam bir gösteriydi. Şimdiye kadar 6 olimpiyatta bulundum. Hiç biri 1936 Berlin Olimpiyatları’nın intizam ve azametine erişemez. Belki, sportif neticeler bakımından, müsabaka ve ölçü âletleri, stilleri bakımından daha sonra teknik ilerlemeler oldu ama, 110 bin kişinin bir asker gibi muntazam şekilde birleştirildiği bu derece saat gibi işleyen Olimpiyat’a rastlayamadım. Hitler, bu Olimpiyatlar’da büyük hayal kırıklığına uğradı. Düş­man olduğu renkli insanlar, yani Zenciler, aslan gibi güzel ve kabiliyetli idi. Alman gençlerini mağlûp ettiler. Bunların başında meşhur sürat koşucusu ve uzun atlayıcı Amerikalı siyahi Owens gelir.

Gazeteci olarak bizim yerimiz Hitler’in locasının tam arkasındaydı ve olduğumuz yerden Hitler’in bütün harekâtını görebiliyordum. Bir kere bu adama şundan dolayı kızdım: Bildiğiniz gibi Olimpiyatlar’ı devlet başkanları açar. Beynelmilel Olimpiyat Komitesi Başkanı da yanında bulunur. O zaman bu Komite’nin Başkanı, sanırım Fransız asilzadelerinden Kont Baillot Latour adında bir zattı. Hitler stadyuma bu zatın refakatinde, fakat ayağında çizme, sırtında SS General kılığıyla girdi. Girer girmez önce Alman marşı, sonra adı “Hors Wessel” olan Nazi marşı çalındı. Herkes bu marşları sağ elleri Nazi selamı gibi ileri uzanmış olarak dinledi. Yalnız Türkler ellerini kaldırmadı. Oraya giderken hükümet, Nazi selamı yapmamamızı bizlere sıkı sıkıya tembih etmişti. Almanlar buna belki içerlemişlerdir, ama ses çıkaramadılar.

Müsabakalar hakikatte, Almanlar’la Amerikalılar arasında bir mücadeleydi. Çok kıymetli Alman atletleri vardı. Fakat Amerikalılar da kuvvetliydiler. Ben bu Olimpiyatlar’dan iki müsabakayı hiç unutamam. Birisi uzun atlamaydı. Elene elene finale bir Alman genci ile bir de Amerikalı zenci Owens kalmışlardı. Herkes üç defa atlar ya. Alman üçüncü atlayışında 7.90 metrenin üstünde bir atlayış yaptı. Bu mesafe o gün için fevkalâdeydi. Stadyum kalktı kalktı oturdu. Sıra zenciye geldi. Sevimli arap hız alma sahasının başında, namazda rükûa varır gibi ellerini dizine dayayıp koşacağı piste bir baktı, ondan sonra ok gibi fırladı. Atlamayı muntazam yaptı. Ne kadar atladığına bakmadan, Alman rakibinin elini sıktı, çekildi. Hâlâ hatırımdadır 8 metre 3 santim atlamış ve Alman’ı geçmişti. Stadyum alkışlamadı desem yanlış söylemiş olurum. Alman olmayanlar, belki de Almanlar da, bu siyah adamı alkışladılar.

İkinci unutamadığım şey, Almanlar’ın 4×100 kız takımının uğradığı felâket olmuştu. Gerçekten bu takım dünya çapında hazırlanmış ve bu müsabakayı kazanması kuvvetle muhtemel bir takımdı. Yarış başladı, Almanlar yarışı Amerikalı kızların önünde götürüyorlardı. Bayrak değişmesinde fevkalâde muntazam bayan Alman takımının üçüncü kızı sol eliyle kendinden evvel koşan arkadaşından aldığı bayrağı sağ eline geçirirken yere düşüvermez mi? Kız düşen bayrağı eğilip aldı, ama Amerikalılar geçip gittiler. Bu kız orada intihar etmediyse hayatından büyük kısmını harcayacak kadar üzüldü, saçlarını yoldu, ağladı. Alıp içeri götürdüler.

Berlin’den döndük. Ben gazeteci olarak rahatça olan biteni yazabiliyordum. İşin acaip tarafı, bu Olimpiyatlar’a iştirak eden “Türk Spor Kurumu” mensuplarının falsolarını, bazı yakışıksız hareketlerini, bu kurumun İkinci Başkanı merhum Necati Bey’in ya eniştesi, ya kayınbiraderi olan Bayezit mebusu Halit Bey bana bildiriyordu. Bu neşriyat bana pahalıya patladı. Bilmiyorum hangi sebep ve selahiyetle beni Türk spor camiasından tard ettiler (uzaklaştırdılar, kovdular). Ne acaip şey değil mi? Benim Türklüğümü kimse elimden alamaz, sporculuğumu da inkâr edemezdi. Buna rağmen Türk spor camiası denilen mevhum zümreden ben kovuldum. Bu kararı bana rahmetli Adnan Menderes, imzasıyla bildirmişti. İtiraz ettim. Bunun manası nedir diye o zaman Yüksek Haysiyet Divanı Reisi ve Eskişehir mebusu Atıf Bey’e mektuplar yazdım. Hiçbiri ne yapılanı, ne yapılacağını biliyordu. O devir, kına gecesi gibi dostların yiyip-içip eğlendiği bir kapalı devir olarak geçti. Bu ebedî boykot Beden Terbiyesi Kanunu çıkıp da, ilk Umum Müdür merhum Cemil Taner Paşa beni İstişare Heyeti’ne alıncaya kadar devam etti. Sonradan bunu neden yaptığını merhum Adnan Menderes Bey’e sorduğum zaman bana, “Biz seni o zaman iyi tanımıyorduk” diye cevap vermişti.

Unutmayalım ki, bu boykot benim için tek menkûpluk (gözden düşme) olmadı. Merhum Tevfik İleri Bey zamanında da beni tekrar boykot edip, spor camiasından kovdular. Ben kendilerini affettim. Cümlesine rahmet olsun!

Yayın Tarihi: 22.06.1980

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1928 Amsterdam Olimpiyatları)

Olimpiyat Oyunları: Amsterdam

– 3 – (devam)

Güreşlere nezaret eden Federasyon Reisi Mösyö Brull’a gidip, Nuri’nin yola çıktığını ve kendi sıkletinde en son olarak güreşini yapmasını rica ettim. Adam anlayışlı bir zattı, kabul etti.

Evvelce de söylediğim gibi, güreş­lerin yapıldığı Amsterdam’ın içindeki salonun bulunduğu yerle bizim oturduğumuz otelin arası trenle 50 dakika sürüyordu. Ben salonun kapısında büyük bir heyecanla Nuri Boytorun’u beklemeye başladım. Bir taraftan da kulağımı, güreş jürisinin müsabıkları çağıran seslerine vermiştim. Bu beklemenin ne kadar heyecanlı ve bir türlü geçmeyen bir zaman olduğunu takdir edersiniz. Nihayet Nuri, salon kapısından kan ter içinde girdi ve o anda müsabaka jürisi de adını çağırdı. Hemen elbisesi ile mindere götürdüm. Bu isbat-ı vücut ediş, güreş hakkını muhafazaya kâfiydi. Jüri müsaade etti. Nuri soyunma odasına gitti, soyundu ve mindere çıktı. Rakibi o ana kadar her güreştiğini perişan etmiş, Sperling (Şperling) adında bir Alman güreşçi idi. Nuri de bu adamı tanıyordu.

Mindere çıktılar, el sıkışmasını müteakip minderde bir fırtınadır koptu. Kimin kimi kovaladığı, kimin kimi hırpaladığı belli değildi. Şimdi o günün heyecan dolu anlarını olduğu gibi hatırlamak mümkün değil tabiî. Ama ben kendinden geçmiş halde güreşi seyrediyordum. Düdük çaldı, minder hakemi etrafa baktı ve Nuri’­nin elini kaldırdı. Nuri güreşi kazanmıştı. Tabiî arkadaşları ve hepimiz Nuri’yi kucakladık. Alman Sperling (Şperling) de Nuri’nin elini sıkmaktan kendini alamadı. Güreşten sonra soyunma odalarında Nuri ile görüştük. Bana anlattıklarından hatırımda kalan şuydu:

— Sancıdan kıvranıyordum, aklıma geldi. Sancılanan atları koştururlar, sancısı diner. Ben de bunun üzerine sancılı sancılı güreşmeye karar verdim. Allah da yardım etti, güreşi kazandık.

— Sancı?

— Bir şeyim kalmadı! dedi.

O akşam bizim otelde, otelci bize mükemmel bir ziyafet çekmişti. Amsterdam Olimpiyatlarının güreş hatıralarında merhum Tayyar Yalaz’ın bir hadisesi oldu. Tayyar o sene Harbiye’yi bitirmiş ve Muhafız Alayı’na tayin edilmişti. Bu iyi bir sporcu için güzel bir mükâfat ve meslekî bir parlak istikbal vaadiydi. Allah rahmet eyleye, Muhafız Alayı Komutanı Üsküdarlı hemşehrim İsmail Hakkı Bey (sonradan İsmail Hakkı Tekçe Paşa) Tayyar’ı kıtasına almakla, onu hem himaye etmiş, hem de ondan kıtasına lâyık spor başarıları beklediğini açıkça söylemişti. Amsterdam’da Tayyar’ın sıkletinde (galiba 62 veya 67 kiloda) bir Yunanlı vardı. Bu Yunanlı, İstanbul’dan Yunanistan’a gitmiş, meşhur güreş hocalarının yetiştirdiği bir Anadolu Rumu idi. Tayyar’a daha önce yenilmiş bir güreşçiydi.

Fakat Tayyar, Amsterdam’da Yunanlı ile karşılaşmaktan çok çekiniyor, Allah’tan kur’aların kendilerini birbirleri ile karşılaştırmamasını temenni ediyordu. Çünkü o devirlerde güreş bugünkü kadar kısa, puan hesapları daha doğru ve dikkatli değildi. Bir minder hakeminin bir köprüden dönüşe yenik kararı vermesi daima muhtemeldi. Bütün bu endi­şelerine rağmen, tesadüf bu ya, Yunanlı, Tayyar’a eş çıktı. Merhum Tayyar güreşi iyi bilen, iyi güreşen, tecrübeli ve akıllı bir pehlivandı. Nuri Boytorun ve Tayyar Yalaz gibi zeki ve namuslu güreşen pehlivan az gördüm.

Beklenen an geldi çattı. Tayyar’la Yunanlı mindere çıktılar. Tayyar’ı öyle görünce benim ciğerim parçalandı. Sapsarı bir çocuk, bir karış sakal. Üstünden düşen bol ve siyah bir mayo. Sırtından kaymasın diye arkasını çapraz giydirmişler. El sıkıştılar. Yunanlı bir-iki elense çekti. Tayyar bir hayal-i fener. Yunanlı çekiyor, Tayyar geliyor. Yunanlı itiyor, Tayyar gidiyor. Benim ümidim kesildi. Çocuğun talihsizliğine müteessir oldum. Bir şey değil, bana:

— Ben Yunanlıya yenilirsem, Türkiye’ye dönemem! Diyecek kadar acı söylemişti.

Ne yalan söyleyeyim, ben Tayyar’dan ümidi kesmiştim. Çocuk talihin kahrına uğramış, ümitsiz bir halde hasmının karşısında yaprak gibi titreyip duruyorken, birden bire bir şimşek çaktı. Şimşek değil, Tayyar’da ani bir hareket oldu. Yunanlının iki omuzu yerde, bacaklarını dimdik havaya kaldırmış, Tayyar dişlerini sıkmış, üstünde ve minder hakemine bakarak kararı bekliyordu. Düdük çaldı, Tayyar hasmı Yunanlıyı 7 dakikada — bunu çok iyi bilirim — tuşa getirerek yenmişti. Sonradan Tayyar’la görüştüğüm zaman bana:

— Akıllı güreşmem lâzımdı. Yunanlıya yorgun ve zayıf olduğum intibaını verdim. 7 dakika hep buna inandırdım. Taa ki, bana göre en muvafık (uygun) an geldi, bir kafakol çektim ve yere indirdim. Planım da buydu. Allah’a şükür başardım! Dedi.

Tayyar büyük ve çok namuslu bir sporcu idi. Aynı sıkletin adamı ve Tayyar’ın dengi olan dostumuz Dürri ile Ankara’da yaptığı güreşteki bir jesti hâlâ hatırımdadır, onu da size ilerde anlatırım.

Yayın Tarihi: 15.06.1980

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1928 Amsterdam Olimpiyatları)

Olimpiyat Oyunları:  Amsterdam

-2-

Peşte’deyken bazı mühim spor hareketleri oldu. Tam o günlerde Peşte’de Macaristan Atletizm Şampiyonası yapılıyordu. Bizim Ömer Besim bu şampiyonaya girmek istedi. Macarlar kabul ettiler. 800 metre koşacaktı. Bu mesafenin Macar şampiyonu Barji adında meşhur bir atletti. O müsabakalar yapı­lırken, nişanlısı da stattaydı. Besim, Barji’yi sıkıştırdı ve eğer geçemediyse bu, Barji’nin şöhretinden korkmasından ileri geldi. Çünkü yarışı Ömer Besim, Barji’nin dört metre arkasında bitirerek ikinci oldu ve gümüş madalya aldı. Ama iki atletin müsabaka sonunda hallerinden, Ömer Besim’in daha az yorulduğunu gösteren alâmetler vardı.

Peşte’deki ikametimiz esnasında biz iki sporcumuzu iade ettik. Bunlardan birisi, Mustafa adında bir asker güreşçi idi. Antrenman sırasında bileği incindi, bu haliyle ancak 15-20 gün sonra güreş tutsa da, orada bir zayıflık daima hissedilecekti. Bu çocuğu onun için İstanbul’a iade ettik. Diğeri bizim arkadaşlarımızdan ve sürat koşucularından kolejli Enis’di. Onun da belinde bir ağrı peyda oldu. Bir türlü geçmiyor ve çocuğun seri hareketler yapmasına mani oluyordu. Onu da gönderdik. Enis — ki, benim şahsi arkadaşımdı— bundan dolayı bize, yani başta ben olduğum halde Olimpiyat Kafile idarecilerine çok içerlemiştir. Bu kadar zamanlık bir atlete bir Olimpiyat’a girmek fırsatını vermediğimiz için çok kızmıştı.

Amsterdam kafilesinde böyle bir seyahati son derece neşeli bir havaya sokabilecek birkaç arkadaş vardı. Tecrübelerim bana böyle neşeli kimselerin kafilede bulunmasında çocukları oyalayıp müsabaka heyecanına vakitsiz kapılmamaları için faydalı oluyorlardı. Bunlardan birisi, o zaman Edirne Belediye Reisi olan Trakyalı Ekrem adındaki arkadaşımızdı. Bu zatın anlattığı fıkralar hâlâ hafızamdadır. İkincisi, Sait Çelebi merhumdur. Sait Bey’in ne kadar hoş sohbet olduğunu, hatta hayatta her hareketi ile insanlara ne kadar kıymet verdiğini söylemeyi vazife bilirim. Bu fevkalâde esprili zat her tanıdığı üzerinde son derece müsbet tesir bırakan bir insandı. Hayat zorunluluğu ile tıbbiyenin üçüncü sınıfında tahsili bırakmış, çalışmaya atılmıştı. Vefat ettiği zaman zengin değilse de, rahatça geçinecek bir servete sahip olmuştu ve bunu sırf kendi emeği ve gayreti ile kazanmıştı. Bir de bunlara âdeta latife konusu teşkil eden bizim meşhur artist Müjdat (Gezen) oğlumuzun amcası Vamık Gezen’i katarsak kafilenin neşe grubunu tamamlamış oluruz.

 Biz Amsterdam’da Şeref merhumun futbolcular için bulduğu küçük, fakat çok temiz ve rahat bir otele indik. Otelin bulunduğu kasabanın adını hatırlayamayacağım. Vandezee gibi bir şey. Şehre elektrikli trenle 5 dakika. Ama tertemiz bir kasaba. Sert tuğla döşeli sokakları her sabah sodalı su ile yıkanırdı. Biz bu otelde çok rahat ettik. Esasen otel gerçekten birinci sınıf bir oteldi. Verdiği yemekler ancak birinci sınıf otel ve lokantalarda bulunabilirdi. Hiç unutmam, bir gün rengi koyuca ve tadı ekşimiş bir çorba içiyorduk. Salt bir kaşık aldıktan sonra ağzı dolu olarak işaretle çorbanın ne olduğunu sordu. Yemek listesine baktım Avrupa’nın en lüks yemeklerinden kaplumbağa çorbası.

— Kaplumbağa çorbası Sait! dedim! Sait ağzı dolu, iğrenmekten inleyip dururken ben:

— Yut Sait, yut! diyerek ısrar ettim.

Sait çorbayı yuttu, arkasından da:

— Allah belalarını versin! Kucakla para veriyoruz, bize börtü böcek yediriyorlar! diye şikayet etmişti.

Kafilemizin başında federasyon reislerinden ayrı olarak ben ve benim yardımcım Fethi Tahsin Bey merhum vardı. O çocuklarla meşgul oluyor, ben Olimpiyat Oyunları Tertip Komitesi ile temas ederek o işleri görüyordum.

 Biz Paris Olimpiyatları’nda güreşte pek iddialı olamamıştık. Fakat Amsterdam’da Tayyar gibi, Nuri Boytorun gibi, Saim gibi ümitli çocuklarımız vardı. Beynelmilel Güreşler İdaresi de o devirde Macarların elindeydi. Beynelmilel Federasyon Başkanı, Mösyö Brull adında Musevî asıllı bir zattı. Yanında yine kendi ırkından Çılag adında gerçekten işini iyi bilen bir de Genel Sekreter vardı. Esasen o devirde Beynelmilel Güreş Federasyonu ya İsveçlilerin, ya Macarların elinde olurdu. Güreşte bu iki millet önde gidiyordu.

Nitekim Amsterdam’da ilk defa olimpiyatlara ilâve edilmiş olan serbest güreş de dahil olduğu halde hem grekoromen, hem serbest güreş Olimpiyat şampiyonluğunu Richthoff adında uzun boylu, şaşı bir İsveçli kazanmıştı.

Biz ise, bilmem ne sebeble elimizin çok daha yatkın olduğu serbest güreşe girmemiştik. O gün bizim ümit bağladığımız güreşçilerden Nuri’nin güreşi vardı. Fakat Fethi Bey bana — ben Güreş Müsabaka Salonu’nda bulunuyordum — telefon ederek, Nuri’nin fena halde sancılandığını, bu hali ile güreşe gelemeyeceğini bildirdi. Çok üzüldüm. Ama ne yapabilirdim? O üzüntü ile güreş müsabaka salonuna girdim. Aradan yarım saat kadar bir zaman geçtikten sonra Fethi Bey’den bir telefon:

— Nuri sancılarına rağmen güreşecek, aman geç kalmasın! dedi.

Ben ferahladım ama Nuri’nin sırasındaki güreşler başlamıştı.

(DEVAMI VAR)

Yayın Tarihi: 08.06.1980

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1928 Amsterdam Olimpiyatları)

Olimpiyat Oyunları:  Amsterdam

-1-

Mademki, hatıralarımızı olaylarla paralel yürütmekte zaruret var. Çünkü Moskova Olimpiyatları dünyanın güncel bir hadisesi olmaktadır. O halde, bir de o istikamette olayları hatırlamaya çalışalım.

Dokuzuncu olimpiyatlarda da futbol turnuvası, müsabakalardan iki ay kadar evvel yapılmış ve merhum Şeref bizim futbol kafilesini Çekoslovakya’­ya götürüp orada köy köy dolaştırarak forma sokmak istemişti. Ama çocuklar her hafta birkaç maç yapmaktan bıkmışlar ve futboldan âdeta soğumuşlardı. O sebeple, asıl turnuvada rakibimiz olan Mısırlılara 7-1 yenilecek kadar bozulmuşlardı.

İkinci kafile bermutad (alışıldığı üzere) güreşçi, atlet, halterci — belki— bisikletçilerden mürekkepti. Biz bu sefer futbolcuların bizden evvel oturdukları, şehirden elektrikli trenle 50 dakika mesafede çok güzel, küçük bir otele indik. Otel biraz pahalı, fakat yemekten yataklarına kadar kusursuz bir yerdi. Biz Amsterdam’a Tuna tarikiyle gittik. Önce vapurla Köstence’ye, oradan da trenle Peşte’ye gittik. Peşte’de, Doğu İstasyonu civarında bir otelde kaldık. Odalar ikişer yataklıydı. Gece çocuklar kaçmasın diye idarecilerden birisi daima nöbet beklerdi. Ama biz yine ihtiyatî tedbir olarak odalara birbiriyle iyi geçinemeyen sporcuları, meselâ, bir güreşçi ile bir atlet yatırdık.

Hatırladığıma göre, güreşlere Tayyar merhum — galiba— 67 kiloda iştirak etti. Hâlbuki Peşte’ye gittiğimiz zaman Tayyar’ın ağırlığı 80 kiloyu geçiyordu. Macarlar Tayyar’ı koşturarak ve böylece hamama sokmadan terleterek erittiler. Kendilerine:

— Bu çocuk, bu sıklet kaybından dolayı kuvvetten düşmez mi? dediğimiz zaman:

— Bunu deneriz, eğer üst üste iki güreş çıkarabilirse formunu kaybetmemiş demektir! dediler.

Öyle yaptık. Ağustos sıcağında üst üste ceketler, paltolar giyerek koşup eriyen ve 67 kiloya düşen Tayyar, hem de o zamanın nizamına göre günde yirmişer dakikalık iki güreş çıkardı. Çıkardı ama bildiğiniz gibi genç denilecek yaşta kalp sektesinden öldüydü. Bu fenomen büyük güreşçilerin hepsinde görülmüştür. Bunların çoğu kalpten gidiyorlar. Yalnız Kara Ahmet’in, hem de 24 yaşında ölümü kalpten midir, yoksa beyin kanamasından mıdır, hatırlamıyorum. Çoban Mehmet’in ölümü de kalptendir. Doktor Emin Şükrü — ki kendisi de güreşçiydi— daha çok evvelden Çoban’a kalp hastası teşhisini koymuştu.

 Neyse efendim, kafilemizde Trakyalı Ekrem (Edirne Belediye Başkanı), Sait Çelebi, Talât Mithat gibi şen şatır arkadaşlar olduğu halde biz Peşte’den kalkan Tuna vapuruyla Almanya’nın Passau Limanı’na gittik. Yolda, suları çekilmiş olan Tuna Nehri’nde vapurumuz birkaç defa karaya oturdu. Ama o seyahat fevkalâde bir tenezzüh seyahati oldu. Nihayet Passau Limanı’na geldik. Elimizdeki seyahat takvimine göre biz Passau’ya, bu şehirden Hollanda’ya hareket edecek olan trenin kalkış saatinden iki-üç saat evvel varmalıydık. Halbuki vapurumuz Tuna’da birkaç defa oturarak bize vakit kaybettirdiğinden Passau’dan hayli içerde olan tren garına yetişmek için ancak birkaç dakikamız kalmıştı. Ben, merhum Vamık Gezer’e:

— Aman Vamık, sen koş, treni biraz beklet! dedim.

Bu, Alman trenleri için olmayacak şeydi ama çaresizlik yüzünden çocu­ğu gönderdik.

Passau’daki Alman gümrükçüleri bize pek yumuşak davranmadılar ve valizlerden birkaçını açmak istediler. Elleri ile bizim Çoban Mehmet’in valizini gösterdiler. Çoban’ın hiçbir şeyi yoktu. Sadece Peşte’den nişanlısına aldığı bir-iki ipekli eşarp gibi şeyler vardı. Kafilemizin İkinci Başkanı merhum Fethi Tahsin Bey, Çoban’ın aldığı şeyleri Alman gümrüğü almasın diye, tıpkı Çoban’ınkinin eşi olan kafilenin bavulunu indirdi. Fethi Tahsin Bey bunu yaparken bu bavulda hediye vermek için Hollanda’ya götürdüğümüz lüks sigara mamulatından süslü, yaldızlı, teneke sigara paketlerini unutmuştu. Bavul açılır açılmaz, bu güzel sigaralar gümrük bankosuna “hurrr” diye dökülünce Almanlar:

— Ah zo, zigarette! dediler ve bizim bütün valizlerimizi açmamızı istediler.

Ben çocuklara:

— Durmayın, açın! dedim.

Herkes valizini açtı. Almanlar sigaraları zapt ettiler. Biz orada işimizi bitirip otomobillerle trene vardığımız zaman Vamık merhumun bir ayağı trenin basamağında, bir ayağı yerde olduğu için tren bir türlü kalkamamıştı.

Passau— Hollanda treni üç dakika tehirle kalktı. Bizi karşılamaya gelmiş olan otelimizin sahip ve direktörü olan zat hepimize “Hollanda’ya hoş geldiniz!” dedi. Biz böylece Amsterdam yolunu tuttuk. Zannederim tren Utrecht şehrine gidiyordu.

Devamı var

Yayın Tarihi: 09.03.1980

Geçmiş Zaman Olur ki

KRALIN HUZURUNDA….

Şimdi aradan 41 yıl geçmiş bir hatıramı yazacağım. Bu hatıra, gerek Yunanistan’a, gerekse spora ilişkin olması dolayısıyla çok aktüeldir.

Sene 1939. Yunanistan, Balkan Oyunları’nın 10. yılını tes’id edecek (kutlayacak). Bunun için Kral’ın huzurunda bir merasim yapılacak. Biz zaten o yıl Balkan Oyunları’nı Yunanistan’da yapacak ve Atina’ya gidecektik. Fakat Yunanlı dostlarımız Kral’ın huzurunda merasim yapılacağını hareketimizden bir-iki gün evvel bana telefonla bildirdiler ve:

— Kral’ın huzuruna çıkacaksın! dediler.

Jaket-atay getirdiler. Bu elbiseye biz Türkler, “bonjur takımı” deriz. Fantezi pantolon ve önü epeyce yuvarlak kesik, pantolonla bir örnek ceketten ibarettir. Bende frak takımı vardı, fakat “bonjur takım”ı yoktu.

— Benim jaket-atayım yok! dedim.

— Burada bir şey uydururuz! dediler ve biz kalktık gittik.

Yunanlılar bana göre bir “bonjur takımı” aramışlar ve Romanya sefareti ikinci kâtibinde bulmuşlar. Lakin takımın boyu iyi geliyordu da, göbeği dardı. Ne çare, çatlayacak gibi zorla pantolonu ilikledim. O gün kahvaltı da etmedim. Ama gene de çok sıkı bir pantolondu.

Merasim galiba saat 11’de olacaktı. Balkan Oyunları’na mutad olarak (adet üzere) 5 millet iştirak ederdi. Fakat o gün biz 4 kişiydik. Bulgarlar, şimdi hatırlamadığım bir sebeple gelmemişlerdi. Merasimin yapılacağı akademi binası küçük bir salondu. Önünde bir de platform vardı. Biz Kral’ı bu platformda karşılayacaktık. Saat 10.45’de sırtımızda bonjur takımı, ellerimizde silindir şapkalar -o şarttır- akademi platformuna çıktık. 4 kişiydik. Romen murahhası Boeresku, Yugoslav murahhası galiba Ugriniç, Yunan murahhası Rinopulos ve Türk murahhası ben. Saat 11.00 oldu, Kral’dan haber yok. 11.30 oldu, gene haber yok. Nihayet, haşmetmeap 12.00’ye doğru geldi ve her birimizin elini sıktıktan sonra hemen akademi salonuna girdi. Tabiî arkasında bir sürü muhafız da beraber. O zamanlar, Yunan Kralı’nın adı, Yorgo idi. Bu Kral, Yunanistan’ı Almanların işgali sırasında hükümetiyle beraber Mısır’a kaçan kraldı. Aslında çok sert bir adamdı.

Merasim, evvelden hazırlanmış olan kısa birer tebrik ve takdim nutkunu alfabetik sırayla okumaktan ibaretti. Bu nutuklar evvelden hazırlanmıştı. Ben, nutkumu o zaman Atina Sefirimiz olan merhum Enis Bey’e okudum. Hem nutkun metnini, hem de benim telaffuzumu takdir etti. Zaten sefirler de merasimde bulunuyorlardı. Herkes alfabetik sırayla nutkunu okudu. Yalnız, Yunanistan ev sahibi sıfatıyla en son okuyacaktı. Bunu da dostumuz ve şimdiye kadar rastladığım en namuslu ve dürüst spor idarecisi olan müteveffa Rinopulos okuyacaktı. Rinopulos’un nutkunu bir beyaz Rus olan karısı Madam Rinopulos yazmıştı. Nutuk güzeldi ama, Rinopulos Fransızca bilmezdi. Ne kadar bilirdi? Meselâ benim hakkımda konuşurken, “Le Burhan” derdi. Şivesi en kötü Yunan şivesiydi. Bildiğiniz gibi, Yunanca alfabede “ş” ve “b” yoktur. Bunlara bile dikkat edemeyecek kadar fena okuyan Rinopulos, nutkunu bitirdikten sonra, Kral fırladı gitti ve giderken yanındakilere:

— Daha fena Fransızca konuşacak kimse bulamadınız mı? diye küfürler etti, ama olanlar olmuştu.

O sene tarihî Averof Stadı’nda yapılan Balkan Oyunları’nın şampiyonlarına madalyalarını oyunlarda hazır bulunan Kral veriyordu. Delegasyon heyetleri Kral’ın hemen arkasında bulunmak mecburiyetindeydik. Bu durum, benim hiç hoşuma gitmiyordu. Çünkü, o zamanlarda krallara da, hele Yunan Kralı’na bir suikast ihtimali mevcuttu.

Akşam Atina’nın meşhur büyük oteli “Büyük Britanya Oteli”nde şerefimize bir ziyafet verildi. Ziyafete o zaman veliaht olan son Kral’ın babası Prens —galiba— “Jean Yanis” riyaset ediyordu. Yemekte hepimizin bildiğimiz bir nevi patlıcan böreği olan pabuçaki adındaki yemek verilirken Prens’e hizmet eden metrdotel bir pabuçakiyi Prens’in sağ omuzu üzerinden kolalı gömleğinin içine kaçırıverdi. Veliaht, babasının zıddı olarak çok yumuşak ve hoşsohbet bir adamdı. Güldü, metrdotele hiçbir şey söylemedi. Bu hadiseyi böylece geçiştirdik.

Bu Prens, son Kral Konstantin’in babasıdır. Bilmiyorum hangisi hastalık dolayısıyla gözlerini kaybetmiştir.

Bu merasimin yapıldığı 1939’da biz Balkan Oyunları’nda Romenlerle sayı itibarıyla beraber ve ikinci olmuştuk. O zaman bizim takımda futbolcu Melih adında ceylan gibi koşan bir çocuk vardı. Yunanlılar ilk defa gördükleri Melih için bana sordular:

— Nereden buldunuz bu zehir gibi çocuğu?

Çünkü hatırımda kaldığına göre, 400 metreye kadar bütün koşuları Melih kazanmıştı. O sırada Türkiye’de Beden Terbiyesi Kanunu çıkmış ve sporu devlet eline almıştı. İlk umum müdür merhum Tahir Paşa —ki kimse alınmasın — şimdiye kadar gelmiş geçmiş umum müdürlerin en tarafsız ve iyisiydi. Geldiği günden itibaren bilmediği bir işin başına geldiğini itiraf ederek, hepimizden fikir sorar ve yardım isterdi. Tahir Paşa’ya Melih’in Atina’daki muvaffakiyetini anlatarak elinden futbolcu lisansının alınmasını istedim. Aslında Melih iyi bir aile çocuğuydu. Babası albaydı. Fakat aynı zamanda çok iyi bir futbolcu olan Melih’i Fenerbahçe bırakmak istemiyordu. Tabii çocuğu maddi menfaatler vaadederek futbolcu olarak kalmasını ve atletizme geçmemesini temin ettiler. Ondan sonra Melih’in kaç sene futbol oynadığını bilmiyorum ama, iyi bir vaziyette olmadığını sonradan öğrenmiş ve bu yıldızı kurtaramamanın acısını hissederken futbolda onu bu hale götüren Fenerbahçe’nin o zamanki idarecilerine hiç de hayır dua etmemiştim.

Bu hatıra yazısını bitirirken, daima zorluğunu çektiğim bir noktaya parmak basacağım. Bilmem hâlâ bu problem devam ediyor mu?

Balkan Oyunları bildiğiniz gibi, atletizm ve tenisten ibaretti. Atletlerimiz ve tenisçilerimiz belki pek kuvvetli sporcular değildiler. Fakat, iyi bir tesadüf eseri olarak çocukların yüzde 90’ı boylu boslu, güzel delikanlılardı. Bunların bu güzellikleriyle alâkadar olan pek çok genç kız bulunuyordu ve bu bizim için bir mesele olurdu. Doğrusunu isterseniz bir gencin bütün spor hayatında uçkurunu düğümlemesi diye bir kaide yoktur. Fakat bizim zikredeceğimiz düzende, bu işin dozunu iyi tayin edecek atlet ve sporcu yoktu. Daha doğrusu vardı ama, içlerinde yüksek tahsil ve iyi spor terbiyesi almış olanlar bile bazı hallerde gevşeyivermişlerdi.

İşte benim idareciliğim devrinde çektiğim büyük sıkıntı buydu. Hatta 1928 Amsterdam Olimpiyatlarına giderken Peşte’de kaldığımız 15-20 günlük kamp devrinde birbirleriyle iyi geçinemeyen bir atletle bir güreşçiyi iki yataklı odalara ayrı ayrı koyardık. Böylece birbirlerini kontrol ettirirdik.

1939’da oldukça parlak neticelerle Atina’dan döndüğümüz zaman gene muarız taraf —ki, bu ekseriya Fenerbahçeli neşriyat olurdu – bizim atletlere iyi bakmadığımız için iyi netice almadığımızdan yakındılar durdular. Basını, ne sporda, ne politikada ağız birliğiyle memnun etmek kabildir. 60 senelik idarecilik hayatım beni iyice buna inandırmıştır.

Yayın Tarihi: 07.01.1979

Sayfa: 16

Geçmiş Zaman Olur ki

(1928 Amsterdam Olimpiyatları)

Bize bir türkü lazımdı

Benim hatıralarımı sınıflandırırsak, mahalle hayatı, mektep hayatı, spor hayatı, gazetecilik hayatı fasıllarına ayırabiliriz. Spor bahsi her cephesiyle ömrümün en büyük kısmını kapsadığı için de, bunun hatıraları ötekilere göre daha çoktur. Ama belki hepsi ömrüm için ilginç olmayabilir.

Bugün size anlatacağım anılar, tam 50 senelik, yani 1928 yaz mevsimine tesadüf eder. 1928 senesinde Olimpiyat Oyunları Hollanda’nın Amsterdam şehrinde yapıldı. Bu oyunlar, Modern Olimpiyatlar’ın dokuzuncusuydu. Biz, Türkiye olarak bu oyunlara futbol, güreş, atletizm, halter dallarında girmiştik. Eskrim ve bisiklet var mıydı hatırımda değil. Bu seyahatler eskiden tren veya vapurla yapılırdı. Biz uçakla seyahate 1948 Londra Olimpiyatları’nda başladık ve hususi iki tayyare kiraladık. Adam başına gidip gelme o zamanın parasıyla bin liraya yakın para ödemiştik.

Neyse, gelelim 1928 Olimpiyatları’na… Seyahatler uzun sürdüğü için, müsabıklar yorulup formlarını kaybetmesinler diye seyahatleri çok iyi şartlar altında tertip ederdik. 1928 Olimpiyatları’nın yapıldığı Amsterdam şehri de, Avrupa’nın en batısında Şimal Denizi (Kuzey denizi) sahilinde bir şehirdi. Denizden gitmek en azından 10 gün alırdı ve pahalı olurdu. Çünkü Cebelitarık Boğazı’ndan Atlas denizine çıkılacak ve Manş denizi geçilerek oraya varılacak. Tren de, uzun ve yorucu olacaktı. Bundan ayrı olarak benim 1924 Paris Olimpiyatları için düşünüp tatbik ettiğim hazırlık ve forma girme kampını o devrin şartlarına göre, Türkiye’de yapmak hem zor, hem de faydasız oluyordu. Çocuklar kamptan kaçıyorlardı, disiplin kurulamıyordu. Onun için ben, asıl Olimpiyat kafilesi olan futboldan gayri sporlara katılacak sporcuları içeren kafilenin Budapeşte’de Macarların hazırlık kampında çalışmalarını tezgâhladım. Bu kamp bize, Türkiye’den daha ucuza mal oluyordu. Çünkü biz, Macarların bütün sportif vasıta ve hocalarından istifade ediyor, yalnız Peşte’de kaldığımız otelin ücretini ödüyorduk. Bu da o devrin Macar parasına göre 2 yataklı odalarda kalmak şartıyla tam pansiyon 38 pengö idi. Şimdi bu para var mı ve bize göre ne eder bilmem. Ama ucuza geldiğini iyi hatırlıyorum.

Futbol turnuvaları 1924’de Paris’te olduğu gibi, asıl Olimpiyat Oyunları’ndan evvel ayrıca yapılırdı. Ve asıl Olimpiyat Oyunları’na 16 takım kalırdı. Bizim kafileyi rahmetli Beşiktaşlı Şeref —ki, Futbol Federasyonu Umumî Kâtibi idi— aldı. Çekoslovakya’ya götürmüştü ve kendine göre tertip ettiği bir program mucibince orada kamp kurup haftada üç defa bir köy veya kasaba takımıyla maç yaptırmıştı. Hâlbuki bizim bildiğimiz büyük müsabakalara girecek müsabıklar en az iki hafta müsabaka yapmamalı ve oyuna iştahlanmalıdır. Bizimki tersine oldu. Çocuklar futboldan bıktılar ve ilk rakibimiz Mısır Millî Takımı’ na 7-1 yenildilerdi. Biz, yani ikinci kafile futbolcular memlekete döndükten sonra, Amsterdam’a, daha dorusu ilk kamp yerimiz olan Peşte’ye hareket ettik. Kafilede benim hatırımda kalan idareciler, Güreş Federasyonu Reisi Ahmet Bey merhum, aziz arkadaşımız Adil Giray Bey, bendeniz ve mutemet olarak da Göztepe’nin Hilâl kurucularından ve idman Cemiyeti faal erkânından Fethi Tahsin Bey merhum vardı. Kafilede gazeteci olarak da Spor Âlemi sahibi Çelebi Sait merhumla Kırmızı-Beyaz dergisi sahibi Talât Mithat merhum vardı. Antrenörlerden Macar Raul Peter’i iyi hatırlarım. Atletizm antrenörü Abraham da vardı sanırım. Başka kimseyi hatırlamıyorum.

 Yalnız kafilenin 24-25 kişi kadar olduğunu biliyorum. Müsabıklardan Çoban Mehmet, Küçük Burhan, Tayyar merhum ve Nuri Boytorun, Saim’i hatırlarım. Atletler Semih, Mehmet Ali, Enis, Haydar, Besim, Gülleci Cemal merhum… Daha vardı ya!

Biz, İstanbul’dan vapurla Köstence’ye, oradan trenle Bükreş’e, Bükreş’ten de trenle Peşte’ye gittik. Peşte’de doğu istasyonuna karşı Park Otel adında bir güzel otelde kaldık. 18 gün orada Macarlarla çalıştık. Bize Macar Demiryolları Spor Kulübü olan zengin bir kulüp, (galiba MTK) dostluk gösterdi. Bütün çalışma imkânlarını hazırladı. Macar federasyonları da tamamen kardeşçe yardım ettiler. Adamlardan çok istifade ettik. Hatta biz oradayken Olimpiyatlar’a katılarak Macar atletlerini hazırlayacak Macar Milli Atletizm Şampiyonası’na bizim Ömer Besim de iştirak etti ve 800 metrede Macar şampiyonu Barji adındaki meşhur atletin 4 metre gerisinde Macaristan ikincisi oldu. Adamlar madalyayı Besim’e verdiler. Yani, millî bir şampiyonaya bir yabancı atlet kabul ettiler ve ona derece verdiler. Övünerek söyleyebilirim ki, kafilede disiplin tamdı. Hatta Peşte’de muhtelif sebeplerden dolayı üç müsabıkımızı Memlekete iade etmiştik. Onlar da bunu teessürle, fakat itirazsız kabul ettilerdi. Birisi, idman esnasında bileği incinmiş ve güreş tutamayacak hale gelmiş olan Muhafızgücü’nden Mustafa adında bir pehlivandı. Öteki de, bizim eski atletlerimizden dostumuz ve arkadaşımız Kolejli sürat koşucusu Enis’ti. Enis’in beli ağrıyor ve koşamıyordu. Üçüncüsü de, galiba Beşiktaşlı üç bin metreci Kekeme İbrahim’di. Enis, uzun zaman sonra bizi gördükçe:

— Amsterdam’ı görmemize bile müsaade etmediniz! diye sitem eder duyurdu.

Peşte’de mümkün olduğu ve gücümüz yettiği kadar hazırlandık. Ama bizim o senelerde sporun hiçbir dalında iddiamız yoktu ve olamazdı. Biraz ümitli olduğumuz futbolda da, Zeki, Bekir vs. bütün yıldızlardan mürekkep en iyi takımımıza Mısırlılar 7 gol atmışlardı.

Peşte’den Amsterdam’a geçmek için seyahat programını Almanya’nın Passau şehrine kadar giden Tuna vapurlarıyla yaptık. Bu seyahat, dünyanın en güzel, rahat ve keyifli seyahatlerinden biri oldu. İskele iskele uğrayarak güzel Tuna kıyılarını gezdiren vapurda servis o zamanın yataklı vagon şirketine verilmişti. Biz Peşte’den Passau’a kadar, ne kadar zamanda gittik bilmiyorum ama vapurda bir gece kamarada kaldık.

Peşte seyahatinde bizi en çok düşündüren güreşçi merhum Tayyar oldu. Çünkü Tayyar’ın boyu ve kemik çatısı itibarıyla güreş sıkleti ancak 62 kiloydu. Ama Tayyar 80 kilo geliyordu. Aradaki 18 kiloyu eritmesi lâzımdı. Bu çocuğun her gün ağustos sıcağında palto ile iki saat koşması ve terleyerek, gene de idmana devamı beni endişelendirdi. Macar teknik adamına bu işin Tayyar’ı yorup sıhhatini bozup bozmayacağım sordum. Bana:

— İki defa arka arkaya iki güreş çıkarırsa bir şey kaybetmiyor demektir! dediler.

Tecrübe ettik. O zaman güreşler 20 dakika sürerdi. Tayyar iki güreşi çıkardı ve Amsterdam’da normal sıkletine düştü. Ama Tayyar, 40 yaşlarındayken kalp sektesinden vefat etti. Uzun sporculuk ve idarecilik hayatımda rastladığım Türk veya yabancı en mert ve terbiyeli sporculardan biriydi.

Neyse, Almanya’nın Passau şehrinden trenle Amsterdam’a gittik. Orada futbolcularımızın kaldığı pek güzel bir lüks otelde kaldık. Hepsi tamam. Asıl anlatacağım nokta bu değil. Yabancı sporcular bizi gördükleri veya vapurla, yahut trenle geçerken bayrağımızdan veya trene gerdiğimiz “Olimpiyat Türk Kafilesi” pankartından bizi tanıdıkça, birtakım sporcu marşları ve türküleri söylüyor, bizse, onlara mukabele edemiyorduk. Kafile idarecileri olarak, pek mahcup oluyorduk. Ahmet Bey’in teklifi ile hepimiz İstiklâl Marşı’nı talim etmeye başladık. Doğrusu beceremedik. Sonra sporcuların şarkıları, millî marşları da değildi. Biz onlara millî marşla mukabele edersek, belki de tanımayacaklar, layık olduğunca hürmet gösteremeyeceklerdi. Onun için, düşündük taşındık, ben de dahil olduğum halde, çoğu sporcuların bildiği bir curcuna türküyü kendimize Sporcu Marşı yaptık. Kim anlayıp, kim ne diyecekti! Şarkı şu idi:

“Hamsi koydum tavaya

Hamsi koydum tavaya

Sıçradı gitti havaya ha – ha havaya

Sıçradı gitti havaya ha – ha havaya

Gittii de gelmez o kız buraya

Aman Mino Mino, Canım Mino Mino

Mino Kuzum, Mino Mino

Papazın kızı, hoh Papazın kızı”

Aman efendim, bu öyle bir beğenildi, o kadar sevildi ki, lâflarını bilmeden bütün yabancı sporcu arkadaşlar, bu bizim uydurma türküyü bizimle beraber her yerde tekrar eder olmuşlardı.

Yayın Tarihi: 17.09.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Gözüm nasıl açıldı?

Modern olimpiyatlara ilk defa olarak, iştirakimiz vesilesiyle 1924 yaz aylarında Paris’te geçirdiğim hayatı, spor hadiseleriyle karışık olarak anlatırken bu yazı serisinin asıl amacı olan “Gözüm Nasıl Açıldı?” konusunu burada düğümleyip başka manzaralarımıza geçmeye vakit gelmiştir.

Biliyor musunuz? İnsan da kedi yavrusu gibidir. Şu farkla ki, kedi yavrusunun muayyen kısa bir süre sonra gözleri açılır, ama insanoğlu olduğu yerde kalır ve mümkün olduğu kadar geniş bir dünya parçasını, hele doğduğu kasabanın dışını görmezse gözü bir türlü açılmaz. Ne kadar çalışkan bir talebe, ne derece parlak bir hukuk mezunu olsam bile ben Fransızca bilmeme, bu dilden neşriyatı takip etmeme rağmen gene de Üsküdarlı Burhanettin Efendi olarak görgüsü az bir gençtim. O bakımdan Paris seyahati beni duble etti dersem, mübalağaya yormazsınız. Ben Paris’te sadece spor hadiselerini değil, Fransa’nın hadiselerini, oraların yaşayış tarzlarını ister istemez takip ettim ve alacağım dersleri aldım.

İki kafile arası ben Paris’te iken Modern Olimpiyat Oyunları’nın kuruluşunun 30’uncu yıldönümü Paris’te kutlandı. Ben de davetliydim. Zannederim bizim Fransız Ataşemiz Mösyö Lacroix (Lakrua) da beraberdi.

Galiba meşhur St. Michel (Sen Mişel) Bulvarı’ndan geçerken büyük bir talebe grubunun

— Kahrolsun Millerand! (à bas Millerand) diye bağırarak yürüyüş yaptıklarını gördüm.

Bu kafilenin etrafını, birlikte yürüyen büyük bir polis kordonu çevirmişti. Yanımdaki ataşeye sordum:

— Nedir bu hareket?

— Millerand’ı (Alexandre Millerand) istemiyorlar! dedi.

— Kim bu Millerand?

— Cumhurbaşkanı. Dün sağ partileri tutan bir beyanat vermiş. Bu protesto odur! dedi.

Ben gerçi İkinci Meşrutiyet’te Sultan Hamid aleyhinde de böyle bağırıp çağırmalar görmüştüm. Ama o devir Sultan Hamid’e karşı yapılmış bir ihtilâl devriydi. Fransa’da ne ihtilâl vardı, ne bir şey. Cumhurbaşkanı da yerinde oturuyordu. Nasıl oluyor da talebeler Devlet Başkanı aleyhine böyle nümayiş (gösteri) yapıyorlar! diye şaşmıştım. Halbuki o zaman Fransa Üçüncü Cumhuriyeti yaşıyordu. Merasim nasıl oldu? Doğrusu ben hatırlamıyorum. Çünkü şahsen ve fiilen katılmadığım ve sadece, o da zorlukla anladığım Fransızca nutukların teati edildiği bir merasimden bende bir şeyler kalmadı. Bunu da şuna yoruyorum. Görüştüğüm beyin doktorları, hafızanın kulaktan ziyade göze dayandığını söylerler. Ben de orada dinlediğim nutuklardan bir şey anlasam da, hafızama nakşolunmadığından bir şeyler hatırlayamıyordum. Sadece evvelce gördüğüm için modern olimpiyatların kurucusu Baron de Coubertin’i tanımıştım. Günlerden 23 Haziran’dı…

Merasimin ertesi günü Fransa Cumhurbaşkanı’nın istifa ettiğini gazeteler yazdı. Şüphesiz bu sadece bu bulvardan bağırarak geçen talebenin marifeti değildi. Fransa efkârı umumiyesi (kamuoyu), devlet başkanının taraf tutan bir beyanına tahammül edemedi.

Mösyö Millerand’ın yerine Mösyö Gaston Doumergue seçildi ve Cumhurbaşkanı oldu. Bu zat Fransa tarihinde güler yüzlü başkan diye anılır, çok sempatik hatıraları vardır. Olimpiyatlar münasebetiyle Cumhurbaşkanı’nın yaptığı bir ayakta resm-i kabulde (kabul töreni)  bu zatı gördüm ve elini sıktım. Elysée Sarayı’nın ön kapısının peronunda durmuştum. Üç bin kişi kadar olan Olimpiyat Kafilesi’nin üyelerini birer birer selâmlıyor ve elini sıkıyordu. Fransa’da iki cumhurbaşkanı yüz ifadeleriyle şöhret bulmuştu. Bunlardan birincisi bu Mösyö Doumergue’dir. Daima güler yüzlü ve her yerde mütebessim olmakla şöhret bulmuş, dalgın, fakat son derece iyi kalpli bir adamdı. İkincisi Mösyö Lebrun (Albert Lebrun) idi ki, her konuşmasında gözyaşlarını tutamayan bir hassas vatanperverdi.

Bu hatıraları sadece kendi durumumuzla doldurmaya imkân olsa da, bir yemek gibi hazırlanmış bir eser olan yazılarda da bazı tuz, biber ve lezzet verici şeyler nasıl lüzumluysa, bu çeşit yazılara da kaçamaklı fıkralar katmak fena olmaz. Onun için size bu münasebetle güler yüzlü Fransız Cumhurbaşkanı Gaston Doumergue’e dair küçük bir vaka nakledeyim.

Bir mühim kişinin cenaze alayı. Reisicumhur kortejin başında gidiyor. Arkasında bakanlar falan var. Alayın iki tarafında toplanmış halkı Cumhurbaşkanı silindir şapkasını çıkararak ve gülerek selâmlıyor. Bir müddet böyle devam ettikten sonra seryaver kulağına,

— Ekselans! Cenaze alayındasınız. Bu kadar mütebessim olmayınız! diyecek kadar cesaret göstermesine karşı o da:

— Ya! Evet, evet! Mersi! deyip tekrar halkı gülerek selâmlamaya devam etmiş.

Olimpiyat Oyunları tertip edilen her şehirde bazen umumî, bazen yalnız idareci ve şampiyonlara, eğlence ve resm-i kabuller tertip ederler. Bizi de bir gece Paris Operası’na davet etmişlerdi. Herhalde müsabakaların sonuna doğruydu. Gülleci Şevki Bey merhum var mıydı, yok muydu, şüpheliyim. Ama ben ve Ali Sami merhum operaya gittik. Ben ömrümde ilk defa olarak opera salonu görüyordum. Hem de salonların en muhteşemini. O devirde henüz Şapka Kanunu çıkmadığından ben klasik fes giyiyordum. Ali Sami de siyah ve Atatürk biçimi tepesi geniş bir siyah astragan kalpak. Koyu renk elbiselerimizi giydik, operaya girdik. Fuaye falan benim başım döndü. Acemilikle birinin ayağına basmayayım, bir vazo devirmeyeyim diye korkuyor, bir an evvel yerimize varmak istiyordum. Biletlerimizi gösterdik. Konuşmayan, pırıl pırıl elbiseli hademeler bize istikamet gösteriyordu. Bizim gibi daha neler de vardı, ama benim onlara bakacak halim yoktu. Nihayet bizi ikinci mi, üçüncü mü katta bir locaya soktular. Önde iki sandalyeyi gösterdiler. Arkasında da daha birkaç sandalye vardı. Az sonra oraya da tanımadığımız kimseler geldi. Sonra öğrendim ki, Avrupa’da localar bizdeki gibi tüm kiralanmıyor. Tiyatrosuna göre beherinde dört-altı sandalye olan bu localar teker teker kiralanıyormuş.

Operada benim gözüm kamaştı. Biliyorsunuz, tiyatroda konuşulmaz. Şöyle baktım. Herkesin bize baktığını gördüm. Anladım ki, muhtelif milletlere mensup olimpiyatçıların kılıkları, kıyafetleri Parisli seyircileri çok enterese ediyormuş. Herkesin başı açık oturduğu tiyatroda ben güzel bir kırmızı fes, Ali Sami de siyah bir astragan kalpak giyiyordu. Kalpak o kadar değil, ama fes adamları çok ilgilendirmişti. Ben o tarihte —şimdi de öyle ya— operadan ne anlarım. Aslına bakarsanız operayı seyretmek için operanın hikâyesini bilmek ve söylenen aryaları ve sözleri kendi dilinden hatırlamak lâzımdır. Operet de öyledir ya! Onun için operayı seyredenler, bilerek seyredenler, hangi dilden olursa olsun zevk alırlar. Çünkü adamın Almanca okuduğu parçayı bir İngiliz anlayabilir. Bir Türk Türkçesini bilir. Onun için bizim opera veya operetlerde bazı misafir artistler gelirler. Bizimkiler Türkçe oynar, o da kendi dilinden cevap verir. Ve opera güzelce oynanır. Ama opera uzadıkça benim uykum geldi. Hareket yok, kıpırdamak yok. Ali Sami’ye:

— Benim uykum geldi! dedim.

Bana rahatça:

— Uyu! dedi.

— Ayıp olmaz mı? cevabını verince, önünde duran kutuya bir frank attı, bir dürbün çıkardı.

— Al şu dürbünü. Bak karşımızdaki localarda kaç kişi uyuyor! dedi.

Baktım, hele bir yaşlı kalantor adamın çenesi göğsü hizasına düşmüştü. Karısı ise muttasıl yelpazesini sallıyordu. Operadan hatırımda iki şey kaldı. Birisi oynanan opera, daha doğrusu operalar: Biri Pelléas et Mélisande, öteki Salome. Hatırımda kalan ikincisi Salomé’de birinin kesik kafasını bir tabakta veriyorlardı. Gönlüm bulandı, uykum kaçtı. Fakat bu seyahat vesilesiyle Paris Operası’nı ve sanatkârlarını görmüş oldum. Bu da büyük bir kârdı. Bir daha Paris Operası’na gitmedim mi? Gittim. “Hint Şaşaları” gibi bir isimle Hindistan’a ait fevkalâde zengin 15-20 tabloluk bir müzikal seyrettim. Bizim yanan Kültür Sarayı’nda gördüğüm Damdaki Kemancı ve Ayda operaları şimdi hafızamda cisimleşmiş birer nefaset olarak hâlâ duruyor.

*

Evet sevgili okuyucularım! Ben Paris’e o yaşta gittim ve bunları gördüm. Şimdi sizleri görüyor gibiyim. Bıyık altından:

— Hele hele! diyorsunuz.

Allah rahmet eyleye, Ali Sami bu işin profesörü ve filozofu olarak bize iş bırakmıyordu.

Yayın Tarihi: 10.09.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Ümitlerimiz ne idi?

Biz 1924 tarihinde Paris’teki Sekizinci Olimpiyat Oyunları’na katıldığımız zaman dünya milletlerinin spordaki yerlerini ve bizim bunlara nazaran değerimizi bilmiyorduk. Yani, biz Paris’e gittiğimiz zaman benim gibi naçizane dünya sporunu gazetelerden takip etmiş olan bir idareci dahi, Paris’e gelmiş olan dünya spor yıldızlarını tanımıyordu. Ancak, biz futbolda hayal kurmamıştık. Çekleri, Avusturyalıları falan biliyorduk da, diğer dalları, hele ümitli olduğumuz güreş ve halterde kimler var, kimler yok, biz ne yapabiliriz? Hiçbir fikrimiz yoktu. Onun için de bu branşlarda biraz ümitliydik.

Bu sporlar da oyunların sonlarına doğru başlamıştı. Bizim güreşçilerimizin üçü bizce birer as güreşçiydi. Tayyar, Seyfi Cenap ve Fuat. Bunlar grekoromende çok maharetliydiler. Tayyar’ın tecrübe ve kuvveti, Seyfi Cenap’ın meşhur kırılmaz köprüsü ve Fuat’ın sol taraftan tatbik ettiği kafakol emsalsizdi. Mazhar’a gelince, bu çocuk umulmadık bir kabiliyet göstererek rakiplerini yenmiş ve kafileye girmişti. Ağır sıkletlerde adamımız yoktu. Aslına bakarsanız, bizim Macar antrenörü gelmeden evvel güreş sporu anlayışımız, ağırlık üstüne dayanıyordu. O sebeple üç meçhul güreşçimiz vardı. Bunun ikisinin sıkleti 90 kilonun üzerindeydi. Birisi Anadolu Kulübü’nden Danyal, ikincisi Beşiktaşlı Kemal beyler idi. Tayyar da boyunun kısalığına rağmen 80 kilonun üzerindeydi. Ve bu sıkletten aşağıya çok zor inebiliyordu. Macar hoca bize bu ağırlıkların lüzumsuz ve zararlı olduğunu anlattı ve biz onun üzerine küçük 4 sıklette güreşe girdik.

Müsabakalarda maalesef, kur’alarda şanssız çıktık. Çünkü o devirde güreş sporunun en iyi olduğu memleket olan İskandinavlara düştük. Seyfi ile Mazhar İsveçlilere, Fuat Finlandiyalı’ya düştü. Tayyar şanslı çıktı, bir İspanyol’a eş oldu. Hiç unutmam İspanyol Kafile Başkanı bana geldi. “Biri Avrupa’nın batı ucunda, öteki doğu ucunda iki dost memleketiz, aman bizim çocuğu çok hırpalamayın!” gibi bir şeyler söyledi. Anlaşılan Türklerden korkuyorlardı.. Seyfi Cenap köprüyü kurdu, İsveçli birinci köprüyü kıramadı fakat az kalem çocuğun boynunu kıracaktı. Ne ise uzatmayalım Fuat’ın yanlış yerde tatbik ettiği oyunla Finlandiyalı tuşa geldi ama minderin dışında. Ve Fuat’ın oyununu öğrenince bir daha tuzağa düşmedi. Kısacası, Tayyar üç maç yaptı, birini İspanyollara karşı kazandı, diğer ikisini kaybetti. Öteki çocuklar ikişer maçla beş fena puanla güreşten düştüler. Zannederim Tayyar bu galebesiyle dördüncü ve beşinci oldu ama o devirde üçüncüden ötesi sayılmazdı.

Haltere gelince, iki haltercimizden Şevki’nin müsabakaya girdiğini sanmıyorum. Çünkü Şevki, orta ağır bir çocuktu. Onun kategorisindeki müsabıklar canavar gibi gülle kaldırıyorlardı. Onun için müsabakalara sokup fena duruma düşmesine razı olmadık. Ama Cemal öyle değildi. Cemal 52 kilo, yani en küçük kategoride kuvvetli bir halterciydi. Ne var ki… Müsabakalardan bir gün evvel Cemal’e bir güzel siyah mayo almak istedim. Faubourg Montmartre’daki spor malzemesi dükkânlarından birine gittik, Cemal, Allah rahmet eyleye, biraz haşarı çocuktu. Dükkânın duvarlarında asılı kuvvet aletlerine ilişmeye başladı. O devirlerde pek meşhur olan ve mucidinin adıyla tanınan “sandro” isimli iki kolla gerilerek açılan kuvvet illetlerinden birini eline almış bakıyorken, bana mayo göstermekle meşgul olan dükkâncı:

— O senin işin değil, oynama onlarla! diye Cemal’e lâf attı. Gerçekten de Cemal’in elindeki “sandok”, dokuz çelik yaylı çok sert bir kuvvet âletiydi. Cemal bana sordu:

— Ne diyor mösyö?

— Oynama onunla, o senin oyuncağın değil! diyor diye cevap verdi. Cemal bunu işitince herifin karşısına geçti ve bu “sandok”u, yavaş yavaş olmak şartıyla üç defa açtı kapadı, açtı kapadı. Herifin de ağzı açık kaldı. Mütemadiyen:

— C’est formidable! (Müthiş bir şey) diye söylendi durdu. Malları aldık ve çıktık. Ertesi sabah Cemal:

— Kollarım ağrıyor! diye dünkü hovardalığının faturasını verdi. Halter müsabakaları o devirde Paris’te pek rağbet görüyordu. Onun için bu müsabakaları Paris’in büyük kapalı salonlarından “Velodrom d’hiver” (Kış Veledromu) denilen büyük hangarda yapıyorlardı. Cemal’in sıkletinde de çok müsabık vardı. Müsabakada jüri arasında o devirde dünyanın kuvvet krallarından Maspoli adındaki şöhretli ve yaşlı sporcu da vardı. Bu Maspoli’nin kol ve göğüs adalelerinin mulajını (kalıbını) alıp teşhir ederlerdi. Cemal’in de küçücük vücuduna rağmen, kolları pek güzel teşekkül etmişti. Maspoli, küçük canavarı görünce dayanamadı, geldi bizimle konuştu. Ve Cemal’in kolunun mulajını almaya karar verdi.

Cemal müsabakaya girdi. O güne kadar Cemal halteri yerden alıp başının üzerine kadar kollarıyla kaldırarak dikiyordu. Halbuki rakipleri bir hamlede gülleyi yerden koparıp altına diz çökmüş olarak giriyor, sonra ayağa kalkarak güllenin yarı mesafesini bacaklarıyla kaldırıyordu. Cemal bu usulü tatbik edemediği için sıkletinde sekizinci, millet olarak da dördüncülük elde edebildi. Ama kollarının ağrısı Cemal’in normal olarak kaldırdığı ağırlığı kaldıramamasına sebep oldu. Sebep sadece bir gösteriş ve bir afi kesmek hevesiydi. Bunun ne zararlı şey olduğunu o bilmiyordu, ben de takdir edememiştim. Etsem de zaten gördüğüm zaman Cemal sandok ile başlamıştı gücünü denemeye.

Halter müsabakalarında Cemal’in yanındaydım. Onunla beraber yarışan Marlin adında bir Fransız çantasından çıkardığı bir şişeden avucuna döktüğü bir beyaz tozu ağzına atıp yutuyordu. Sordum:

— Bu kola şurubudur, kuvvet verir. Bizimkiler görürse benim gözümü parçalarlar! dedi. Bu kola bizim bildiğimiz kola olmadığını ve tabanında “kola” adında bir kuvvet ilacı bulunduğunu sonradan öğrendim. Bu hadise bana müsabakalardaki ilk doping hareketi gibi geldi, ama neden sonra gerçekten  doping meydana çıktığı sıralarda.

Atletler, müsabıklar, hemen hemen herkes gece yapılan halter müsabakasından çıkmış gitmişlerdi. Ben otobüsü kaçırmıştım. Bizim kafileden de kimse kalmamıştı. Zaten onlar başka yerde oturuyorlardı. Müsabaka salonundan çıktığımız zaman Paris sokakları tenhaydı. Bisikletli polislerden başka kimse görünmüyordu. Metroların kapalı olduğunu gördüm. Otobüs de gece yansından sonra işlemiyordu. Yürüyerek otele gitmeye karar verdim ve yola düştüm. Kestirme yolları pek bilmesem de elimdeki haritadan işimi uyduruyordum. Tam bir buçuk saat oldukça süratle yürüdükten sonra otele geldim. Turşu gibi olmuştum. Bu gece yolculuğu, bana Paris’in ne büyük şehir olduğunu gösteren ilk ve son hadise oldu.

Anlattıklarıma göre, biz 1924 Paris Olimpiyatları’nda hiçbir müspet netice elde edemedik. Ama hepimiz kabiliyetimiz ve işimize göre bir beynelmilel şampiyonada, bir Olimpiyat Oyunları’nda neler olmalıdır, neler yapılmalıdır, nelere dikkat edilmelidir? Bunun dersini aldık. Bu da bir kazançtı.

1924 Paris Olimpiyatları hatıralarını kapatırken, bu Oyunlar dışında, fakat onunla ilişkili hâdiseleri, enteresan gördüğüm hâdiseleri yazmakta fayda gördüm. Şimdiki kuşaklar, baba, hatta dedelerinin neler yapıp, neler düşündüklerini görsünler.

1924 Paris Olimpiyatları için hükümet Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’na on yedi bin Türk lirası tahsisat verdi. Bunu bir akşamüzeri aldım. Bankalar kapalıydı. Ali Sami, müdürü olduğu Ordu Donanma pazarındaki kasasına koymak istemedi.

Ya ölüverirsem! Dedi

Düşündük, taşındık, başka çare bulamadık. İdman Cemiyetlerinin kurucu ve amatör sağlam temellerinden Vefalı Saim Ağabey, Altınordulu meşhur Mahmut ağabey ve muhasebeci Sabit Servet, Beyoğlu’nda İngiliz Sefareti yanındaki Emperyal Oteli’nde bir oda tuttular. Parayla oraya gittiler. Gece nöbetleşe beklediler ve ertesi sabah parayı bankaya yatırdılar. O devrin amatörleri böyle titiz ve gözü emniyetli adamlardı.

Yayın Tarihi: 03.09.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

İkinci kafile

Paris Olimpiyatlarının ikinci ve ana kafilesi 3 – 4 Temmuzda Paris’e geldi. Asıl Olimpiyat Oyunları Temmuz 1924’de başlayacağına göre, bizimkiler 1 gün evvel geldiler. Tam tarih hatırımda değil. Bu kafilede iki antrenör, beş güreşçi; birkaç atlet, iki hakemi, bir-iki bisikletçi vardı.

O devirde küçücük spor teşkilâtı üç dalda yabancı antrenör tedarik etmişti. Futbol için meşhur İskoçyalı antrenör Billy Hunter’i, güreş için meşhur güreş hocamız Macar Raoul Peter’i ücretle angaje etmişti. Atletizm için de Amerikan sefaretinin memurlarından Tubini adında bir amatör antrenörümüz vardı. İkinci kafileyi Birinci Reis Ali Sami Bey getirmişti ve sanırım o zamanlar pek meşhur olan Orient Expres denilen Paris – İstanbul treniyle gelmişlerdi. İkinci kafilede mevcudiyetlerini hatırladığım kimseler şunlardı: Ali Sami Bey kafile Reisi idi. Onun gelmesiyle ben Başkan Yardımcısı olarak kaldım.

Ahmet Fetgeri Bey merhumun riyasetinde beş güreşçi vardı. Tayyar merhum, Seyfi Cenap Bey, Mazhar ve güreşçi Fuat. Bunlar güreşe bilfiil katıldılar. Bir de Tayyar’ın sıkletinde ve birinci olan Dürrü Bey vardı. Tayyar ile Dürrü’den hangisinin gideceğini son bir müsabaka tayin edecekti. İkisi de ayrı kıymet ve maharetteydi. Lâkin Dürrü bu müsabakadan bir gün evvel kendisine idman veren Abdullah adındaki Karadenizli bir Bahriye askeriyle olan güreşinde kaşını yardı. Bu haliyle en azından 15 gün güreş tutamayacak hale geldi. Çünkü bir güreşçi müsabaka esnasında yaralanır ve kanı durmazsa güreşi kaybederdi. Bu çocuk bu haliyle değil güreşe girmek, Tayyar ile olan müsabakasını yapamaz hale gelince Tayyar kafileye girdi. Fakat federasyon Dürrü’yü de Olimpiyatlara götürmeye karar verdi. Dürrü, bu hâdisede Abdullah’a çok kızdı. Fakat pek de haklı olmadan Tayyar’a da darıldı. Çünkü onun kanaati, Tayyar’ı son deneme müsabakasında yeneceği merkezindeydi. (Nitekim Paris’ten dönüp, Ankara’da hesap vermeye gittiğimiz sıralarda bu güreş yapıldı ve Dürrü, Tayyar’ı yerde çift bravule ile yenmişti)

Bisiklet var mıydı? Varsa… bisikletçimiz Cavit Cav idi? Bu münasebetle yazmak isterim. Bu çocuk kendini bisiklete vermiş ve o yolda hayatını heder etmiştir. Hâlâ berhayat ise bu temiz bisiklet amatörüyle, teşkilâtın bir antika gibi meşgul olmasını dilerim. Halterde meşhur gülleci Cemal, Neyzen Şevki, atlet olarak aklımda sadece rahmetli Ömer Besim var. Halbuki birkaç kişi daha vardı. Yanılmıyorsam Trabzon’dan, İzmir’den, Balıkesir’den birer çocuk vardı. Bunları o devrin bültenlerine bakıp çıkarmak kabil.

Biz bu oyunlarda eskrime de iştirak ettik. Fakat bu, o devrin tek eskrimcisi ve muteber sporcusu Beşiktaşlı meşhur Fuat Balkan Bey kendi inisyatifi ile gelmiş, müsabakaya da kabul edilmişti. Teşkilâtın bundan haberi yoktu. Ama o devirlerde 30’uncu yıl olmasına rağmen, kaideler ve nizamlar pek ciddiyetle tatbik edilmiyordu. Çünkü Baron de Coubertin sağdı ve oyunların herkese açık olması fikrini her şeyin üstünde tutuyordu.

İkinci kafile tuttuğum yere yerleşti. İlk iş, Şimal (Kuzey Ülkeleri) turnesinden dönecek olan futbol kafilesiyle birleşip, bayrağımızın altında 1924, 8. Paris Oyunları’nın açılış geçit resmine katılmamız olacaktı.

 “Otomobil” Nuri’den bir telgraf aldım. Yani futbol kafilesi mutemedinden. Şöyle diyordu: “Federasyon Reisi Ziya Bey ile ikinci Reisi Hamdi Emin Bey, kafileyi Paris’e getirmek istemediler. Onlar İstanbul’a gittiler. Ben kafileyle geliyorum.” Rahmetli Ziya (Yusuf Ziya) sporda ve bilhassa futbolda kendinden başka ve üstün bir otorite tanımayan bir idareciydi. Paris’e dönmek ve yeniden Ali Sami’nin emrine girmek istemiyordu. Zaten uzun zaman İsviçre’de tahsil ettiği ve Paris’i de tanıdığı için kendisinde bir Avrupa hasreti de yoktu. Hamdi Emin ise, Ziya’nın kayıtsız şartsız emrindeydi.

Burada bir parantez açmak isterim. Bu hatıra yazı serisi daha ziyade parça parça birbirinden ayrı konuları anlatagelmiştir. Biz de Paris’teki ilk acemilik devrimizin birkaç yakasını; anlatmak için Paris Olimpiyatları’nda geçirdiğimiz günleri yazmak için bu mevzua girmiştik. Fakat hikâyenin akışı ve yakaların birbirini kovalayışı, bu yazıları, Türkiye’nin ilk Olimpiyat Oyunları’ndaki durumunu anlatacak bir küçük tarihçe haline getirmemize ister istemez bizi sevk etti. Onun için bu yazılarda bazen şahısların karakterlerine kadar inmesini, bu tarihçenin oluşma zaruretlerine yormanızı dilerim.

Nuri, futbol kafilesini vaktinde getirdi ve tuttuğu pansiyona yerleştiler. Bu çocuklar resmigeçide iştirak edecekler, iki gün daha kaldıktan sonra memlekete iade edileceklerdi. İşi gücü bitmiş sporcuları Paris’te haftalarca tutmaya tahsisatımız ve ihtiyacımız yoktu. Bugün de olimpiyatlarda ve beynelmilel dış temaslarda aynı usul tatbik edilir. İşi biten memleketine döner. Resmigeçit bize göre fena olmadı. Kırk kadar sporcu geçti. Bayrağımızı hatırımda kaldığına göre Tayyar taşıyordu. Tayyar o zaman Harbiye talebesiydi. Resm-i küşadı (açılışı), hatırladığıma göre Fransa Cumhurbaşkanı Gaston Doumergue yaptı. Esasen — hâlâ da öyledir ya— Olimpiyat Oyunları’nı her yerde devlet başkanları, yani hükümdar veya cumhurbaşkanı açar. Ve sadece “8. Olimpiyat Oyunlarını açıyorum” demekle yetinir, başka söz söylemez. Siyasî propagandaya mahal vermemek için bu usul konmuştur ve her yerde ısrarla ve ciddiyetle tatbik edilir. 1936 Berlin Olimpiyatları’nda bile bütün ısrarına rağmen Hitler’e dahi başka söz söyletilmemiştir.

Müsabakalar başladı. Her zaman olduğu gibi her gün statta atletizm müsabakaları vardır. Bizim de bu branşta tek ümidimiz Ömer Besim’di. Ömer Besim o zaman daha spor hayatının zirvesine erişmemiş idiyse de Türkiye’deki başarıları, dünya atletizmden pek de haberi olmayan bizler için bir ümitti.

 Müsabaka gününün sabahı antrenör Tubini geldi. Evet! Tubini adında bir Amerikalı antrenörümüz vardı. Türkiye’deki Amerikan sefareti memurlarından bir amatör antrenördü. Bize fahrî olarak hizmet ediyordu. Diğer iki yabancı antrenörümüz ise ücretli idiler. Bunlar futbolda meşhur İskoç Billy Hunter’di. Birkaç sene Türkiye’de kalmış ve bize pek çok şey öğretmiştir. Üçüncü antrenörümüz meşhur Macar güreş hocası Raoul Peter idi ki, bu zat uzun zaman Türkiye’de kalmış, hatta Türk tabiyetine (vatandaşlığına) geçmek için müracaat ettiği sırada maalesef bizim o zamanki federasyon erkânıyla güreş bilgisi bakımından arası açılmış ve kötü iftiralara uğrayarak Türkiye’den çıkıp gitmiştir. Amerikalı antrenör bana.

— Ömer Besim koşudan evvel bir yoğurt yemek istiyor, buluruz! dedi.

1924 Paris’inde yoğurt, hele bizim pansiyonun bulunduğu kenar mahallede satılan değil, bilinen bir şey değildi. Bulamadık. Besim de sabahleyin sadece bir şeftali yiyip 800 metre koşuya girdi ve kaybetti. Zaten kazanamayacağını, koşuyu seyrettiğimiz zaman anlamıştık. Ama o memlekete döndüğü zaman Olimpiyat şampiyonluğunu kaybetmesine sebep, bizim kendisine bir kâse yoğurt bulamayışımız olduğunu anlattı durdu. Ve bu çeşit hikâyeleri dinlemeyi seven matbuat da (basın) bunu yazdı.

Aslına bakarsanız, benim senelerce süren tecrübem, kendinden emin olmayan müsabıkların (yarışmacıların) dışarıya çıktıkları zaman mutlaka bir mazeret ve kusur aramaları adeta insiyaki bir adet olmuştu. Bilmem hâlâ devam ediyor mu? Nitekim, 1948’de ikinci tayyareyle (uçakla) Londra’ya indiğimiz zaman futbol kafilesinin başında bulunan aziz dostumuz Ulvi Yenal Bey, Lefter’in kulağının ağrıdığını ve barsaklarının bozulmuş olduğunu bize ilk müjde! olarak söylemişti. Besim’in yarışı kaybetmesi bizim için büyük bir sürpriz değildi. Fakat şekli itibariyle, yani bir yoğurt bahanesiyle birlikte oluşu bu müsabakanın hafızama nakşolmasına sebep olmuştur.

İkinci kafilenin müsabakalarının neticelerini anlatmadan önce kronolojik sırasını takip ederek size bir dış seyahatteki ilk disiplinsizlik ve itaatsizlik hâdisesini nakledeceğim. Futbol kafilesi geldi, resm-i geçite iştirak etti. Üç gün Paris’te kaldı. Biletleri alınmıştı, pasaportlar yapılmıştı. Trenle Türkiye’ye döneceklerdi. Hareketten bir gün evvel futbolumuzun üç “As”ı merhum Zeki, Nihat ve İsmet, Ali Sami Beye müracaat ettiler:

— Bize bilet paralarımızı verin, biz Paris’te kendi hesabımıza birkaç gün daha kalmak istiyoruz! dediler.

Ali Sami şimdiye kadar rastladığım en bükülmez bir disiplin adamı sıfatiyle hemen reddetti ve sebep olarak da:

— Siz üçünüz de askersiniz (gerçekten de Nihat Bahriye Mektebi talebesi, Zeki Askeri Baytar talebesi, İsmet de stajyer askerî doktordu. Bunlara Ali Sami Bey şahsen zamanın Erkânı Harbiye Reisi Mareşal Çakmak’tan izin almıştı.) Size ben izin aldım. Memlekete dönmenizi de ben tekeffül ettim (kefil oldum), yapamam! deyince, bizim “as”lar aslan kesildiler.

— Biz gitmeyeceğiz, zorla gönderemezsiniz! dediler. Ali Sami de

— Pansiyonla ilişiğiniz kesilmiştir. Ben biletlerinizi ve pasaportlarınızı Türk konsolosluğuna veriyorum! dedi ve öyle de yaptı.

Bizim aslanlarda para yok. Bir iki gece gizli gizli pansiyonda arkadaşlarının yanında kaldılar ve sonra tıpış tıpış Türkiye’ye döndüler. Bu hâdisede şayan-ı dikkat olan (dikkat çekici olan) bu üç çocuğun üçünün de asker oluşu, yani bir disiplin ocağına mensup bulunuşları idi. Sonradan bunun ikisi, Nihat ve Zeki askerlikle alâkalarını kestiler. Yalnız merhum İsmet, askerî doktor olarak albaylığa kadar çıktıydı.

İkinci kafilenin spor müsabakalarında neler elde ettiklerini haftaya anlatmak istiyorum.

Yayın Tarihi: 27.08.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Bir seyyah gibi

Paris’teki ikametim tam bir tembellik içinde devam ederken, her gün dolaşmakta olduğum Opera Meydanı’nın kıyısındaki turizm bürolarının kapılarına dayanmış büyük bir reklâm levhasını okuyacağım tuttu. Versailles (Versay) ve Trianon saraylarını gezmek şartıyla Versay’a otogar servisi reklâm ediliyordu. Girdim içeri. Öğle yemeği ve ikindi çayı dahil olmak üzere, galiba 75 frank gibi bir para ödedim, bileti aldım. Otobüs hemen oracıkta bir yerden kalkıyordu.

Vaktinden evvel gittim. Pencere kenarına düşen bir yere oturdum.. Ben akıllıyım ya! Pencereden geçeceğimiz yerleri göreceğim. Çift koltuklardan içerdeki yere düşersem pencereden dışarıyı göremem diye. Otobüs tam vaktinde kalktı. Arabada 30 kişiden fazlaydık. İçerde bir de rehber vardı. Paris’ten geçerken şehrin abidelerini sayarak, geçtiğimiz bulvarların isimlerini söyleyerek şehir dışına çıktık. Paris’in varoşları güzeldir. Nihayet Versay’a geldik. Hâlâ gözümün önündedir. Kasabanın bir köşe başında bir lokantanın önünde durduk. Bir kır lokantası olduğu, damalı ve renkli yemek örtülerinden belliydi. Bizi orada indirdiler. Seyyahları konuştukları dillere göre masalara dağıtıyorlardı. Ben yalnız bir turisttim. Beni birisi kadın, ikisi erkek olan bir masaya oturttular. Masalar dörder kişilikti. Masaya otururken selâmlaştık. Masa arkadaşlarımın hepsi Fransızca konuşuyorlardı. Yalnız birisi yabancı şivesiyle konuşuyordu. Öteki kadın-erkeğin karı-koca olduğunu, birbirini küçük isimle çağırmalarından keşfettim. Yemekte falso etmemek için elimden geleni yapıyordum. Masanın üstündeki yemek listesini ötekiler aldılar, ben elimi sürmedim. Servisin başlaması için epeyce bekledikten sonra her birimizin önüne birer dilim kavun getirdiler. Doğrusunu söylemek lazım gelirse, ben o zamana kadar kavunu yemek üstüne yenen bir yaz yemişi ve İstanbul tabiri ile “soğukluk” sayardım.

Herkesten evvel başlamadım. Bunun için de hemen yemek listesini ele aldım, mütalâaya koyuldum. Bakalım ötekiler ne yapacaklar diye. Gördüm ki, adamlar kavunu aç karına güzelce yemeğe başladılar. Ben de aynını yaptım. Kavun bizim eski zamanlarda İstanbul’da yerli kavunu dediğimiz üstü pürtüklü, güzel kokulu, kavuniçi rengindeydi. Tadı az, kokusu pek güzeldi. Bu kavunların adının kantalup olduğunu sonra öğrendim. Kavunu yedik. Bu esnada ötekiler birbirleriyle tek tük lâkırdı ediyordu. Kavunlar yendikten sonra, bir nevi et yemeği, et yahnisi geldi. Ben beğenmedim. Ama yemeğe gayret ederken karı-koca çift bu yemeği beğenmediler. Listeyi alıp okudular. Birbirlerine:

— Fransız mutfağında ne acayip yemekler var. Biz Belçikalı olarak biliyoruz bu yemeği! demeleri üzerine ben cesaret aldım:

— Siz komşusu olduğunuz halde, bu yemeği yadırgadınız, ya ben çok uzaklardan geliyorum. Ben ne yapayım? deyince sordular:

— Siz nereden geliyorsunuz?

— Türkiye’den, İstanbul’dan geliyorum.

Belçikalı erkek:

— Ya! Türk müsünüz? diye sordu.

— Evet Türk’üm! deyince:

— Nasıl olur! Türkler renkli değil midir? der demez, benim içim gene “cız” etti. Avrupa bizi hep renkli sanıyordu. Halbuki Viyana’ya kadar gitmiş olan Türkler hep beyaz adamlardı.

— Yanılıyorsunuz. Biz renkli değiliz. Görüyorsunuz.

— Affedersiniz, siz gerçekten Türk, yani Müslüman Türk müsünüz?

— Tabiî, neden tereddüt ediyorsunuz?

— Biz öteden beri Türkleri renkli sanırdık, değil mi? diye karısına sordu. Karısı da:

— Evet! dedi.

Bu sırada üçüncü adam lâfa karıştı:

— Yanılıyorsunuz. Türkler beyazdırlar. Mösyönün hakkı var (diye beni tasdikten sonra) ben Romanyalıyım. 9 ay kadar İstanbul’da kaldım. Türklerin bizden farkı yoktur. Yalnız onlar 5-6 kadınla evlenirler! deyince, ben artık şirretliği ele aldım:

— Rica ederim. Hadi Belçikalı dostlarımız bize uzaktır, Türkiye’de olup bitenleri bilmeyebilirler. Ama siz Romanyalıymışsınız. İstanbul’a her gün Köstence’den vapur seferleri var. Üstelik 9 ay da İstanbul’da kalmışsınız. Türklerin birden fazla kadınla evlenmesi yasaktır.

— Ama, sultanlar, paşalar…

— Bunlar tarihte kalmış şeylerdir. Şimdi ne sultan var bizde, ne de o sizin söylediğiniz paşalar.

Adamlar özür dilediler bu münasebetle ahbap olduk. Yemekler de yenmişti, Versay’ı gezmeye gittik. Versay güzel bir saraydır. Tarihî kıymeti vardır. Büyük özel salonları ve birbirine geçilir sıra odaları vardır. Bu salonlar içinde zannederim “aynalar galerisi” denilen bir meşhur salon da vardır. Doğrusu, Fransız tarihinin bu kısmını pek iyi bilmem.

Rehber bizi mümkün mertebe odalardan geçiriyor ve basmakalıp izahat veriyordu. Sarayda başka rehberlerin idaresi altında muhtelif diller konuşan başka seyyah grupları da vardı.

Şimdi burada rahmetli Vâlâ Nurettin Bey’i hatırladım. 1953 tarihinde Fransa hükümeti 10 kadar Türk gazetecisini Kuzey Afrika’daki Fransız bayrağı veya himayesi altındaki toprakları ve sonra bizzat Fransa’yı gezmeye davet etmişti. Şimdiye kadar katıldığım en kuvvetli gazeteci grubu bu idi. Hatırımda kalanları sayayım. Merhum Ercüment Ekrem Talû, Sabri Esat Siyavuşgil, Bahadır Dülger, Cevdet Perin, Vâlâ Nurettin, ben Burhan Felek, bir iki de hanım gazeteci. Kuzey Afrika’da bir ay kadar dolaştıktan sonra Fransa’ya geçtik. Bize Fransa’nın Ankara sefareti kâtiplerinden Mösyö Dolo adında bir zat refakat ediyordu. Paris ikametimiz sırasında Versay’a gezmeye gittik ve aynı yolla gittik. Yani, otokarlarla gittik. Yemek yedik. Ve sonra grup halinde sarayı gezerken Vâlâ Nurettin Bey rehbere sordu:

— Mösyö, bu gezdiğimiz yerlerde bir banyoya veya bir tuvalete tesadüf etmedik. Yok mudur sarayda bir tuvalet?

Rehber fena halde kızdı:

— Yoktur mösyö! dedi.

Vâlâ adamın cevabındaki şiddetten, hiddetlendiğini anladı ve sustu. Aslına bakarsanız o devirlerde Fransa’da abdesthane ve banyo olmadığı bir hakikattir. Sonradan belki ilave edilmiş olabilirdi. Rivayet odur ki, krallar oturaklı sandalyelere def’i hacet ederler ve yıkanma diye bir adetleri olmadığından zamanla kokmaya başlayan vücutlarının fena rayihasını (kokusunu) örtmek için lavanta suyu sürünürlerdi. Fransa’da ıtriyat sanayiinin başlamış ve ilerlemiş oluşunun ilk sebebi budur ve Türkçede kokuya “lavanta” denmesinin esası da Fransa’da ilk yapılan kokunun lavanta çiçeğinin suyu oluşudur. Hatta şâyan-ı dikkat olan cihet, Fransa’da hamamların ve banyo dairelerinin, inanın, tiyatro salonlarından sonra yapılmış olmasıdır.

Avrupa’yı istila eden Türklerin hamamı ve yıkanmayı beraber götürüp öğrettikleri muhakkaktır. Nitekim Budapeşte’nin eski kısmı ve asıl ismini aldığı yer olan Buda sırtlarında bir-iki tane Türk hamamı vardır ve faal haldedir. Adına hâlâ Türk hamamı derler. Budapeşte’nin gezilerinde turistik yerlerinden biri olan bu hamam, bu güzel su şehrinin ilk hamamıdır. İçlerinde Ziçini Bad (Széchenyi Tıbbi Kaplıcası) gibi büyük yüzme havuzu ve lüks plajları olanları da vardır. Pek sonra inşa edilmiştir.

Versay gezisinde dikkatimi çeken nokta, bahçenin güzelliği ve havuzların azameti oldu. Biz gerçi hamamlarımızla, hamamlarımızda sudan istifade etmeyi onlara öğrettik ama onlar da bize bahçe ve havuz zevkleri göstermişlerdir. 28. Mehmet Çelebi seyahatnamesinde gördüğü bahçeleri ve havuzları yazar ve memlekete döndükten sonra, bahçeler ve havuzlar yapılmasını tavsiye eder.

Versay’ı gezdikten sonra tekrar otokarla Paris’e döndük. Yolda mola verdiğimiz bir kahvede de, bir sıcak çay içtik. Paris’e avdet ettiğim zaman bayağı değişmiş. Avrupa görmüş bir Türk halini almıştım.

Acemilik ne fena şey!

Yayın Tarihi: 20.08.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Paris sokaklarında

Parası bol, vakti çok bir yabancı için Paris’te yapılacak şey sokaklarda, bulvar dediğimiz iki tarafı büyük mağaza ve kahvehanelerle bezenmiş caddelerde dolaşmaktır. Paris, bu bakımdan Avrupa’nın hiçbir şehrine benzemez. İki yanı yıllanmış ağaçlarla örtülü bulvarlar vardır ki, çok insana pabuç eskitecek kadar ilginçtir.

Ben de ikinci 0limpiyat kafilesini Paris’te beklerken, içgüdü ve görgü tesiriyle aynı şeyi yapmaya başladım. Yemeği ucuz lokantalarda yiyordum. Bu lokantaların bazıları yarı birahane, yarı meyhane idi. Kaldığımız otelin yemeği yoktu, yalnız kahvaltı veriyordu ve onların tavsiye ettiği lokantalarda yiyordum. Benim oturduğum otel, Paris’in gerçekten merkezî ve en çok Paris! olan semtindeydi. Buralarda Ermeni ve Rumların lokantaları, kahveleri ve Ermenilerin kuyumcu dükkânları vardı. Hatta o civarda bir Ermeni lokantası vardı, adı Diamanter idi. Elmasçı manasına gelir. İçeride fasulye piyazı, şiş köfte, bol soğanlı ciğer kebabı ve pilakiyle kötü rakı bulunurdu. Ben, rakı içmezdim, içmedim de. Fakat İstanbul’un iyi rakılarına alışmış olan Üsküdarlı, İcadiyeli Ermeni lokantacılar müşterilerine rakı verirken:

— Affedersiniz. Bu rakı değil, mefret bir şeydir. Kezzap ilen yapoorlar, ne yapoorlar, bilmem. Ama olanı bu! diye özür dilerlerdi.

Paris’te bulvar gezintileri o mevsimde ancak akşam üzeri, güneş battığı zaman yapılabilirdi. Ağaçların da gölgelediği caddeler ancak o zaman serinleşirdi. Çünkü Paris deniz seviyesine çok yakın bir irtifada idi. Ve en yüksek semti olan, geçen yazımda bahsettiğim Montmartre tepesi denizden 120 metre yükseklikte olduğu için, şehirde yürümek pek kolay ve zevkli bir şeydi. Ne yokuş, ne iniş.

Tam bulunduğumuz semtin hizasındaki bulvarların, en meşhurları Place de la Republique (Cumhuriyet Meydanı) ile Madlen Kilisesi’nin bulunduğu meydana bağlanan Boulevard Poissonniére, Boulevard des İtaliens, Boulevard des Capucines idi.

Ben otelden Boulevard des İtaliens’e çıkardım. Ve oradaki kahvelerin önünden geçerdim. Paris’in bütün büyük kahveleri, bulvarların geniş yaya kaldırımlarına masa koydukları için, yazın oraları pek kalabalık olurdu. Bu bulvarların hususiyetlerinden biri de, bazı gezici satıcıların veya müzisyenlerin buralarda satış yapmalarıydı. Hani bizim vapurlarda leke sabunu, iplik geçirme makinesi, tıraş bıçağı gibi şeyler satanlar nev’inden satıcılar vardı. Bunların en büyük marifetleri dillerindeydi. Çok konuşur, müşterileri başlarına toplar, sonradan mallarını satmaya başlarlardı. Gene günlerden bir gün, bizim bulvarda bir kalabalık gördüm, sokuldum. Adamın biri bir sandalyeye çıkmış, mürekkepli kalem satıyordu. Bildiğimiz Stilo kalemler. Siyah ve altın uçlu kalemler. Adam konuşuyor:

— Hanımlar, beyler! Bu kalemleri maalesef gizli satıyorum. Polis takip ediyor. iflâs etmiş bir fabrikanın haciz edilmiş malları bunlar. 5 franga. Ve sattığı kimselere:

— Rica ederim, bu civarda elinizde polis görürse, beni yakalatırsınız! diyor, ve kalemi kağıda sarılı kutular içinde veriyordu.

Ben de bir tane aldım, cebime koydum. Yoluma devam ettim. Dönüşte satıcıyı orada göremedim. Otele geldim, kutuyu açtım, içinden bir kalem çıktı. Ama bu tıpkı Stilo gibi yontulmuş ve siyaha boyanmış bir tahta sapa takılmış Stilo ucu şeklinde sarı yaldızlı bir uçtan, ibaretti. 5 frank etmezdi. Nihayet 50 santimlik kötü bir taklitten başka bir şey değildi. Ama adam beni ve benim gibi kim bilir kaç kişiyi kafese koymuştur. Gerçi 5 frank o zaman benim için mühim bir para değildi. Türk lirası 20 eski frank ederken, 5 frank 25 kuruşluk bir işti. Gelgelelim, benim fena halde içime dokundu. Kendi kendime utandım ve aklıma, Sirkeci’den Haydarpaşa Garı’na gelen ve açıkgözler tarafından türlü vesilelerle dolandırılan zavallı köylü çocuklar geldi.

Ve ondan sonra bir daha böyle çığırtkanları sadece dinlemeye ve alışverişimi mutlaka büyük mağazalardan yapmaya karar verdim. Çünkü her zaman, Avrupa’da yabancıların alışverişte aldanma ihtimalleri vardı. Ve bunun da çaresi fiyatları sabit ve maktu olan büyük mağazalardan alışveriş etmektir. Meğerki bir dostunuz sizi tanıdık bir dükkâna götürüp aşinalık sağlasın.

Yayın Tarihi: 13.08.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Aman kaçalım

1924 ilk yaz aylarını Olimpiyat kafilemizin ikamet hazırlıklarını tamamlamak için Paris’te geçirdimdi. Bundan evvelki yazılarımda da söylediğim gibi kendi hesaplarına Paris’te bulunan merhum Sait Çelebi’yle Fenerbahçeli Nasuhi Baydar da Paris’te kaldılar. Aramızda bir iyi karar verdik. Herkes kendi istediği yerde kalacak ve birbirlerine bağlı olmayacaklardı. Ancak muayyen bir kahvede veya benim otelde buluşmamız mümkün olacaktı.

Sait Çelebi, Paris’te Ahmet adında bir Cezayirliyle tanışmış. Ahmet’in asıl adı Armand olduğunu sonradan öğrenmiştim. Cezayir asıllı bir Fransız. Sait’e bu adamı bizden 8-9 ay evvel Paris’e gelmiş hovarda bir halı tüccarı tanıtmış. Halı tüccarının ismini hatırlamıyorum. Ama bir safdil adam, bir gözü kapalı, zengin olduğunu ilk görüşte anlamıştım. Adam 8 aydır her gece eğlendiği Paris’in meşhur Pigalle (Pigal) semtinin adını daha öğrenememiş, Figal deyip duruyordu. Sait bu adamla tanışmış. Geldi, dedi ki:

— Ahmet diye birini tanıdım. Bizi bu akşam Paris’in bir husus yerine götürecek.

Benim işim gücüm yok. Paraya gelince, kırk yılda bir eğleneceğiz. O zamanlar bizim para demir gibi sağlam. Bir lira yirmi frank. Düşünebiliyor musunuz bu ne demek? Biz Olimpiyat köyünde yemek, içmek, yatmak için adam başına 55 frank, yani 3 liradan az bir para ödemiştik.

Buluştuk, Ahmet de beraber dört kişi. Paris’in meşhur Butte Montmartre tepesine çıkarken hemen tepeye yakın bir yerde ve bu tepenin meşhur merdivenlerinden birinin geniş bir sahanlığına açılan bir gece lokaline gittik. Hemen söyleyeyim. Benim gözüm Ahmet’i tutmadı. Çok konuşuyor ve bizim gözümüzü boyamak, biraz da para sızdırmak için çalışıyordu. Gerçi Sait lisan bilmezdi, ama Nasuhi Baydar, sanırım Fransız mektebinden mezundu ve güzel Fransızca bilirdi. Hatta merhumu benim yerime kafile reisliğine teklif edenler en ziyade bunun üstünde duruyorlardı. Ne ise. Kapıdan girerken Ahmet bir şeyler söyledi. Kapının önünde kılık kıyafetlerini beğenmediğim bir-iki kişi gördüm, sordum:

— Bunlar buranın kabadayılarıdır. Çünkü bu lokal polisten gizli çalışır, yani içerde polisin müsaade etmediği şekilde çalışır. Bazen de tecavüze uğrar. Bunlar buranın çoban köpekleridir! dedi Ahmet.

Ben bu lafta biraz hakikat, çok miktarda palavra sezdim. Girdik içeriye Karanlık diyecek kadar loş bir yer. Ben böyle yerlerde loşluğu sevmem. Demek ki, görülmesi istenmeyen şeyler oluyor. Ne ise, girdik. Pek kimse yoktu. Zaten karanlığa gözümüz alışıncaya kadar bizi hemen orta yerde bir basık masanın etrafına oturttular. Kahve iskemlelerine oturmuştuk. Lokalin dört bir etrafı, duvar kenarları peykelerle (dar ve alçak sedirlerle) döşeli ve ışık sadece orta yere biraz sızıyor, diğer yerler hep gölgede kalıyordu. Yerimize oturduk, oturmadık. Garson geldi. Ahmet bizim hesabımıza:

— Şampanya! dedi.

Sonra bize dönüp:

— En ucuzu şampanyadır! sözünü ekledi.

Doğru mu, değil mi? Ne tarife gördük, ne bir laf ettik. Az sonra eski kahvehanelerde kullanılan kalın cam bardaklarla bir büyük şişe şampanya — tabiî bir buz kovası içinde— geldi. Garson şişeyi patlattı ve bizim bardaklara şampanya koydu. Ben o zamana kadar şampanya içtiğimi pek hatırlamıyorum. Belki içmişimdir, ama tadını herhalde unutmuştum. Aldım bardağı, tattım. Şekerimsi bir gazoz. Üstelik sıcak da. Çünkü garson şampanyanın buz kovasında soğumasına vakit bırakmadan şişeyi açtı. Kimbilir, bizi gözü tutmadı mı, belki vazgeçerler diye mi? İki yudum içtim, başım döndü. İçimizde en çok memnun görünen kılavuz Ahmet’ti. Sait de şampanyanın adına hürmeten içiyordu.

Lokal uzunluğuna bir yerdi. Duvarlar, kapılar hep tavanlarına kadar kapitone, yani ses gitmesin diye altı pamuk veya kıtık, üstü deri bir döşemeyle kaplanmıştı. Hem ses çıkmasın diye, hem de şıklık ve zenginlik olsun diye yapılan bu döşeme benim hoşuma gitmedi. Adam kesseler dışarıdan duyulmayacaktı. Üstelik kapının önündeki herifleri de beğenmedim. Demek ki, burada müşterilerini boğuntuya getiriyorlar. Tabii acemilik insanı türlü evhama sevk ediyor. Biz önümüzde şampanya şişesi ve yarımşar bardak içki, aptal, aptal oturuyorduk.

Gözümüz karanlığa alışınca şöyle etrafı bir gözden geçirdim. İnsanlar bilhassa loş köşelerde çift oturmuşlar, öpüşüyorlardı. Dikkat edince bunların aynı cinsten olduklarını fark ettim ve bu lokalin özelliğini o zaman anladım. Burası homoseksüellerin lokaliydi. Kılavuzumuz bula bula bize gösterecek bir matah diye burayı bulmuştu. Gerçekten kadın kadına, erkek erkeğe karanlıkça bir lokalde mümkün olduğunca sevişiyorlar. Ne dans, ne müzik. Evet, uzakça bir köşede âdeta karanlıkta kimliği meçhul, görünmeyen bir müzisyen yorgun bir piyanoda parmağını adeta gezdirip gizlice dolaştırırken sessiz ve melankolik bir müzik uzaktan uzağa dinleyen kulaklara değebiliyordu.

Garsonun getirdiği 150 franklık, parasını peşin aldığı şampanya şişesi olduğu gibi önümüzde duruyor ve biz —doğrusunu söyleyeyim— eğlenmiyorduk. İçimden:

— Hay Allah! Ne diye geldik buraya? diye düşünüyor ve kapitone duvarlara şüpheli şüpheli bakıyorken birden aklıma geldi.

O gün İstanbul’dan bana —ikinci kafilenin hazırlıklarına sarf etmek üzere— otuz yedi bin frank para göndermişlerdi. Parayı akşam üstü aldığım için bir bankaya, daha doğrusu otelin kasasına koyamamış, üstüme almıştım Futbol kafilesi Şimal (Kuzey ülkeleri) turnesine çıkarken Kafile ve Federasyon Başkanı rahmetli Yusuf Ziya benden on beş bin frank almadan hareket etmemişti. Zaten mevcut da bu kadardı. Onun için İstanbul’a tel çekerek para istemiştim. Bu otuz yedi bin frank işte bu talebim üzerine Türkiye idman Cemiyetleri İttifakı merkezinden gönderilen ikinci kafile masrafları karşılığıydı. Bu para bugün için bir servet olduğu kadar, o zaman için de büyük bir para sayılırdı. Paranın göğüs cebimde olduğu aklıma gelince ben fena halde bozuldum. Bizi orada soyabilirlerdi. Hemen eğildim, Sait’in kulağına:

— Sait, benim cebimde otuz yedi bin frank var! dedim.

Sait birden anlayamadı:

— Ne var, ne var? diye sordu.

— Cebimde otuz yedi bin frank var. Bugün postadan aldım. Sait birdenbire:

— Hî! Aman çıkalım buradan! Nasıl yaptın bu deliliği?

— Vallahi, ben unuttumdu paranın cebimde olduğunu, şimdi hatırladım. Hemen, hemen kalkalım! dedi ve Ahmet’e gideceğimizi işaret etti. Nasuhi işin farkında değildi.

— Ne olursunuz yahu! Bu kadar para verdik, bari bir bardak daha içelim! diye şampanya boşaltırken, biz alelacele lokalden çıktık ve arkamıza bakmadan dörtnala merdivenleri inmeye başladık. Bereket sokaklarda kimseler yoktu. Kaç ayak olduğunu bilmediğini, ama yüzlerin üstünde olan merdivenden inip büyük caddeye varınca Sait:

— Oh be! Geçmiş olsun. Vallahi bilseler bizi bu para için keserler burada! dedi ve Ahmet’e ağzına gelen küfürü ettiydi.

Yayın Tarihi: 30.07.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Paris’te ilk günler

Biz Türklerde, tarihimiz  meydandadır. Sadece sefer için dışarı çıkmışız, yani memleket zapt etmek için. Ondan ötesi, hacca gitmek müstesna —o da kendi hududumuz içindeydi—seyahatten asla hoşlanmazmışız! Onun için birisi hakkında haber almak gerektiğinde;

— Ali Bey ne yapıyor? Diye sorduğunuz zaman:

— Ne yapsın, oturuyor! Derlerdi. Hatta çocuklarımızı usluluğa davet için:

— Uslu oturursanız, size çikolata veririm! Gibi vaatlerde bulunurduk ve bu hal göstermiştir ki, Türkler oturmuşlar, yürüyüp gezmeyi pek sevmemişlerdir. Sefere giderken de ata binmişler. Bir piyade askeri olan Yeniçerilerin seferleri ise, pek ağır bir yolculuk olmuştur.

Neyse, demek isterim ki, biz Cumhuriyet Devrinin son 25-30 senesine gelinceye kadar memleket dışına seyahati hiç özlememiş, düşünmemiş, hayat sayfalarımız arasına seyahat, bilhassa dış seyahat bahsini yazmamışızdır. Bunun bir istisnasını teşkil etmiş olan Evliya Çelebi bile, meşhur Seyahatnamesine konu olan geniş güzergâhta büyük seyahatine çıkmasının sebebini, rüyada Peygamberi görüp, ondan:

Şefaat Ya Resulallah! Diye niyazda bulunacak yerde, şaşırıp:

— Seyahat Ya Resulallah! Demesine Hazreti Peygamberin:

— Seyahatin uğurlu, yolun açık olsun Evliya! Diye dua etmesini gösterir.

Demek istiyorum ki, bugünkü insanlar yaş farkı olmaksızın bundan kırk yıl öncesine göre, hayat şekli ve şartları değişmiş kimselerdir. Ama 1924’de ben otuzu geçkin bir adam olduğum ve lisan bildiğim halde, Paris’te gene de bir müddet acemilik çektim. Tıpkı bundan 30-40 sene evvel Anadolu’dan İstanbul’un en kalabalık yerine gelmiş bir köylü çocuğu gibi afalladım.

                                                           ***

Evet, Olimpiyatlar’da hayat, şöyle böyle devam ediyordu. Maça kadar her gün bizim çocuklar idmana gidiyorlar, ben de kampta köyü bekliyordum. Bir gün, Olimpiyat Köyü’nün antresinde dolaşırken bir Fransız geldi. Bizim evlerin yanına tesadüf eden direkteki Türk bayrağını gösterdi.

— Bu ne bayrağı? Diye sordu.

— Türk bayrağı! Cevabını verdim.

— Ne münasebetle çekilmiş?

— Çünkü burası Olimpiyat Köyü’dür ve bu barakalar Türk kafilesinindir.

— Yaaaa! Demek burada Türkler var.

— Evet.

— Görebilir miyim?

— Şüphesiz. İşte ben Türk’üm.

Adam, inanmaz bir eda ile:

— Yok canım, siz beyazsınız, Türkler renkli adamlardır.

Ve adama bu bilgisinin yanlış olduğunu güçlükle anlatmıştım.

Bir akşam civardaki idman sahasından dönen çocuklar bana geldiler.

— Reis bey! Biz burada kalamayız.

— Neden?

— Yanımıza Yunanlılar geldi.

— Yok canım! Kim söyledi?

— Biz gördük. Bayraklarını çektiler.

Mesele çıkacak. Gerçi Yunanlılarla sulh olmuşuz ama bir senelik bir iş. Yanyana nasıl olur? Kalktım gittim.

— İşte! Diye bayrağı gösterdiler.

Ben de sonradan öğrendim. Bayrak Uruguay bayrağı idi. Yunan bayrağından farkı, mavi-beyaz paralel bayrağın köşesinde Yunan bayrağında bir küçük haç varken, Uruguay’ın bayrağındaki köşede sarı ve soluk bir güneş vardı.

Köyde hayat normaldi. Muslih merhumla kaleci Hamit arasında kulüpçülük yüzünden çıkan harazadan (kavga gürültü) başka hadise olmadı. Fakat çocuklar, köyün yemeklerinden memnun değildiler. Çünkü bu yemekler, orta halli lokanta yemeği idi. Bu arada, meselâ Fransızların pek sevdiği sirkeli salçalı dana başı, “Téte de Veau a la Vinegrette” adındaki bir nevi baş paçasını yiyemediler. Çünkü bazılarına dananın ya burnu, ya da kulağı gelmişti. Çok uğraştıksa da lokantanın umumî listesini değiştirmek mümkün olamadığı gibi, benim pilav pişirmek hususundaki teşebbüsüm de başarısızlıkla neticelendi.

Colombes (Kolomb) köyündeki en büyük dava, içecek su davası oldu. Bildiğiniz gibi Paris’te ve bütün Avrupa şehirlerinde bizim memba suları cinsinden içme suyu yoktur. Vardır ama maden suyu olarak kapalı şişelerde hayli pahalı satılır. Gene de çoğu bizim ince İstanbul sularına yaklaşamaz. Çocuklar da, Paris’in kampanya suyunu ağır buldular. Ne yapacaksınız? Bir dış temasa gelmiş müsabık biraz nazlı ve kaprisli olur. Sonunda sofrada su yerine onların limonat dedikleri bizim gazozu vermeyi münasip buldular. Her yemekte iki çocuğa bir litrelik kapalı şişe gazoz veriyorduk. Bu meşrubata antrenör ses çıkarmadı. Akşamları lokanta müdürü ekstra olarak istihlak edilen şeylerin faturasını bana imza ettirirken, baktım ki 24 kişilik sofrada 12 şişe gazoz yerine 16 şişe var. Kabul etmek istemedim. Adam dedi ki:

— Sizi temin ederim ki, her öğünde 4-5 şişe fazla içiliyor. Size bunun nasıl olduğunu gösteririm.

Ve müteakip yemekte yemeğin sonlarına doğru geldi. Masanın kenarlarına doğru sarkmış masa örtüsünü kaldırdı. Yerde 4 tane boş gazoz şişesi yatıyor. Her sıranın üstünde de 12 şişe ayakta duruyordu. Açıkgöz veya suya çok düşkün olan çocuklar, şişeyi boşaltıp masanın altına atıyor ve garsonu çağırarak, önünde gazoz şişesi bulunmadığını gösterip, istihkakını istiyordu.

Bu yemek meselesi, bizim ikinci kafilemizin Olimpiyat Köyü’nde kalmamama ve ona Paris’in içinde bir pansiyon binası kiralayıp, bir de Rum ahçı tutmamıza sebep olmuştur.

Çeklerle olan maçımızı Montmartre tepesi semtinde Saint-Ouen adında bir mahalle stadında yaptık. Mahalleliler ve bazı meraklılardan mürekkep (oluşan) 1000 kişi kadar seyirci vardı. Çekler, birinci haftayımda bizi ezdiler. İlk yarıyı 3-0 yenik kapadık. İkinci yarıda çocuklar daha canlı oynadılar ve onlar 2, biz de 2 gol attık. Skor, 5-2 oldu. Çek takımı o zaman birinci sınıf bir takımdı. Maç bittikten sonra biz, futbol turnuvasının sonunu bekledik. Bunu sanırım, Hollanda-Uruguay oynadı. Ben o maçta bulundum. Maçı Slanik adında bir Fransız hakemi idare etti ve Uruguaylılar maçı 2-1 kazandılar. İkinci golü penaltıdan attılar.

Bundan sonra idarecilerle birlikte 20 kişilik futbol takımımız, program mucibince Şimal (Kuzey)turnesine çıktı. İsveç, Finlandiya, Polonya gibi memleketlerde maçlar yapacak, sonra 5 Temmuz’da açılış merasimine iştirak için, Paris’e dönecektik. Bu turnenin bütün masrafını davet eden memleketler yüklenmiş olmalarına rağmen, rahmetli Yusuf Ziya:

— Parasız şuradan şuraya gitmem! diye ısrar etti ve ben 20 kişiyi Paris’te bir buçuk ay daha beslememek için 15 bin frank para verdim. Böylece kafile gitti. Ben, gelecek kafilenin yerini, yurdunu, mutfağını hazırlamak üzere Paris’te kaldım. Benimle beraber Sait Çelebi ve Nasuhi Baydar da kaldılar. Ne var ki, biz aynı otellerde kalamadık. Sade, arasıra görüşüyorduk. Kafile, Olimpiyat Köyü’nü terk eder etmez, biz de Paris’e inmiştik. Benim otelim 17. Arondisman’da büyük bulvarlara yakın Pelletier metro durağına yakın bir üçüncü sınıf oteldi. Hiç unutmam, bu otelin asansörü hidrolikti. Yani, su tazyiki ile asansör kayışını yukarıya iten bir kalın çelik boru şimdiki çekme halatının vazifesini görüyordu. Tabii bu asansörler çok ağır işlerlerdi.

Paris’e iner inmez, benim ilk işim, gelecek ikinci kafile – ki, güreşçi, hakemi, bisikletçi ve atletlerden mürekkep olacak ve Ali Sami Bey’in başkanlığında 4 Temmuzda gelecekti – hazırlıklarını yapmak oldu. Eskrim’e de nasıl oldu da, rahmetli Fuat Balkan Bey kendi hesabıyla geldi. Onu hâlâ kestiremiyorum. Yalnız hatırladığım bir şey, aksi tesadüfle Fuat Beye karşı Yunanlı bir yüzbaşı rakip çıkmıştı. Fuat Bey bu müsabakayı kaybetti. Fuat Balkan Bey’in o zamanki rakibi, sonradan Türkiye’ye gelen ve Türk sporcularına ve Türklere dostluk gösteren meşhur Atina Belediye Reisi Kotzias idi…

Paris’te pansiyon arıyordum. Bu gibi yerleri kiralamakla meşgul olan yerleştirme bürosunun başında tahta sakal bir Fransız vardı. Ne zaman bir şey istesem, evvela orayı söylemek ve adresini vermek için, benden 100 frank istiyordu. Ben bu parayı vermek istemedim ve kiralık pansiyon olan semtleri sordum. Porte d’Orléans civarında bir pansiyon binasının olduğunu öğrendim. Kalktım gittim, sora sora yeri ve sahibini buldum, kiraladım.. Bina, temiz bir pansiyondu. Monsouris Parkı civarında havası güzel bir yerde ve Brillat-Savarin sokağında bulunuyordu. Bu sokağa ismini veren adam “Savarin” dediğimiz meşhur büyük kıtadaki “baba tatlısının” mucididir.

Montmartre’da Ouasi adındaki Rum lokantasından aşçı tedarik ettim. Ve ikinci kafilenin yerini böylece hazırladıktan sonra serbest kaldım. Paris’teki acemiliğim bundan sonra başlayacaktı.

Yayın Tarihi: 23.07.1978

Sayfa: 18

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Baron Coubertin’i nasıl tanıdım?

1924 Mayıs başlarında bir Fransız şilebiyle İstanbul’dan 10 günlük deniz yolculuğundan sonra vardığımız Marsilya’ya ayak bastığım gün, benim yabancı bir memlekete ilk seyahatim başlamıştı. Normal olarak deniz yolculuğu, hele yaz aylarında keyifli bir seyahattir. Hele 10 bin tonluk büyük bir tekneyle. Ne var ki, bizim vapurda kafesler içinde 15 bin kadar tavuk vardı. Canlı tavuk. Bunları Varna’dan yüklemişler. Canlı hayvanların ambarda gitmesi mümkün olmadığından bütün tavuk kafeslerini geminin baş güvertesine üst üste yıkmışlardı. Vapur seyir halindeyken, tavuk kokuları bütün geminin güvertesini istilâ ediyordu. Yolcuların bulunduğu kıç güvertesi bundan en büyük payı alıyordu. Ondan dolayıdır ki, bizim deniz yolculuğu bu tavuk kokusu yüzünden biraz tatsız geçti. Ne var ki, bu tavuklar olmasaydı, biz gemide aç kalırdık. Onlardan her gün 5-10 tane satın alıp pişirterek karnımızı doyurduğumuzu geçen yazımızda anlatmıştık.

Marsilya pek hoşuma gitmişti, ama bizim için karaya çıkar çıkmaz yapılacak iki iş vardı. Birisi, bir yemek yemek, ikincisi Marsilya- Paris trenine bilet almak.

Marsilya’nın Vieux Port (Eski Liman) denilen kısmındaki sahil lokantalarından birine girdik. Çocuklar hep bir ağızdan:

— Domuz eti vardır, yemeyiz! diye manasız bir şüpheye düştüler. Doğrusu ben de o devirde bir acemi çaylaktım. Avrupa’da her lokantada bol bol domuz eti bulunmadığını bilmiyordum.

— Merak etmeyin! dedim. Doğru mutfağa gittim, aşçıbaşı ile ve lokantanın sahibi ile konuştum.

— Yok mösyö! Biz domuz eti vermeyiz. Hele bu mevsimde… dediler ve şimdi mahiyetini pek kestiremediğim bir nevi patlıcan musakkası yemeğini seçtik ve yedik. Üstüne de bir tatlı yedik, çıktık. Marsilya’da biraz dolaştık ve öğleden sonra Marsilya – Paris trenine bindik. Tabii seyahat yataksız geçti. Bu hattın münakalesini (aktarımı) o zamanlar kısa adı P.L.M. yani Paris – Lyon – Marsilya olan bir şirket temin ederdi. Tam 14 saat yolculuk yaptık ve öğleden sonra Paris’in meşhur Lyon Garı’na vardık. Bizi burada Selim Sırrı Beyle, o zaman Selim Sırrı Beyin bulduğu Mösyö Lacroix (Lakrua) adındaki Fransız Türkiye Ataşesi karşıladı. Gardan dışarı çıkmadan garın içindeki metro deliğinden aşağı indik ve o hattın son durağı olan Porte Champeret’ye (Şampere Kapısı) yeraltından gittik. Metrodan dışarı çıktığımız zaman o devirde yıkılmaya başlamış olan eski Paris istihkâmlarının enkazı civarına varmıştık. Kaleci Hamit:

— Yahu arkadaşlar! 10 gün deniz, bir gün tren. Gene de gele gele Aksaray yangın yerine geldik! diye asıl Paris’i göremediğinden şekvacı olmuştu.

Biz oradan, bizi Olimpiyat Stadı’nın ve köyünün bulunduğu Colombes (Kolomb) köyüne götürecek elektrikli trenle gittik.

Olimpiyat köyü, Kolomb kasabasının dışında boş bir arazide yapılmış dört köşe ahşap barakalardan ibaretti ve etrafı tel örgülerle muhafaza altına alınmıştı. Çaprazına bölünmüş her barakada 4 oda ve bu odalarda da ikişer yatak, bir masa, iki sandalye vardı. Tuvaletler, banyolar, lavabolar dışarıda, ayrı barakalarda yapılmıştı. Yani sabahleyin yüzümüzü yıkamak için odamızdan açık havaya çıkıyor ve ayrı binadaki tuvaletlere gidiyorduk. Oldukça iptidai idi. Hele yağmurlu havalarda, kömür mıcırı ile yapılmış yollarda yürüyenlerin ayakkabılarıyla odalarına girmeleri mümkün olamıyordu. Neyse…

Biz tam köyün kapısı önüne tesadüf eden dört barakayı aldık. Birisi idarecilerindi. İdarecilere tek yataklı oda verilmişti. Ben de onlardan birinde ve tam kapının önündeydim. Diğer üç barakaya antrenör ve diğer oyuncular yerleştiler. Barakaların aralarında, gölgeli boşluklara şezlonglar kurulmuştu. Yeni yapılmış olan bu köyde yeşillik, çiçek ve ağaç yoktu.

Biz elektrikli trenden köyümüze kadar yaya yürüdük ve bavullarımızı kendimiz taşıdık. Bu, kimsenin hoşuna gitmedi. Ama o zamanlar bu işler bugünkü mükemmelliğe pek yaklaşamamıştı. Köye vardık, bavullarımızı odalarımıza koyduk. Bizimle beraber gelmiş olan ataşemiz Mösyö Lakrua:

— Biraz sonra statta rugby’nin Fransız ve Amerikan ekipleri arasındaki final maçı oynanacak. Hemen oraya gidelim! dedi.

Ve elimizi yüzümüzü yıkamaya bırakmadan, ayağımızın tozuyla hemen bitişiğimizdeki stada gittik. O zaman Kolomb Stadı 40 bin kişilik olarak yapılmış güzel bir stattı. Yerimizi aldık. Bu bizim gördüğümüz ilk büyük stattı. Ataşemiz Mösyö Lakrua’nın anlattığına göre, futbol rugby’e Romanya, Fransa, Amerika takımları iştirak etmiş. Fransa ve Amerika Romanya’yı yenerek finale kalmışlar. O gün bu final oynanacaktı ataşemizin ifadesine göre, daha beş senedir bu oyuna başlamış olan Amerikalıları, otuz senelik mazisi olan Fransızların yenip ilk şampiyonluk bayrağını direğe çekmeleri muhakkak gibiydi. Maç başladı ve hiç de Fransız dostumuzun beklediği gibi çıkmadı. Amerikalılar müthiş bir kuvvet ve şiddetle oyuna giriştiler. Hiç unutmam, 11 numaralı bir Amerikalı oyuncu vardı ve —rugby oyununda oyuncular birbirlerini tutuyorlar— Fransızlardan üç-dört kişi bu 11 numaralı Amerikalıya yapışıyorlar, ama Amerikalı bir silkindi mi, kendine yapışanları yere serip kaçıyordu. Uzatmayalım efendim, o maçta Amerikalılar 11-3 Fransızlara galip gelip şampiyon oldular ve hemen orada büyük bir direğe Amerikan bayrağı çekilirken, bando Amerikan millî marşını çalıyordu. Bütün stadın ayakta sessizce ve hürmetle dinlediği bu marş çalınırken, sahanın ortasında iki kişinin bir adamı kargatulumba etmiş olarak tribünlerden stadın methaline doğru götürdüklerini gördük. Bu sırada Amerikan takımının antrenörü takımıyla birlikte ve ihtiram vaziyetinde, fakat kepini tuttuğu sağ elini havaya kaldırmış, marşın temposuyla yukarı aşağı indirip kaldırıyordu.

Ertesi gün gazetelerden öğrendik. Marş çalınır ve Amerikan bayrağı direğe çekilirken, sahanın ortasından götürülen, bir Amerikalının cesediymiş. Tribünlerde maçın neticesini münakaşa ettiği bir Fransız’la marazaya tutuşmuş. Fransız elindeki şemsiye ile adamı itmek isterken, şemsiyenin demir ucu Amerikalının gözüne girmiş ve derhal ölümüne sebep olmuş. Fransız gazeteleri bu hadiseyi, “Biz henüz olimpiyat tertip edecek, hatta seyredecek kadar medenileşmemişiz” diye kendilerini şiddetle tenkit ettiler. Amerikalılar da o akşam bu münasebetle tertip edilen ziyafete gitmediler. Biz rugby oyununu ilk önce orada gördük.

Ertesi gün Mösyö Lakrua geldi, bizi Paris’e götürdü. Olimpiyatların müessisi ve beynelmilel komite başkanı Baron de Coubertin’i ziyaret edecektik. Paris’e elektrikli trenle giderken, başımızdaki fes ve kalpaklardan bizim yabancı ve Müslüman olduğumuzu fark eden bir sarhoş işçinin ağız tecavüzüne uğradık. Çocuklar Fransızca anlamadıkları için pek aldırmıyorlardı, ama adam sık sık Fransızca:

— Muhammed benim iyi dostumdu! Falan gibi herzeler yediğinden, rahmetli Otomobil Nuri:

— Bu herif fena bir şey söylüyor, ben bunu döverim! Dedi.

— Aman ne yapıyorsun? Diye önledik. Fakat Fransız yolculardan birisi:

— Onlar bizim misafirimizdir. Ne laf atıyorsun? Deyince, başka bir Fransız:

— Siz ne karışıyorsunuz?

— Ben misafirlerimiz müdafaa ediyorum.

— Onlar kendilerini müdafaa etsinler, size ne! Diye bu sefer onlar birbiriyle münakaşaya başladılar, hatta ayağa kalktılar. O sırada tren bir tünele girdi. Her yer karanlık. Tünelden çıktığımız zaman herkesin yerli yerinde olduğunu gördük ve rahat ettik. Az sonra ilk durakta biletçi sarhoş işçiyi trenden dışarı attıydı.

Beynelmilel Olimpiyat Komitesi’nin (yahut Fransız Milli Olimpiyat Komitesi’nin) lokali o zaman Paris’in meşhur Concorde (Konkord) meydanına açılan Boetie sokağındaydı. Hatırımda kaldığına göre, bu sokağın iki köşesinden birinde Bahriye Nezareti, diğerinde Crayon (Kriyon) Oteli olan iki eş bina vardır.

Baron de Coubertin bizi kafile halinde kabul etti. Olimpiyatlara iştirakimizden dolayı tebrik etti. Futboldaki eşleme kur’asında bize Çek takımının çıkmış olmasından dolayı müteessir olmamamızı anlatırken:

— Bakınız! Hiç adı sanı işitilmemiş Uruguay adında bir memleketin futbol takımı, her uğradığı memleketin takımını yenerek Paris’e geliyor. Futbol bir sürpriz işidir! Diye bizi teselli etti. Kendisine teşekkür ederek çıktık. O zaman Olimpiyat Oyunları’nın müessisi olan bu Fransız asilzâdesi, beyaz bıyıklı bir adamdı ve haliyle bir Hristiyan azizi edası arz ediyordu.

Oradan çıktık ve tekrar aynı yolla köyümüze döndük.

Yayın Tarihi: 16.07.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

(1924 Paris Olimpiyatları)

Olimpiyatlar ve spor seyahatleri

Bu yılın anlattıkları 50 senenin ötesine geçti mi, çoğumuz için, bilhassa 50’nin altındaki nesil için —ki, 35-40 milyon kadar vardır— tarih olur, çünkü günlük hayatın bütün hikâyelerini anlatan gazetelerin yazısı 1928’de başlayan Harf İnkilâbı’yla bunlar için şifre olmuştur. Birisi anlatırsa öğrenirler. Onun için ben bu seride bir Türk genci, bir spor idarecisi olarak o tarihlerden evvel gördüğüm, işittiğim ve yaptıklarımı anlatırsam, bunların bir belgesel kıymeti olmasa da hikâye değeri vardır. İyi yazarsak tatlı tatlı okunur… diyerek giriyorum.

Çok karıştırınca bizim gayrî resmî olarak, yani bugünkü nizami şartların dışında 1912 Olimpiyatları’na iki kişiyle iştirak ettiğimiz anlaşılır. Bunlardan birisi Papazyan adındaki bir Ermeni’dir. Birkaç sene evvel galiba Türkiye’de bir gazeteciye mülâkat vermişti. Ondan sonra 1916’da harp vardı. Olimpiyat olmadı. 1920’de Belçika’nın Anvers şehrinde yapılan 7’nci Olimpiyat Oyunları’na katılmadık. Çünkü biz o esnada Millî Mücadele’yle meşguldük. Ve ilk girdiğimiz, hem de bütün şartlarını ikmal ederek girdiğimiz ilk Olimpiyat Oyunları, 1924’de Paris’te yapılan 8’inci oyunlardır. Paris Oyunları ikiye ayrılabilir. Birisi asıl oyunların açılış tarihi olan 5 Temmuz 1924’ten evvel olan müsabakalar, diğeri o tarihten sonra bilhassa Olimpik Stadı’nda,Colombes (Kolomb) Stadı’nda yapılan müsabakalardır.

Onun için futbol takımından teşekkül eden 24 kişilik ilk kafile İstanbul’dan Nisan’ın 20’sine doğru yola çıktıydı. Bu da ayrı bir hikâyedir. Olimpiyatlara katılacak Türk takımı esas olarak üç büyük kulüpten teşekkül ediyordu. Fenerbahçe, Galatasaray, Altınordu. Müstesna olarak kaleci Hamit, Süleymaniye’den alınmıştı. Bir de galiba Harbiyeli Cemal vardı. Takım 16 kişi idi. İsimlerini birkaç eksiği ile sayabilirim. Ölmüşlere rahmet, hayattakilere âfiyet dileyerek kaleciden başlayalım: Kaleci Nedim ve Hamid.

Bekler: Galatasaraylı Ali, Fenerli Kadri ve Cafer.

Haflar: Aslan Nihat, Yavuz İsmet, Cafer.

Forvetler: Zeki, Alaaddin, Bedri, Sabih, Leblebi Mehmet, Bekir, Cemal, Muslih.

Daha vardı, ama hatırlamıyorum. Kafile Başkanı bendim. Yusuf Ziya merhum Futbol Federasyonu Reisi idi. Bu kafilenin seyahat ve Paris’teki ikamet işlerini o hazırlamıştı. Hamdi Emin İkinci Reis idi. Altınordu’lu, Otomobil Nuri, sağlam ve zengin çocuğu olduğu için mihmandar olarak kafileye katılmıştı. İdareciler içinde Fenerbahçe’den kimse yoktu. Nasuhi Baydar’ın galiba teşkilâtta vazifesi olmadığından seçilememişti. Ama Fenerbahçe’nin tazyikiyle onu da masrafı kendine ait olarak kafileye aldığımızı sanıyorum. Bir de rahmetli Sait Çelebi. Gazeteci.

Kafilenin 24 kişi olduğunu, 24 kişilik yolcu bileti aldığımız Jacque Feressinet adında on bin tonluk şilebin ancak bize 20 kişilik kamara vermesinden hatırlarım. Vapurda 12 çift yataklı kamara varmış. İkisini bizden evvel satmışlar. Birisi bir Fransız konsolosu idi, ötekini hatırlamıyorum. On kamaraya 20 kişi sığıyorduk. Gerisi için büyücek olan kamaralara yer yatağı koyacaklardı. Ben kafile reisi olarak bu yer yatağında nöbetleşe idarecilerin yatmalarını teklif ettim. Kabul edildi. 10 gün Sait Çelebi ve Nasuhi de dahil 6 kişiyi yerde yatırdık.

Burada bir küçük noktayı açıklamak isterim. Dikkat edilirse 1924 Olimpiyat Futbol Turnuvası’na iştirak eden Milli Takım’da Beşiktaşlı oyuncu yoktu. Çünkü Beşiktaş’ın futbol tarihi daha sonradan başlamıştır. Hatta idman Cemiyetleri ittifakı kuruluş çalışmalarına da çağrılmamış olması yüzünden bu teşkilâtı tanımamaya kalktı. Büyük spor idarecisi Şeref merhumu ben o münasebetle…. Union kulüple yapılan bir toplantıda tanıdım. Onun için Beşiktaş Kulübü 1924 Futbol Milli Takımı’na oyuncu veremedi. Ama güreşçi ve eskrimci verdi. Bu seyahatte bir başka mesele de kafile başkanlığı oldu. Birinci kafile dediğim gibi, Nisan ayının 20’sinde falan yola çıkacaktı. Ama daha evvelden takımın oyuncuları ve idarecileri kesinlikle belli olmuştu. Sadece kafile reisi belli değildi. Ali Sami merhum İdman Cemiyetleri İttifakı Birinci Reisi, ben İkinci Reisi idim. Birinci futbol kafilesine beni Kafile Reisi yapmaya karar verdi. Çünkü ben üç büyük kulübün dışında bir kulübe, Anadolu Kulübü’ne mensuptum. Aynı zamanda İdman Cemiyetleri İttifakı İkinci Reisi idim.

Biz Paris’te 8’inci Olimpiyat Oyunları’na iştirak ederken Millî Olimpiyat Komitesi şu zatlardan teşekkül ediyordu:

Reis-i Fahrî: Başvekil İsmet Paşa.

Reis: Selim Sırrı Bey. Beynelmilel Olimpiyat Komitesi Türkiye Murahhası.

İkinci Reis: Hasib Bey. Sabık Ziraat Umum Müdürü.

Genel Sekreter: Ali Sami Bey. Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı Reisi.

Üyeler: Burhanettin Bey. T.İ.C.İ. İkinci Reisi, Taib Servet Bey. T.İ.C.İ. Muhasebecisi, Refik İsmail Bey. Dava vekillerinden, Suudi Bey. T.İ.C.İ. İstanbul Mıntıkası Reisi Yusuf Ziya Bey. Futbol Federasyonu Reisi, Menemenlizade Muvaffak Bey.

Hasib Bey, eski bir eskrim amatörü olarak Paris’teki tahsili sırasında Olimpiyat Oyunları kurucusu Baron de Coubertin’le eskrim yaptığını bana söylemişti. Taib Servet Bey eski Millî Müdafaa Cemiyeti Kâtibi Umumîsi ve sonradan İstanbul Ticaret Odası Genel Sekreteri’ydi. Anadoluhisarı İdmanyurdu kurucularından çok faal ve bilhassa kuruluş sıralarında teşkilâta hizmeti geçmiş akıllı, bilgili bir zattı. Refik İsmail Bey zamanın İstanbul Halk Partisi İstanbul Mutemedi veya Müfettişi idi. Partinin her yerde parmağı olması lüzumuna binaen heyete alınmıştı.

İşte bu durumda bir heyetin tertip ettiği Olimpiyat Kafilesi’ne reis aranırken Ali Sami Bey bende ısrar etti. Fenerliler Nasuhi Baydar’ı teklif   Teşkilâtta yeri yoktu. Olmadı. Ve bu yüzden kafilenin daha hareketinden evvel bazı gazetelerde Fenerbahçe taraftarları bana hücuma başladılar. Bunlardan biri de İkdam gazetesini çıkarmakta olan rahmetli Ali Naci Bey’di (Ali Naci Karacan). Benim lisan bilmediğimi, Paris’e kafileyi nasıl idare edeceğimi soruyordu. Ben de ona bir cevap verdim.   Ama hangi gazete ve mecmuada? Onu hatırlamıyorum. Çünkü o tarihte ben gündelik gazetelerde devamlı gazeteciliğe henüz başlamamıştım.

*

Her şeye rağmen kafile yola çıktı. Bineceğimiz şilep Bulgaristan’ın Varna limanından binlerce tavuk yüklemişti. Bu tavuklar kafesler içinde ve güvertede oldukları için arkasına düşenlerin, tavuk kokusundan hatta tavuk bitinden kurtulmalarına imkân yoktu.

Ama elimizdeki 17 bin lirayla Olimpiyatlara ait bütün teçhizat ve yol parasını düşünmek mecburiyeti bizi bu yolu tercihe sevk etmişti. Gemi 10 günde Marsilya’ya gidecek. Oradan 14 saatte trenle Paris’e varacaktık.

Yola çıktık. Kameralar güzeldi. Yatak meselesini çocuklara düşündürmedik bile. Vapur İstanbul’dan erken kalktı ve Marmara’nın açıklarında öğle yemeğine buyur ettiler. Aşağı katlarda üçüncü sınıf bir yemek salonu. Muşamba örtülü masalarda herkesin tabağı, çatal-bıçağı. Tabaklar içinde yeşil ve kalın dört-beş çiğ bakla duruyordu. Ben şaşırdım. Bize hizmet eden kamarotu çağırdım:

— Bunlar nedir? dedim.

— Bakla! dedi.

— Ne olacak bunlar?

— Ordövr olarak yiyeceksiniz! Deyince ben dayanamadım:

— Bizim memlekette baklayı bu haliyle ineklere yedirirler. Nerede bu geminin komiseri? Diye bağırdım.

Az sonra esnaf kılıklı tıknazca bir Fransız geldi. Durumu sordum.

— Mösyö, dedi, sizin biletinizin kamera kısmını vapur kumpanyası temin eder. Birinci sınıf kamaraların yanında yemeğinizi üçüncü sınıf olarak ödemişsiniz. O paraya da ancak bu yemeği verebiliriz. Ben size tuzlu balık, arada bir sığır haşlaması falan vereyim. İyi yemek isterseniz adam başına 500’er frank daha ödeyeceksiniz! dedi.

Gerçi bende 15 bin frank vardı. Ama bu para Fransa’da herhangi fevkalâde hallere sarf edilecekti. Yemek işi olmadı. Nihayet geminin aşçısı bize acıdı. Geldi:

— Şu vapurdaki tavuklardan günde birkaç tane satın alın da size tavuk yemeği pişirelim bari! Dedi.

Öyle yaptık. Taaaa Cenova’ya kadar 8,5 gün açık denizde çalkandık durduk. Cenova’da Nuri’yi gönderdim. Oranın Kançılar’ı (Elçilik ve konsolosluklarda kağıtsal işler görevlisi)olan dostumuz Lozanî Fuat adındaki arkadaşım bize kilolarca tereyağı ve çikolata, reçel gibi şeyler alarak Marsilya’ya kadar karnımızı doyurduydu. Marsilya’dan gelişimiz ayrı bir hikâyedir.

Yayın Tarihi: 26.03.1978

Geçmiş Zaman Olur ki…

Yunanistan’a ait bir anı

Atatürk Türkiye’sinin, yani bugünkü Türkiye’nin Yunanlılarla ilk teması muharebe meydanında olmuştur. Yunanlılar, İngiliz ve Fransızların teşvikiyle Anadolu’yu işgale kalkışmışlar, İzmir’e asker çıkarmışlar ve Türklerle kıyasıya bir savaşa girişmişlerdir. Türkiye Cumhuriyeti’nin o günden bugüne kadar artıp yükselen kuvvetinin kaynağı, bizim bu savaşı kazanıp İtilaf ordularını perişan ederek denize dökmemizdir. Bu harbi meydanlarda yapan Yunanlılar olmuş, fakat mağlûp olan onları teşvik ederek bu tehlikeli oyuna iten, o devrin Birinci Cihan Harbi galipleri olan İtilâf Devletleri, başlıca İngiliz ve Fransızlar olmuştur. Bu ağır mağlûbiyeti bu devletler çok zor kabul edebilmişler ve tarihin en büyük siyasî takdir hatasının cezasını zavallı Yunanlılara çektirmişlerdir.

Hâlbuki Yunanlılar müziğinden mutfağına kadar Türklere benzeyen ve onlarla dost olarak yaşamayı isteyen bir millettir. Bunu Anadolu bozgunundan sonra Atatürk’ün teşebbüsüyle ve akıllı devlet adamı ihtiyar Venizelos’un gayretiyle yeniden kurulan Türk-Yunan siyasî yakınlığı göstermiştir.

İşte bu dostluk başlarken biz de Yunanlılarla spor temasına girmiştik. Bu âciz kalem sahibinin bu yolda hatır sayılır hizmeti olmuştur. Şöyle ki:

1928’de Amsterdam’da Olimpiyat Oyunları’na iştirak eden Türk kafilesi başkanı olarak bulunduğum sırada Yunanlıların teşebbüsüyle Balkan Oyunları’nın tesisine karar vermiştik. Yunanlılar ertesi sene bu oyunları Atina’da tertip ettiler.

Biz 1929’da Atina’da başlayan ilk Balkan Oyunları’na gitmedik. Doğrusu buna, yani spor bakımından değil, psikoloji bakımından hazır değildik. Biz gitmeyince Yunanlılar bu oyunları normal Balkan Oyunları saymadılar ve ilk deneme dediler. Ertesi sene yani 1930’da yine Atina’da yapılan Balkan Oyunları’na 24 kişilik bir atlet kafilesiyle iştirak ettik. Bu hareket Türk-Yunan dostluğunu perçinledi. O zaman ben bu münasebetle tertip edilen bir toplantıda:

—Büyük devletler bizim yakamızı bıraksınlar. Biz kendi işlerimizi kendimiz görelim! Demiştim.

İngiliz ve Fransızların Yunanlıları Anadolu’yu işgale ve bu sebeple ağır bir mağlûbiyete sevk etmiş olduklarına işaret eylemek istemiştim. Yunanlılar bu sözümü o zaman çok benimsemişlerdi. Hatta bu düşüncemden dolayı benimle çok samimî arkadaş olan spor idarecileri içinde sonradan başhekimliğe kadar çıkan Yorgakopulos adında bir zatla dostluğumuz iki memleket münasebetleri üzerinde olumlu tesir yapacak kadar derinleşmişti.

1939 tarihinde İkinci Cihan Harbi patlamıştı. İtalya, Mihver Devletleri arasında Arnavutluk’a ve Yunanistan’a göz dikmişti. 1939 sonbaharında Balkan Oyunları’nın onuncu yıldönümü Atina’da kutlanacaktı. Bunun için Kral’ın huzurunda bir de merasim programı hazırlanmıştı. Onuncu Balkan Oyunları da kutlanacaktı. Bunun için Kral’ın iştirak etti. Ben de kafile ile ve oyunların kurucu azası sıfatıyla oraya gittim. Yunanlılar bir merasim yaptılar. Biz de oldukça iyi gittik Atina’ya. Birinci değilsek de ikinci oluyorduk.

O tarihte Türkiye’nin Atine elçisi kıymetli diplomatlarımızdan Enis Beydi. Enis Bey’in bu Atina’da sefareti ikinci defa oluyordu. Balkan Oyunları onuncu yıl merasimi Atina’nın Akademi Salonu’nda ve Kral’ın huzurunda yapılacaktı. O zaman Türkiye Atletizm Federasyonu Reisi rahmetli Doktor Hadi idi. Ben müessis aza ve delege olarak bulunuyordum. Merasime yalnız delegasyonlar iştirak edecekti. Yani her milletten bir veya iki kişi. Ve herkes alfabe sırasıyla bir küçük nutuk verecekti. Ben Akademi’de söyleyeceğim nutku hazırladım. Sefarete gidemedim. Sefirimiz Enis Beye telefonla okudum. Merhum Enis Bey iyi bir hariciyeci olarak iyi Fransızca bilirdi. Nutkumu ve diksiyonumu beğendi. Merasim günü bana Atina’da eğreti bir bonjur takımı buldular. Türkçe bonjur dediğimiz, Frenklerin jaket a tay dedikleri ön etekler yuvarlanarak kesilmiş uzun ceket ile fantezi pantolondur. Romanya Sefareti İkinci Kâtibi’nden almışlar. Bana biraz dar geldi ama ne çare giydik. Ve saat 11’de geleceği söylenen Kral’ı Akademi binası önündeki terasta on buçuktan itibaren bekledik. Kral Yorgi on ikide geldi. Adet öyleymiş. Bir suikastten korkan devlet adamları muayyen saatten sonra gelirlermiş ki, bomba falan yakınsa, patlasın da tehlike geçsin diye. Merasim oldu. Kral, iyi Fransızca telâffuz edemeyen, fakat pek iyi bir adam olan Yunan Federasyon Reisi Rinopulos’un Fransızcasına kızmış.

—Başkasını bulamadınız mı? demiş.

Fakat o esnada Yunanistan rahat değildi. İtalya, Arnavutluk’a saldırmıştı. Yunan hududuna yaklaşıyordu. Yunanistan harp tehlikesiyle karşı karşıyaydı. O devirde Yunan hükümetinin başında General Metaxas (Metaksas) Yunan ordusunun Kralcı komutanlarındandı ve o sıralarda Yunanistan’ın diktatörüydü.

1939’da Balkan Oyunları için Atina’ya gittiğim zaman, Yunanistan korku ve heyecan içinde bulunuyordu. İtalya’nın açıktan açığa husumet ilân etmesi Yunanlıları çok tedirgin etmişti. Balkan Oyunları’na mutad olarak Yunanlılardan başka dört devlet iştirak ederdi. Yugoslavya, Bulgaristan, Romanya ve Türkiye. Yunanlıların Yugoslav ve Bulgarlarla dostlukları, siyasî zaruretler hududunu aşmazdı. Onlar bu badirede kuzeydeki bu üç memleketler kendi lehlerine bir hareket bekleyemezlerdi. Onun için General Metaksas yegâne dost saydığı Türkiye’nin spor kafilesini suret-i hususiyede kabul etmek istedi. Ve biz General Metaksas’ı Başbakanlık’taki makamında takım halinde ziyarete gittik. General bize çok samimî bir kabul gösterdi. Yunanistan’ın bu sıkıntılı günlerinde Türklerin dostluğundan başka güvencesi olmadığını söyledi. Hatta:

—Ben bu yollarda her attığım adımı önce sizin sefire sorarım, Enis Bey benim dostum ve çok iyi bir diplomattır. Onun tavsiyeleriyle hareket ediyorum. O benim için bir rehberdir! demişti.

Bu sözler kulağımda küpedir. General, içi dışı bir, bir asker olduğu için bu sözlerinin samimiyetinden şüphe etmedim. Nitekim sonradan görüştüğümüz Enis Bey de bu sözleri doğruladı. İşte 1939’da Türk-Yunan münasebetleri bu kadar iyi, bu kadar sadık, bu kadar samimiydi. Ben Balkan Oyunları münasebetiyle 1930-1931-1932 ve 1933 senelerinde Atina’ya gittim. Bu dostluk havası bozulmadı. Ben Yunanistan’a ilk gittiğim zaman sefirimiz Enis Bey’di. Sonra Ruşen Eşref Bey geldi. Ruşen Bey Atina’da uzun müddet kaldı ve ona galiba fahrî hemşehrilik gibi bir onur da verdiler. Arkadan Enis Bey ikinci defa sefir oldu. İşte Metaksas’ın anlattığım hikâyesi o zamana tesadüf eder.

Bu dostluk bu kadar güzel ve samimî devam ederken Kıbrıs meselesi patlak verdi. Türkiye ile Yunanistan’ın arası açıldı. Hâlâ bu açıklık, Türk ve Yunan halkı arasında değil, iki devletin hükümetleri arasında sürüp gitmektedir. Ve maalesef o eski dostluğun semerelerini toplayarak yerde, birbirimizi maddeten ve manen kırmaya çalışan iki müttefik komşu halinde bir çıkmaz sokağa girmişizdir.

Hâlâ Ecevit ve Karamanlis’in çalıştıkları, işte Kıbrıs sebebiyle kaybolmuş olan dostluk ve karşılıklı güvenliğin iadesidir. Biz şahidi olduğumuz bu siyasî münasebetler dalgalanmasının belirli tarih ve olaylarını hatırladığımız kadar okurlarımıza da anlatmayı —hele bugünlerde— faydalı bulduk.

Yayın Tarihi: 08.06.1975

Geçmiş Zaman Olur ki..

(1924 Paris Olimpiyatları)

Paris’te akıllı bir sakallı

Avrupa’nın büyük şehirlerine ait hatıralarım vardır. Benim hatıralarım ne olacak… Hırdavat hatıralar… Sürekli, süreksiz aşk maceraları falan. Ne gezer? Olsa da bu yaşta bunları – alenen – hatırlamak bize yakışır mı?..

Fransızları severim. Her şeye rağmen bize benzeyen bir çok yerleri, çocuk halleri, çabuk parlamaları, hissî taraflarının akli taraflara üstünlüğü falan bana sempatik gelir. Lisanlarını pek zorlukla öğrenmiş olmanın da bunda payı olsa gerekir.

 Sene 1924 Paris’te Olimpiyat oyunları münasebetiyle bulunuyorum… Ali Sami merhum o zamanki spor teşkilâtı olan “Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı”nın başkanı. Ben de ikinci başkanıyım.

Birinci Olimpiyat kafilesini Paris’e götürmüşüm. Futbolu oynamışlar, meşhur Şimal (kuzey) turnesine çıkmışlar. Bu birinci kafile yalnız futbol turnuvası için mayıs ortalarında Paris’e gelmişti. Biz de ilk maçımızı 25 Mayıs günü Paris’te bir mahalle stadında Çeklere karşı oynamış, 5-2 yenilmiştik. O Çek takımı ile bugün de karşılaşsak daha iyi netice alamayız.

İkinci kafile temmuz başlarında Paris’e gelecekti. Futbolcular da o tarihte Şimal turnesinden dönüp Paris’e gelecek, 5 Temmuz 1924 de Colombes (Kolomb) stadındaki açılış merasimine iştirak edecek, üç gün sonra onlar memlekete dönecek, ikinci kafile temmuz başlarında Ali Sami’ninbaşkanlığındaki asıl Olimpiyat Kafilesi asıl Olimpiyat Oyunları’na iştirak edecekti. Bu kafilede atletler, güreşçiler, halterciler, bisikletçiler, bir de kendi kendine gelen eskrimci Fuat Bey merhum vardı.

*

Biz, ilk önce Fransızların düşündükleri ve yaptıkları Kolomb stadı civarındaki Olimpiyat Köyü’nden memnun olmamıştık. Çünkü binalar yalnız yatak odaları idi. Ayakyolları ve banyolar ayrı idi. Yemekhane ayrı bir binada idi. Sabahleyin yüzümüzü yıkamak veya gece ayakyoluna gitmek için evlerden dışarı, açık havaya çıkmak icap ediyordu. Paris’te de yağmurlu günler az değildi. Üstelik yemekleri de çocuklarımız yemediler.

Onun için Ali Sami merhum bana, şehir içinde bize göre, bir pansiyon binası tutmamı, çocuklara alıştıkları yemekler yedirebilmek için bizim yemekleri yapabilen bir aşçı tedarik etmemi yazdı.

*

Ben Paris’i birinci defa görüyordum. Bana bu işte yardım etmesi lâzım gelen ataşemiz ise ismini hatır için vermiş ve kafileleri karşılamaktan başka bir şey yapmaya yanaşmayan mösyö Lacroix (Lakrua) adında bir genç idi. Ortalarda görünmüyor, sadece ataşelere ait kabul, davetler gibi bazı avantajlardan istifade etmekle yetiniyordu.

Ben önce öteki takımların ne yaptıklarına baktım. Bir kısmı zaten daha bidayetinden (başından) beri şehirde yer tutmuştu. Bir kısmı da bizim gibi Olimpiyat Köyü’nden memnun kalmadığı için şehirde yer tutmuşlardı.

Bir kısmı otellerde, bir kısmı bu iş için hazırlanmış pansiyon binalarında. Meselâ İsveçliler… hâlâ hatırımdadır, çünkü oyunlardan sonra biz de oraya taşınmıştık. Faubourg Montmartre denilen Paris’in en civcivli popüler eğlence sokağında, Paris-Nice adında bir otele inmişlerdi. O zamanlar bir sporcunun kendi kendini kontrol edebileceğine bizim aklımız ermezdi. İsveçliler, belki eğleniyorlardı; ama bunun hududunu, cinsini, yaşama hızını biliyorlardı. Biz böyle bir şey yapamazdık. Onun için benim aldığım emir, Paris’in eğlence yerlerinden ve merkezinden uzak sakin ve iyi havalı bir semtinde bir yer bulmaktı… Bunu da o zaman Fransız Organizasyon Komitesi’nin açtığı yerleştirme bürosunun delâleti olmadan yapamazdım. Çünkü bütün kiralık yerler ve oteller kendilerini bu büroya kaydettirmişlerdi…

*

Bu büroyu araya araya buldum. Nerede idi, hatırlamıyorum. Büroya girdim. Göbeğe kadar sakallı bir müdürü vardı. Ona müracaat ettim. Fransızların resmî işlerde ve baştan savma havası içinde başını yana alıp yukarıdan bakan bir halleri vardır. Herif öyle bir adam. Belki bir eski tapu memuru. Belki bir belediye nüfus memuru. Belki hiçbiri. Sakallı bir Fransız. Önce hüviyetimi sordu… Daha evvelden aldığımız hüviyet kartımı çıkardım… O zaman soyadı falan yok. İsmimi Mehemmed Burhaneddin yaptılar. “R” harfini yuvarlayarak

—  Me – hemed Büganeden dedi.

— Evet! dedim.

— Ne istiyorsunuz?.

— Biz Olimpiyat Köyü’nden memnun kalmadık. Onun için şehirde bir yer istiyoruz. Yeriniz var mı?..

— Yerimiz var. Otel mi, pansiyon mu?..

— Pansiyon isterim. Ve merkezden mümkün mertebe uzak.

— Daha kolay…

—  Acaba bana bir kaç adres verebilir misiniz?..

— Her bina için 100 frank ücret vereceksiniz mösyö!..

—  Neden?..

— E sizi oraya götüreceğiz. Bu hizmete mukabil bir şey almamız lâzım.

— Ama siz buraya gelen misafirlere yardım için ve kendi yerlerinizi kiralamak için bu büroyu açmış olmalısınız. Ücret istemenizi anlayamadım.

Elindeki liste defterini kapattı..

— (Soğuk soğuk gülerek) tarifemiz budur müsyö!. Başka bir arzunuz?

Bir içerledim, bir içerledim. İşte o zamandan beri Fransızların turizmde ve otelcilikte muvaffak olacaklarından şüphe etmeye başladım. Bu işkilim hâlâ tamamen zail olmuş değildir…

Ama kendimi tuttum. Şu sakallıya bir oyun oynamam lâzımdı.

— Peki. Ama siz beni istemediğim yerlere götürürseniz boşuna paramı almış olursunuz!…

— Siz nereleri istiyorsanız oralara götürebilirim.

— Ben Paris’in yabancısıyım. Şehrinize birinci defa geliyorum. Semt falan bilmem. Ama bana merkezden ve gürültüden uzak hangi semtlerde yeriniz var. Onları söyleyin. Ben gidip semti göreyim. Münasipse binaları da gezdirirsiniz.

— Olabilir.. dedi. Defteri açtı. Mırıldanarak isimleri okudu.

— Mesela “Porte d’Orléans” semtini biliyorsunuz. Güneye düşer. Paris’in en iyi havalı semtidir.

— Porte’un, Kapı’nın yanında mı!.

— Hayır. Monsouri parkı civarında bir bina var. Sonra sol kıyıda bir kaç bina var…

— Peki teşekkür ederim. Siz her gün çalışır mısınız?

— Pazardan başka her gün şu saatlerde..

— Au revoir mösyö.

— Au revoir.

Oradan çıkar çıkmaz atladım metroya, yeraltı trenine, doğru o parkın yakınında o isimdeki istasyonda indim. Şöyle bir dolaştım… Bir bakkal dükkânı.

— Buralarda kiralık pansiyon var mı?…

Yüzüme baktı. Olimpiyatlar için mi?…

— Evet!..

— Zannederim. Şu sokağın ilerisinde bir pansiyon var. Bir kere bakınız…

Gittik oraya. Kime sorarsınız?… Bir küçük aktar. Aynı suali sordum.

— Böyle bir pansiyon arıyorum.

— Ha!. Evet!. Brillet – Savarin sokağındaki eski kız pansiyonu. Şuradan sapın, diye tarif etti…

Buldum binayı. Tam istediğimiz gibi bir yer… Kuş uçup kervan geçmiyor… Çaldım kapıyı bir kadın çıktı…

— Binayı görebilir miyim?

— Nereden geliyorsunuz?..

— Olimpiyad Komitesi Yerleştirme Bürosu’ndan.

— Buyurun.

 Gezdim. Temiz, muntazam bir bina. Mutbağı da var.

Uzatmayalım… Binanın sahibini bulduk. Anlaştık ve Montmartre’da Oasis isminde bir lokantanın sahibi bir Rum ile de mutbak hususunda mutabık kaldık. Kafile oraya indi.

İdareciler, antrenörler herkes memnundu. Sade çocuklar.

— Nedir burası Paris mi?.. Eyüp Sultan gibi yer. Diyorlardı.

Ben mi? Sakallıya hâlâ gülerim.

Yayın Tarihi: 23.09.1973

Sayfa: 2, 3

Yaşadığımız Günler

Balkan Oyunlarına nasıl girdik?

Biz Balkanlar’da bilhassa sporda pek nadir üstünlükler gösterebilmişizdir ama kuruculukta himmetimiz büyüktür. Bu, galiba dedelerimizin 400 kişi ile bir imparatorluk kurabilmek hasletinin mirasıdır.

Şimdi bugün, hangi spor dallarında Balkan şampiyonası yapıldığını bilmiyorum ama her halde 7 -8 spor şubesinde hâlâ tertip ediliyor. Balkan Oyunları ismiyle kurulmuş olan ilk şampiyona Atletizm dediğimiz hafif atletik kolundadır. Bugün 43 senelik bir ömre malik olan bu oyunları kuranlardan bildiğime göre bir ben yaşıyorum. Onun için bunun hikâyesini anlatmak artık bir vazife oldu. Bu hikâye ile Cumhuriyet’in ilk yıllarında spor, sporcu ve hükümet münasebetleri hakkında bir fikir edinebilirsiniz.

*

1928 de Amsterdam’da yapılmış olan 9. Olimpiyat Oyunları Kafilesinin şefi ve Atletizm Federasyonu Başkanı idim. Hollanda’ya bu vazifelerle gittim. Bir gün Yunanlılardan bir davet aldım. Amsterdam’da bir otelde toplandık. Bu toplantıda Yunanlıları uzun zaman Yunan teşkilâtına hizmet etmiş Rinopulos adında bir yaşlı avukat temsil ediyordu. Romanya’yı Belçika’da tahsilini yapmış Boerescu adında sempatik ve medenî bir idareci, Yugoslavya’yı da zannederim Dobrin adında bir teknik eleman temsil ediyordu. Bulgarlar davete icabet etmişler miydi, hatırımda değil.

Orada her sene Balkan şehrinde yapılmak üzere Balkan Oyunları kurmaya karar verdik ve bu işin hazırlığını yapmayı da teklifi ileri sürmüş Yunanlılara bıraktık.

Ertesi sene 1929 ‘da Yunanlılar bizi Balkan Oyunları’na iştirak için Atina’ya davet ettiler. Gitmedik, hazır değildik. 1928 Olimpiyatları’ndan çıkmıştık, devlet bir sürü para vermişti. O zamanlar spor müsabakalarına iştirakin manası, galip gelmekten ibaretti. Hâlâ da öyle ya! Kazanmadıktan sonra neye masraf edip el âlem önünde rezil olalım, deniliyordu.

Bereket dünya böyle düşünmüyor ve onlarca, yüzlerce amatör sporcu, rezil olmayı hatıra getirmeden müsabakalara katılıyorlardı.

1929’da Balkan Oyunları Türkiye’den başka öteki Balkanlıların iştirakiyle Atina’da yapıldı. Ama biz gidemedik. Ben Federasyon Reisi sıfatiyle bu oyunların hemen bir sene zarfında tertip edilebileceğini düşünmemiştim. Hâlbuki Yunanlılar, meşhur Averof’un restore ettiği meşhur ve tarihi stadyumda yıllardır çalışıp duruyorlardı.

Yunanlılardan niye gelmediniz diye mektuplar, haberler aldık. Ama biz hâlâ İstiklal Harbi’nin tesiri altında idik. Yunanlılarla bir spor temasını, hele Yunanistan’da, pek kolay gerçekleşecek şey sanmıyorduk.

1930’ da Yunanlılar tekrar teşebbüse geçtiler. Hem yazılarla, hem şahsî dostluklar yolu ile bizi Atina’ya gelmeye ikna ettiler.

O zamanlar Federasyonlar, kararlarında serbest, seçimle teşkil edilmiş normal kurullardı. Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı da devletle alâkası olmayan normal bir millî spor örgütü idi. Ama parası yoktu. Hükümetin vereceği senelik bir kaç bin lira ile hayatını sürdürürdü. Kulüpler de kendi yağları ile kavrulup gelişirlerdi.

Buna rağmen bir aylıklı, muvazzaf kâtibimiz bir de kira ile tuttuğumuz muntazam büromuz vardı.

Yunanlılar 1928’ de Amsterdam’daki kararımıza dayanarak Türkiye’yi 1930 Balkan Oyunları’na çağırıyor ve 1929’ da Atina’da yapılmış olan Oyunları, Türkiye girmediği için resmi Balkan Oyunu saymadıklarını ve ilk Balkan Oyunları’nın 1930’ da ancak bizim katılmamızla yapılacağını bildiriyorlardı.

Girmemenin acayip olacağını düşündük. Ben kalktım Hariciye Vekili Tevfik Rüştü beye gittim. Hâli keyfiyeti anlattım. Hariciye Vekili Yunanlılarla bir spor teması yapmamızın, Atina’ya gitmemizin hiçbir mahzuru olmadığını söyledi. Fakat para için:

— Ona ben karışmam, Maliye Vekili ile görüş dedi.

Ben onun tavsiyesiyle Maliye Vekili Saraçoğlu’na gittim.

— Ne netice alacaksın delikanlı diye bana sorunca;

— Vallaha biz birinci defa Balkanlılarla temas ediyoruz. Ne onlar bizi tanıyor, ne biz onları. Ben spor müsabakalarında netice üzerine pazarlık yapamam. Para verirseniz gideceğiz, vermezseniz ret cevabı vereceğim, dedim…

— Peki dedi, 3 -4 bin lira kadar bir para verdi.

Arkasından o zaman Atina Sefirimiz olan Enis beye mektup yazarak Türk spor kafilesinin Atina’da, hele spor sahasında nasıl karşılanabileceğini ve herhangi bir taşkınlık ihtimali olup olmadığını sordum.

Enis beyin cevabı son derece müsait ve müsbet idi. Hiçbir endişeye mahal olmadığını bildiriyordu. Nitekim öyle oldu. Gerçekten Yunanlılar bizi iyi kabul ettiler. Hele Türkiye’den oraya gitmiş olan Rumlar…

Atina’ya elimizdeki atletlerin en iyilerinden 20 kişi ile gidiyorduk. Zannederim Abraham adındaki Alman antrenörümüz de vardı.

Belli başlı atletlerimiz o zaman Galatasaraylı idi, Besim Ömer, Semih, Mehmet Ali, Haydar, Mazhar, Naili, Veysi…

Bir Balkan Oyunları’na iştirak demek, bütün takıma resmi geçit kılığı ve bütün spor malzemesi tedarik etmek demekti.  İlk defa Atina’ya gidiyorduk. Derli toplu olmamız lazımdı. İş sadece bir müsabakaya iştirakten daha mühim mahiyette idi. Kılık kıyafeti düzdük, malzeme ve araçları hazırladık. Her şeyi yollu yolunca yaptık. O zamanlar İstanbul’dan Pire’ye haftada beş gün vapur vardı. Biz Romen vapuru ile hareket edecektik.

Hareket gününden iki gün evvel Galatasaray kulübü, atletlerinin millî atletizm takımı ile Atina’ya gitmesine izin vermeyeceğini bildirdi. Benim için yapılacak bir şey yoktu. Kulüp Reisi arkadaşımız rahmetli Yusuf Ziya’nın (Öniş) kim bilir hangi damarı tutmuştu. Ama bir seyahat daima caziptir. Besim Ömer, Haydar, Mazhar gibi atletler kulübü dinlemediler. Kafile ile Atina’ya geldiler. Bilhassa Semih, Mehmet Ali ve daha bir kaç kişi gelemedi. Ben hareketimizden evvel hükümete:

Millî Atletizm takımımızın bazı elemanları Galatasaray kulübü müsaade etmediğinden Atina’ya gelemiyor. Gidiyoruz. Mes’uliyet bize ait değildir, mealinde bir tel çektim. Ve Federasyon’un Umumî Kâtibi olan Menemencioğlu Muvaffak beye de geri kalanların Atina’ya gönderilmesi hususunda her türlü teşebbüse girişme ricasında bulunarak yola çıktım.

Pire 24 saatlik bir yol. Bizi Pire’ye Atina Glifada yolunda deniz kenarında Akteon adında eski bir otele indirdiler.

Balkan Oyunları’nın nizamnamesine göre 24 kişilik bir atlet kafilesinin yol parası ve ikamet iaşe masraflarını davet eden memleket üstüne almakta idi. Yunanlılar bu şartlarla 4 sene üst üste Balkan Oyunları’nı tertip ettiler. Eğer böyle yapmasalardı Balkanlarda kimse bu yükü üstüne almazdı ama Yunanlıların 70 bin kişilik meşhur ve tarihi Atletizm Stadı ve burayı dolduran seyircisi vardı. Her Balkan Oyunu onlara sarf ettiklerinden fazla irad getiriyordu.

*

Biz oyunların başlangıç tarihinden 2 gün evvel gitmiştik. Ertesi gün Muvaffak beyden Galatasaraylı atletlerin Fransız vapuru ile hareket ettiği hakkında telgraf geldi. Her halde kulübü razı etmişler izin alınmıştı. Çocuklara haber verdik. Fransız vapuru güneş battıktan sonra Pire’ye vardığı için gece Pire limanına girememiş ve bizim kaldığımız otelin açığında demirlemişti. Işıklarını görüyorduk. Ertesi gün Semih, Mehmet Ali ve diğer çocuklar da otele geldiler ve kafilemiz tamam oldu…

İlk neticeler maal’esef beklemediğimiz kadar hayal kırıcı oldu. Evvela bizim çocuklar öyle 40 -50 bin kişi önünde koşmaya alışık değildiler. Sonra da öteki milletler, bilhassa Yunanlılar bizden fazla atlete ve binaenaleyh potansiyel üstünlüğüne sahip idiler…

O zaman Arnavutluk giriyor muydu, girmiyor muydu pek hatırlamıyorum. Ama Türkiye ile birlikte Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan iştirak etmişti. İlk kuruluş protokolunu ve iştirak nizamnamesini orada imzaladık. Ve her milletten birer kurucu, birer de temsilci âza olmak üzere 10 kişilik bir Balkan Oyunları Komitesi kurduk. Başkanlığa Yunanlı Rinopulos’u getirdik. Merkezi Atina oldu. Ve hâlâ SEGAS adı ile hemen bütün Balkan sporcularının bildiği binada büroyu kurduk…

1930 da zannederim sonuncu olmuştuk. 1933 de Romanyalılarla başa baş üçüncü olduk. 1935 de İstanbul’da yapılan Altıncı Balkan Oyunları’nda yalnız cirit de bir şampiyonluk alabildik. 1940’da İstanbul’da yapılan 11. Balkan Oyunları’nda hep Yunanistan birinci olmuştu.

1936 da ilk Balkan Güreş Şampiyonası’nı İstanbul’da yaptık ve parlak şekilde şampiyon olduk… Bizde bir garip huy var… bazen füze gibi fırlıyor.. sonra duruyoruz. Bazen yavaş yavaş yükseliyor. Gene duruyoruz…

Yayın Tarihi: 29.04.1973

Sayfa: 2,3

Yaşadığımız Günler

(1928 Amsterdam Olimpiyatları)

Amsterdam Olimpiyatına giderken

Geçenlerde Hollanda’nın Ajax takımının Alman Bayern futbol takımı ile Amsterdam’da yaptığı maçı seyrederken maçın oynandığı Olimpik Stadı bir hatıramı tazeledi.

Sene 1928. Mevsim yaz ortası. Türk olimpiyat kafilesinin futboldan geri kalan ikinci kısmı o zamanlar İstanbul – Köstence seferi yapan bir Romen vapuru ile yola çıkmıştı.

Ben Kafile Reisi idim. Rahmetli Fethi Tahsin kafile mutemedi. Merhum Ahmet Bey Güreş Federasyonu Reisi. Kafilede amatör idareci olarak da hepimizin tanıdığımız Vamık Gezen var. Esasen kafile daha ziyade güreşçi ve atletlerden mürekkep. Topu topu 20 kişi kadar. Güreş antrenörü Macar Raul Peter.

Kafile deniz yolu ile Köstence’ye, oradan trenle Peşte’ye gidecek. Peşte’de 15-20 gün Macarların olimpiyat ekibiyle birlikte çalışacak, Peşte’den Tuna yolu Passau şehrine, oradan da trenle Amsterdam’a gidecek.

Seyahat planı bu. O zaman uçak falan yok. Çocukları yormadan ve kampı da Macaristan’da yaparak Olimpiyatlar’a gideceğiz.

Ben Kafile Reisi sıfatiyle her şeyi İstanbul’da hazırladım. O zamanlar seyahat işleri biraz daha kolaydı. Döviz meseleleri pasaport formaliteleri yoktu. Bütün seyahat biletlerini İstanbul’da aldık. Hatta Bükreş- Peşte tren yolculuğunda numaralı koltuklar bile tuttuk, yani herkesin yeri evvelden rezerve idi.

Kafilede gazeteci olarak Sait Çelebi ve Talat Hemşeri ve atletizm kaptanı olarak Ömer Besim, pehlivanlardan Çoban Mehmed ve bizim meşhur haltercimiz Cemal de bulunuyordu. Pehlivan Saim Olimpiyatlar’a ilk defa giriyordu. Gazeteciler arasında, Trakyalı Ekrem isminde bir arkadaşımız da Edirne bölgesi namına kafilede idi. Nuri Boytorun, Rahmetli Tayyar güreş kafilemizin ümitleri idiler. Vapur yolculuğu iyi geçti. Zaten 10 saatlik bir seyahat.

Köstence’de bir iki saat bekledikten sonra trene bindik. Bükreş’e geldik…. Bükreş- Peşte yolculuğu için bir endişemiz yoktu çünkü her birimizin ikinci mevki numaralı yerlerimiz ve bunların biletleri var. Tren kalkmadan bir müddet yerlerimize binelim de rahat edelim, diyerek istasyona geldik.

Şeftreni bulduk. Biletlerimizi gösterip yerlerimizi istedik. Adam bir şeyler söyledi. Bizi bıraktı, başka işe gitti.

Biz peşinden koştuk. İstasyon şefine müracaat ettik, uzatmayalım, bizim numaralı yerlere başka yolcuları bindirdikleri ve bizim açıkta kaldığımız anlaşılınca bizde şafak attı. Bükreş – Budapeşte aşağı yukarı 20 saatlik bir tren yolculuğu idi. – uyumak bir tarafa-ayakta gitmek felâket olurdu. Bükreş istasyonunda kavga ettik. Adamlar pişkin, bizim İstanbul’dan aldığımız yer numaralarına ait kendi biletlerini tanımadılar, Bükreş’te kalıp hakkımızı aramaya da vaktimiz yoktu.

Çaresiz, bindik trene şöyle bir dolaştık ki, ikinci mevkide yer bulmak şöyle dursun bir çok yolcular koridorda duruyor. Ne var ki; bunların büyük bir kısmı hafta sonu için Sinaya ismindeki meşhur sayfiyeye gidiyormuş.

Biraz bekledikten sonra Fethi merhumla karar verdik, bizim arkadaşları, bir kaç yolcusu olan bomboş birinci mevkiye yerleştirdik. Yolcular önce aldırış etmediler. Çoban Mehmed’e ve diğer bir iki pehlivana ayakkabılarını çıkarmalarını tembih ettik. Bu tedbir öteki yolcuların başka kompartımana hicret etmesine kifayet etti ve biz böylece birinci mevkiye yerleştik. Arasıra bilet kontroluna geliyorlar. Biz de ikinci mevkideki yerimizi veremedikleri için bizi birinci mevkiye yerleştirdiklerini ve resmi Türk kafilesi olduğumuzu söylüyorduk.

Yolculuğumuz böylece rahat devam ederken gece yarısı birkaç defa birinci mevki yolcular gelmiş, bizim kompartımanlara bakmışlar, dolu olduğunu görünce çekilip gitmişlerdi.

Lakin biz uykuda iken gece yarısı gürültü ile uyandım. Koridora çıktım. Bizimkiler var. Kondüktörler var. Romanya’da – hâlâ da öyle imiş – Fransızca geçer lisandır. Vagonumuza gelenlerle konuştum. Durumumuzun da zayıf olduğunu biliyorum, ama yüksekten konuşmaktan başka çare yoktu.

Efendim bir Kolonel (Albay), karısı ile beraber bir istasyondan birinci mevki bilet almış. Bilmem nereye gidiyor. Birincide de yer yok. Nazari olarak yer var. Birinci mevki bilet olanlardan gayri 20-25 boş yer olmak lazım. Ne var ki onu da biz işgal etmişiz.

Kolonel ile münakaşa ettim.

— Biz bir resmi, Milli Olimpiyat kafilesiyiz. Çocuklarımın ayakta kalmalarına razı olamam, işte yer numaralarımız. Fakat bize demiryolları idareniz ikincide yer gösteremedi. Biz de birincide yer bulup oturduk.

— Ben onu bilmem. Ben yerimi isterim.

— Vallahi siz o yeri bizden değil demiryolundan isteyin. Münakaşa uzadı.

— Asker getiririm. Sizi buradan zorla attırırım. dedi.

— Olabilir, dedim.

Adam indi. Kondüktörler birbirlerine baktılar. Az sonra Kolonel (Albay) iki üç silahlı askerle geldi. Ben de çocuklara yerlerine oturmalarını söyledim. Kolonel askerlere kompartımanları tahliye etmelerini emrettiği sırada, oradaki sivillerden birisi geldi. Kolonel ile Romence bir şeyler konuştu. Biraz sertçe münakaşalar oldu. Askerler çekildi. Koloneli de başka bir yere götürdüler. Biz de tekrar uykuya daldık.

Bir müddet sonra tekrar koridorda gürültüler oldu. Biz tekrar ayaklandık. Gördük ki; kolonel bu istasyondan da askerler getirmiş, bizi zorla atacak.

Tekrar o sivil adam peyda oldu. Tekrar münakaşalar ve tekrar askerler geri döndü. Biz merak ettik. Ahmet Fetgeri bey merhum Almanca bilirdi. Adama gitti. Biz de sokulduk. Kim olduğunu sorduk. Adam söyledi. Ama

— Siz rahatınıza bakın! Bir daha sizi tedirgin etmezler. Dedi ve hakikaten Macar hudutuna kadar bir daha kimse gelmedi. Sonradan öğrendik ki bu zat, o hat üzerinde çalışan Milli Emniyet Müfettişi imiş. Türk spor kafilesini rahatsız etmemesi için Koloneli adeta tehdit etmiş.

Biz adama teşekkür ettik.

Macar hudutuna güneş doğmadan varmıştık. Hudutda pasaport muamelesi vardı. O sırada Romanyalılarla Macarların arası açıktı. Romanya Birinci Cihan Harbinde Avusturya – Macaristan İmparatorluğu çözülünce Romanya’da Macaristan’dan bazı toprak parçaları almıştı. Ve hudutdaki birçok Macar kasaba ve köyleri Romanya’ya geçmişti.

Pasaportlarımızı galiba Tayyar’la Raul Peter götürdüler. Biz bir saat bekledik. Tren kalkıyor. Nihayet pasaportları götüren arkadaşlar döndüler ve hudut polisinin Kafile Reisi’ni istediğini söylediler.

Uyku sersemi Hudut Polisi Dairesi’ne gittim. Peter’in Macarca tercümanlığı ile polis şefi ile görüştüm.

— Siz Bükreş’ten buraya kadar Birinci mevkide biletsiz seyahat etmişsiniz. Adam başına şu kadar (hatırımda değil) Ley vermezseniz pasaportlarınızı vize etmeyeceğiz ve sizi burada alıkoyacağız dedi. Sinirlendim, dedim ki:

— Siz polis memurusunuz. Pasaport işiyle meşgul olursunuz. Pasaportlarımız yolunda ise bizi tutamazsınız. Biz bir resmi kafile olarak seyahat ediyoruz. Demiryolu idaresiyle aramızda yer rezervesi yüzünden bir ihtilaf çıkabilir. Bunu halledecek siz değilsiniz. Onun için bizim pasaportlarımızı vize edip veriniz.

Trene geldim belki orada alıkoyarlar diye çekinmiştim. Yarım saat sonra bir memur geldi. Beni istedi.

— Gelmem. Ne söyleyecekseniz burada söyleyin dedim.

— Adam başına bilet farkı şu kadar Ley parayı Romen parası olarak ödemezseniz sizi indireceğiz ve burada alıkoyacağız.

Düşündüm. Mukavemet edersek hükümet memuruna karşı gelmek gibi bir durum doğacak. Yanımdaki Peter de yarım Türkçesiyle:

— Efendim parayı vermek lazım. Bunlar iyi adamlar değil. Diye maneviyatımı bozup duruyordu.

— Peki dedim. Biz burada ineriz. Yalnız bize bu kararınızı yazılı tebliğ ediniz. Kafilem için bir otel gösteriniz. Sefaretimize durumu bildirmek üzere beni telgrafhaneye götürünüz. Çünkü ben bugün buradan hareket etmezsem mes’ul olurum. Ve sizi de mes’ul ettiririm. Dedim.

Adamlar tekrar gittiler. Orta Avrupa’dan daha ileriye giden trenin Peşte vagonunda bizden başka da yolcular vardı ve çoğu Macar idi. Bizim bu mukavemetimizi takdir ediyorlardı. Nihayet arkadaşlar vize edilmiş pasaportlarla geldiler ve trenimiz hudutu geçti.

Arkadaşlar, bu hadiseden sonra beni şimdi unuttuğum o hudut karakolunun adı ile adlandırdıkları savaşın muzaffer kumandanı diye selâmladılar.

Halbuki tren Macaristan’a geçtikten sonra bizimle beraber seyahat eden bir yabancı yolcu:

— Tren kondüktörünü biraz memnun etseydiniz hiçbir hadise çıkmazdı. Diye meselenin içyüzünü anlattı.

Sene 1928, mevsim yaz idi.

18 gün kamp yapmak üzere Peşte’ye doğru yeşil Macar ovalarında seyahate devam ediyordum.

Yayın Tarihi: 12.11.1972

Sayfa: 3

Yaşadığımız Günler

(1924 Paris Olimpiyatları)

Olimpiyatların kurucusunu nasıl tanıdım

Öğle yemeği vakti geldi. Vapurun yemek salonuna indik masada 24 kişi idik. Herkesin tabağına beşer tane yeşil çiğ bakla konmuştu. Yerlerimize oturduktan sonra bize servis yapan garsonu çağırdım.

— Bu ne? dedim.

— Bakla! dedi.

— Bakla olduğunu biliyorum. Bizim tabaklarımıza neden koydunuz?

— Hors d’oeuvres (çerez) diye koyduk…

— Bunu nasıl yiyeceğiz?

— Yeşil kabuğu atıp içini yiyeceksiniz!

— Bizim memlekette baklayı bu haliyle ineklere verirler. Kaldırın bunları çağırın şefinizi…

Bu muhavere 1924 ortalarında İstanbul’dan Marsilya’ya giden Jack Fresine ismindeki 12 bin tonluk kargonun yemek salonunda geçiyordu… 24 kişilik ilk Türk olimpiyat kafilesi sekizinci Paris olimpiyatlarına gidiyordu.

İLK KAFİLE

Bizim başımıza bu derdi, rahmetli Selim Sırrı Bey sardı. Kendisi o zaman Beynelmilel Olimpiyat Komitesi Türkiye murahhası idi. Türkiye’de “İdman Cemiyetleri İttifakı” adındaki spor teşkilatı 1923 de rahmetli Ali Sami ve Yusuf Ziya sonradan Şeref, Ahmet Fetgeri, Menemencioğlu Tevfik ve daha beş on arkadaşla birlikte kurulunca memleket sporu hemen bir şahsiyet kazandı. 1924 de de sekizinci olimpiyatlar Paris’te -ikinci defa olarak- yapılıyordu. Selim Sırrı Bey hemen faaliyete geçti. İlk işi Türkiye Millî Olimpiyat Komitesini kurmak oldu.

Bu satırları yazarken önümde o zaman Ali Sami merhumla birlikte hazırlayıp neşrettiğimiz olimpiyat oyunları ismindeki kitap duruyor. Gayretli adamlarmışız, para yok, pul yok…

Olimpiyat oyunları komiteleri, nizamnameleri programları hakkında fîsebîlillâh (Allah için) 100 sayfalık bir eser neşretmişiz. İlk Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi burada yazılı tarihî bir bilgidir. Tam 48 yıllık dava “Cumhuriyet” den iki yaş genç… adlarını aşağıya aynen geçiriyorum:

Reis-i Fahrî: Başvekil İsmet Paşa Hazretleri

Heyeti İdare:

Reis: Selim Sırrı Bey; Beynelmilel Olimpiyad Cemiyeti Türkiye murahhası,

Reisi sâni: Hasip Bey; Sabık Ziraat Müdürü Umumisi,

Kâtibi Umumî: Ali Sami Bey; Türkiye İdman Cemiyetleri ittifakı Reisi,

Aza: Burhanettin Bey (ben) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı Reisi Sanisi,

Aza: Sabit Servet Bey; TİGİ Muhasebecisi,

Aza: Refik İsmail Bey; Vükelâyı Deaviden,

Aza: Sûdi Bey; TİGİ İstanbul Mıntıkası Reisi,

Aza: Ziya Bey; Futbol Federasyonu Reisi,

Aza: Menemenli Zade Muvaffak Bey.

Bu heyetin seçilmesinde bir takım sebepler vardı. Meselâ reisisâni Hasip Bey meşhur bir eskrimci idi ve modern olimpiyatların kurucusu Baron De Coubertin Paris’ten arkadaşı idi. Baron da eskrim yaparmış. Refik İsmail Bey o zaman Halk Fırkasının İstanbul mümessili idi. Siyasî cepheyi içimize almazsak şüpheyi celpederdi. Sudi Bey eski ittihatçı ve yeni politikacı, çok girgin bir adamdı. İstanbul sporcuları elinde idi.

Merhum Ziya için bir şey demeye lüzum yok… Futbol Federasyonu’nu ve bizi Avrupa’ya tanıtan adamdı.

Menemenli zade (Menemencioğlu) Muvaffak bey ise içimizde tam manasiyle amatör sportmen ve Avrupa görmüş bir zat idi. Fenerbahçe kulübünün ileri gelenlerinden bulunuyordu.

BAKLA MESELESİ

Bakla meselesi kolay halledilemedi. Vapurda bize 24 yer tutmuş olan Yusuf Ziya merhum ucuz olsun diye yemeği üçüncü sınıftan ödemişti. Gemi komiseri yemekleri düzeltmek için adam başına 500 Frank fark istedi… Bu da 24X500=12 000 Frank ediyordu. Halbuki kafilenin ilerideki masrafları için benim yanımda topu topu 15 Bin Frank vardı.

Bir iki gün haşlanmış nohut salatası, kızartılmış Morü balığı (morina) tuzlaması gibi şeyler yedikten sonra gemiciler bize acıdılar. Ve geminin asıl büyük hamulesi olan diri tavuklardan günde beş on tane satın alırsak aşçı başının pişireceğini söylediler.

Ambar ve güvertede kafesler dolusu tavuklardan zaten her gün 30-40 tanesi ölüyor ve denize atılıyordu. Varna’dan gelen bu hamulenin Türk bekçileri bu işe razı olmadılar… Fakat Bulgarları kandırıp bize her gün 5-10 tavuk sattılar. Biz de Marsilya’ya kadar onunla geçindik…

ON GÜN YOLDA…

İstanbul’dan Marsilya’ya 10 günde gittik. 20 nci Olimpiyat Kafilesi İstanbul’dan Münih’e 2 saatte gitti.. Düşünün aradaki farkı ve değişiklikleri.

Biz on günde Marsilya’ya vardıktan sonra Marsilya’dan Paris’e de büyük kısmı gece geçen 14 saatlik yorucu bir tren yolculuğu ile Paris’in Lyon garına, oradan hemen yeraltı treniyle şehrin Champerret kapısına gene oradan elektrikli trenle Olimpiyat Köyü’nün ve Stad’ının bulunduğu Colombes (Kolomb) köyüne vardık ve Olimpiyat Köyü’nde ikametimize tahsis edilmiş olan tahta barakalara yerleştik.

24 Olimpiyatı’nı görmemiş olanlar 72 Münih Olimpiyatı’nın bu büyük hareketin ve sporun ne kadar ilerlemiş ve değişmiş olduğunu takdir edemezler.

Köye varır varmaz bizim ataşemiz olan Mösyö Lacroix adındaki Fransız – ki Paris’ten beri bize refakat ediyordu – bizi aldı. Hemen beş dakikalık mesafede olan Colombes stadına götürdü. Fransa – Amerika arasında Rugby finali oynanıyor ve Fransızlar şampiyonluk bekliyorlardı…

Yorgun argın stada gittik. Amerikalılar Fransızları 11-3 gibi büyük farkla perişan ettiler ve şampiyon oldular. Üstelik tribünlerde bir Amerikalı ile bir Fransız kavga ederken Fransız’ın Amerika’yı itmek için uzattığı şemsiyenin demir ucu Amerikalının gözüne girip adamı öldürdü. O ilk günün kötü intibaını hala hatırımdan silemem.

Ertesi gün gidip Beynelmilel Olimpiyat Komitesi Reisi ve Olimpiyatlar’ın kurucusu Baron Pierre de Coubertin’i ziyaret edecektik. Bizi köyümüzden Paris’e gene ataşemiz Mösyö Lacroix götürdü. Umumiyetle ataşeler temsil ettikleri memleketlerin vatandaşlarından olimpiyatların yapıldığı şehirde ikamet eden birisi olur. Ama biz o sıralarda Paris’te alelacele kimseyi bulamamış olmalı idik de… Bu Fransız gencini Selim Sırrı beyin tavsiyesiyle ataşe yaptık. Ne ise…

O gün giyindik kuşandık çoğumuz kalıblı fes, bazılarımız da güzel kalpaklar giydik. Colombes’dan elektrikli trene bindik, güzel aydınlık vagonlar, 24 tane yabancı vagona dolunca oradaki birkaç Fransız’ın merakı kabardı. İçimizde Fransızca bilen birkaç kişi vardı. Hepsi güzel güzel çocuklar olan bu kafile kimlerdi? Şimdi hatırlayabildiğim kadariyle Kadri, Zeki, Nihad, Alaattin, İsmet, Sabih, Ali, Kadri, Nedim, Cafer, Bedri, Cemal, Leblebi Mehmet, Muslih, Hamit, Bekir daha var ama hatırlamıyorum.

İlk olimpiyat kafilesi 19 futbolcu İdareci idik. Ben takımı teşkil eden üç büyük kulüpten, ismen Galatasaray, Fenerbahçe ve Altınordu’dan hiç birine mensup olmadığım için kafile başkanı oldum. Ziya, Federasyon reisi, Hamdi Emin ikinci reis, otomobil Nuri, Altınordu’lu, mutemet idi. Billy Hunter adındaki İskoçyalı da Millî takımın antrenörüydü. Türklere futbol oynamasını ve top vurmasını bu adam öğretmişti…

Trende Paris’e doğru giderken vagonun orta yerinde duran üstüne yağlı bir tulum geçirmiş, boynunda gene yağlı bir mendil bağlı sarhoş birisi bize Fransızca laf atmaya başladı. Önce ben farkına varmadım; ama otomobil Nuri:

— Ben bu herifi döverim! deyince gözüm açıldı. Zavallı sarhoş şöyle konuşuyordu:

— Ben Muhammed’i tanırım, çok iyi dostumdur. Ve bir takım sarhoş saçmalarından sonra;

— Zaten Paris’te yabancılardan başka kimse kalmadı. Deyince bizim ataşe cevap verdi:

— Ve sarhoşlardan başka. Adam duymadı bile…

Biz gidiyoruz, herif laf atıyor. Ben Nuri’yi yatıştırırken Fransız yolculardan biri herife çıkıştı..

— Ne rahatsız ediyorsun bu yabancıları. Onlar bizim misafirlerimiz. Olimpiyatlara gelmişler… Herif:

— Bana vız gelir! falan gibi cevap verirken karşıdan başka bir Fransız yolcu Fransız’a çıkıştı:

— Siz ne karışıyorsunuz? Ne isterse söylesin!..

— Ama bunlar yabancılardır. Bize misafir gelmişler…

— Onlar kendilerini müdafaa etsinler. Bu iş size düşmez…

— Ne demek. Ben memlekete misafir gelenleri müdafaa ediyorum.

— Edemezsin!..

İkisi de ayağa kalktılar. Biz kenara çekildik tam o sırada tren bir tünele girdi. Zifiri karanlık. Bir dakika sonra tünelden çıktığımız zaman iki Fransız yerlerine oturmuş, sarhoş da hala mırıldanıp duruyordu. İlk istasyonda tren durduğu zaman biletçi yolcuları rahatsız eden sarhoşu çağırdı kapının yanına. Oradan da aynı seviyede olan perona itip kapıyı kapamasiyle trenin hareketi bir oldu. İlk şaşkınlığı geçirdikten sonra adamın uzaklaşan trene yaptığı son derece çirkin el hareketi göz levhamdan bir türlü silinmez. Çok yer gezdim. Fransa’da gördüğüm bu kadar müstehcenini (ahlaksızcasını) hiçbir memlekette görmedim.

Beynelmilel Olimpiyat Komitesi’nin bürosu o zaman Paris’te Concorde (Konkord) meydanına Bahriye Nezareti tarafından açılan, adını hatırlayamayacağım bir yan sokakta idi.

İkinci kattaki bürosunda adamı ziyaret ettik. Pek memnun oldu. Biz yolda iken çekilmiş olan kur’ada, futbol turnuvası kur’asında, rakibimiz Çekler çıkmıştı. Baron bizi teselli etti;

— Kim bilir siz de nasıl bir oyun oynayacaksınız? Bakınız hiç ismini işitmediğimiz Uruguay adında bir memleketin futbol takımı önüne geleni yene yene geliyor, dedi ve bize muvaffakiyet temenni etti.

Bugüne kadar yaşasaydı Münih’teki hâdiseden dolayı mutlaka yüreğine iner ölürdü. Tam amatör, melek gibi idealist, dünyanın ve beşeriyetin istikbaline ve tekâmülüne güvenmiş iyi kalpli bir pedagog idi. Varını yoğunu bu uğura harcadı. İsviçre’de yokluk içinde vefat etti.

Baron Pierre de Coubertin’in aldandığı nokta beşeriyetin medeniyetle daha iyi huylu ve daha mazbut olacağı kanaati idi. Halbuki medeniyet daha doğrusu terakki, insanları daha mütecaviz, daha şirret ve daha asi hale getirdi… Bu onun iradesiyle zekâsı arasında denge kuramayışının bir neticesidir.

Yayın Tarihi: 09.08.1949

Sayfa: 2

SPOR MÜSAHABELERİ

Beynelmilel Olimpiyat Komitesi’nin verdiği son kararlar

Yazan: Burhan Felek

28 memleketi temsil eden 41 aza, Beynelmilel Olimpiyat Komitesi’nin 24-29 Nisan  tarihlerinde Roma’da toplanmış olan kongresine iştirak etmiştir. Bu kongreye takaddüm eden tarihlerde bütün beynelmilel spor federasyonlarının huzurile bir de icra komitesi toplantısı yapılmıştır.

Bütün bu içtimalarda edinilen intibaa göre, olimpiyat programının ileride bu oyunları küçük milletlerin de tertipleyebilmesini kolaylaştıracak şekilde sadeleştirilmesine doğru kuvvetli bir cereyan vardır. Bu mevzuun müzakeresi kongrede bütün bir günü işgal etmiştir Basketbol, sıklet kaldırma, eskrim, boks ve güreşin kış olimpiyatlarıyla birlikte yapılması hakkında da bir teklif ileri sürülmüştür.

Kürek ve atletizm sporlarında erkek ve kadın yarışlarından mümkün olan bazılarının programdan çıkarılmasını da bir kısım delegeler teklif etmişlerdir. Bir diğer teklifte de -bayrak yarışları da dahil olduğu halde- takımla yapılan bütün spor numaralarının programdan çıkarılması istenmiştir. İştirak adedini azaltmak için bir kısım (Regional = Bölge) müsabakaları yapılması hakkındaki fikirler nazar-ı dikkati çekmiştir.

1952 Olimpiyatı’nı tertibedecek olan Fin Olimpiyat Komitesi, elden geldiği kadar tertibatı basitleştirmek arzusunda ise de Helsinki’deki program Londra Oyunları’ndan fazla spor ihtiva etmeyecek ve muhtemel olarak onunla aynı olacaktır. Fin Olimpiyat Komitesi’nin Beynelmilel Federasyonlar’la sıkı temasta bulunarak programa kat’î şeklini vermesi temenni edilmiştir.

Olimpik nizamların da yeni baştan gözden geçirilmesine karar verilmiştir. Bundan elli sene evvel kaleme alınmış ve fena bir şekilde İngilizceye tercüme edilmiş olan bu nizamlar yeni baştan takviye edilerek yazılıp tabedilecektir.

15 inci Olimpiyat Oyunları’nın tertibine ait plânın gitgide mucibi memnuniyet  (memnuniyete vesile olan) şekilde tatbik edilmekte olduğunu Fin Olimpiyat Komitesi bildirmiştir. Tarihler henüz kat’î şekilde tesbit edilmemiştir, Finler mevcut 60 bin kişilik stadyumlarını 78 bin seyirci alacak şekilde tevsi edeceklerdir (genişleteceklerdir). Bütün olimpiyat sporları Helsinki şehri hudutları dahilinde yapılacaktır. Eric Von Frenckell Organizasyon Komitesi Reisliği’ne seçilmiştir. Oslo’da cereyan edecek olan Kış Olimpiyatları hazırlıkları da aynı şekilde devam etmektedir. Şimdiki halde buz üstünde hokey programa alınmamıştır.

Askerî ekiplerin müsabakaları, sırf askerî olması ve sivillerin girmemesi sebebiyle olimpik mahiyet arz etmediğinden programdan çıkarılmıştır. Komite bunun yerine İsveçlilerin teklif ettikleri asker ve sivillerin iştirak edebileceği “kros ve atıştan”  mürekkeb (oluşan) bir müsabakayı kabul etmiştir. Güzel sanatlar programı da bundan sonra sadece bir sergi mahiyetinde olacak ve bunun sahiplerine olimpiyat madalyası verilmeyecektir.

Komite 1951 ‘de İskenderiye’de yapılacak olan Akdeniz Oyunları’nı tasdik ve bir Olimpiyat Akademisi tesisi hakkında Yunanlılar tarafından vaki teklifi kabul etmiştir. Burası Yunan hükûmetiyle Beynelmilel Komitesi’nin himayesi altında bir felsefe ve Beden Terbiyesi tahsil (eğitim) müessesesi olacak ve talebe kabul edecektir.

25 Haziran tarihinin de bütün dünya için “Olimpiyat Günü” olarak kabulüne ve her yerde bunun merasimle tes’idine (kutlanmasına) karar verilmiştir.

Anlaşıldığına göre Japonlar badema (bından böyle) muhtelif beynelmilel federasyonlara kabul edilebileceklerdir. İster yalnız Batıda, isterse bütün bir Almanya teşekkül eder etmez de, aynı şekilde spor federasyonlarına girebilecektir. Bu suretle bu iki memleketin tekrar Olimpiyat Ailesi’ne kabulleri yolu açılmış olacaktır. Beynelmilel Olimpiyat Komitesi Reisi Edström, bütün milletler gençlerinin, 1952’ de Helsinki’de buluşmuş olmaları temennisini izhar etmiştir.

Rusların Olimpiyat O’yunlarına iştirakine dair hiç bir söz söylenmemiş ve bir şey yapılmamıştır. Bununla beraber Rusya, yedi sekiz beynelmilel spor federasyonunda hâlâ aza bulunmaktadır.

Beynelmilel Olimpiyat Komitesi amatörlük nizamlarında, hiç bir değişiklik olmamıştır. Bununla beraber bu nizamların daha kuvvetlendirilmesi leyhinde bir cereyan olduğu memnuniyetle müşahede edilmiştir.

1956 Olimpiyatları için Amerika’nın altı şehri ,Detroit, Los Angeles, Minneapolis, San Francisco, Philadelphia ve Chicago namzetliklerini koyarak reylerin dağılmasına sebep olmuşlar, zaten Komite de oyunların muhtelif kıtalarda yapılması prensibini göz önünde tutmuş olduğundan, Avustralya’daki Melbourne şehrinin namzetliği kabul edilmiştir. Bunun üzerine Avustralyalılar, 70 bin kişilik bir stadyum ve bir büyük yüzme stadyumu inşa edeceklerini bildirmişilerdir.

***

Dünya sporunun en mühim hâdisesi olan olimpiyatlar hakkındaki şu muhtasar malûmatı verirken bizdeki âtıl duruma işaret etmemek elden gelmiyor.

Türkiye’de spor şevki ve zevki hiç bir zaman bugünkü kadar yayılmış değildi. Kırk senedir içinde bulunduğumuz bu âlemin, şu son bir, iki sene içinde halk nezdinde edindiği alâka âdeta endişe edecek derecededir. Gazetelerden mahalle kahvelerine kadar her yerde en küçük spor hâdisesi en mühim siyasî olayla atbaşı beraber, hattâ bazen daha önde mütalaa ediliyor.

Milletin bu işe gösterdiği bu geniş derin alâkaya mukabil, bu yirmi milyonluk memleketin ancak 5 – 10 bin genci, o da perişan ve düzensiz spor yapmaktadır. Üç tarafı denizle çevrilmiş Türkiye’de yüzme sporu yapanların sayısı bini bulmaz. Tekne yarışlarının da ne halde olduğunu en büyük müsabakalarda, İstanbul’da görüyoruz.

“Spor işleri çok mühimdir. Bundan sonra bu işleri amatör olarak kimse yürütemez. Onun için devletin bunu eline alıp aylıklı kadrolarla idaresi lâzımdır. Üstelik her Türk spor yapmalıdır” gibi boş iddialarla hazırlattıkları kanuna dayanarak işi ellerine alan şahısları malûm aylıklı spor esnafı, bugün, bundan on yıl evvel kendi kendine yapılan ve amatörler tarafından gül gibi idare edilen müsabakaları, milyonluk bir bütçe ile idareden başka bir şey yapmamaktadırlar. Üstelik spor terbiye ve inzıbatı son derece eksilmiştir. O kadar ki en salâhiyetli kimseler sözde amatör sporculara şahsEn bahşiş vermek gibi dalâletlere düşüyorlar.

Türkiye’de üç, dört gizli profesyonel kulüpten başka kulüplerin yaşaması çok güçleşmiştir. Bu üç dört kulüpte sporculara para verildiğini gören öteki gençler de kendi kulüplerinden para istemektedirler.

Beden Terbiyesi teşkilâtı bu meflûc (felçli) kanunla ve bu kayıTsız ve tasasız zihniyetle, gençliğe ve spora fenalık etmektedir. Türkiye’de spor hiç bir zaman bugünkü kadar şirazesiz, bilgisiz ve sahipsiz kalmamıştır.

Sinesinde binlerce genci toplamış olan üniversitelerle Beden Terbiyesi şimdiye kadar asla alâkadar olmamıştır ve olamaz. Ne nizamları nizam, ne idaresi idare, ne de neticesi memnunluk verecek bir neticedir.

Bir tarafta spor yapmak için çırpınan, spor yapması lâzım gelen sporcu ruhu denilen mükemmel, müsamahalı, ağır başlı terbiyeyi alması bir memleket zarureti olan yüz binlerce genç ve bunlar için hükûmet ve belediyelerce verilmiş milyonlarla lira, öte taraftan üç, dört kulübün yıllardan beri yapılagelen muayyen bir kaç müsabakası ile –iş yapıyormuş gibi- harıl harıl uğraşır görünen avare bir idare. İşte bizim sporumuz budur ve bunun mesuliyeti on bir senedir bu işi «daha iyi yapacağım» diye üstüne alıp hâlâ bırakmamakta ısrar eden hükûmete, hükûmetin sımsıkı tuttuğu beceriksiz ve bilgisiz idareye aittir.

Umulur ki Millet Meclisi bu hakikatleri göz önünde tutarak seneye bu faydasız, hattâ zararlı müesseseyi silip süpürür.

Yayın Tarihi: 14.10.1939

Sayfa: 4

Atina Mektubu

Balkan Oyunlarında Nasıl 3 üncü Olduk?

Atina, 9 (Hususi surette giden arkadaşımızdan)

 Dün Rumenlerle aramızda dört sayı fark olduğunu yazmıştım. Bu dört sayıyı ne ile kapatacağımızı uzun uzadıya hesap ettik. Bütün ihtimalleri aldık. Fena tesadüfleri göz önünde tuttuk. Rumenleri geçmemiz ihtimali yok değildi. Lâkin vaziyetin çok ciddi olduğu da görülüyordu. Çünkü Melih koşmak şöyle dursun, cumartesi akşamı adeta yürüyemiyordu. Şu halde 400 metrede umduğumuz 3 puanla 4s100 deki muvaffakıyete veda etmek lâzımdı.

O akşam çocuklara mutlaka pazar günü Rumenleri yeneceğimizi telkin ettik. İşi alaya vurarak kendi endişelerimizi izhar etmemeğe çalıştık. Güldük gülüştük fakat katî bir harp arifesi yaşayan ordu gibi sinirlerimiz gergin vaziyette yattık.

Pazar günü 2,30 da maraton koşucuları işe başladılar. Bizim Şevki geçen sene Belgrat’ta üçüncü olduğu için bu sene de ayni mevkii almasını ummakta idik. Romanyalıların bu yarışta Gal isminde bir kaç defa maraton kazanmış bir koşucuları vardı. Onlar koşa dursun statta müsabakalar 110 metre seçmesiyle başladı. Birinci seride koşan Vasfi tasfiyeye uğradı. Fakat ikinci seride Faik ikincilikle vaziyeti kurtardı ama finalde beşinci gelerek mevki alamadı. Rumenler de sayı alamadılar. 15,6 saniyede ihtiyar Mantikas birinci oldu.

Ondan sonra sırıkla yüksek atlama başladı. Bizim bütün hesaplarımız daima Rumen müsabıklarını arkamızda bırakmak üzerine bina edilmişti. Bu müsabakada bizim Muhittin 3,60 atlayarak üçüncülük aldı. Balkanlarda sırıkta şimdiye kadar aldığımız en iyi netice budur.

Halbuki Rumenler bunda bir şey alamadılar. Arkadan yapılan dört yüz metre düz koşu seçmesinde ilk seride Melih’in yerine koşturulması düşünülen Galib’in baldırında kan çıbanı çıktığından, Zare koştu. Ve seçmeyi kazandı. Fakat pistin münhanisini (eşyükselti eğrisi) dönerken kulvar değiştirdi diye diskalifiye ettiler. Gören de seçmeyi ikincilikle bitirdi.

Finalde bizden bir, Rumenlerden bir, Yugoslav ve Yunanlılardan iki kişi vardı.  Yarış başlar başlamaz Yunanlılar ileri atıldılar. Lâkin Gören gayet hesaplı bir koşu ile ve bilhassa münhaniyi dönerken rakiplerini geçti. Hattâ bir aralık kendisini sıkıştıran Yunanlı ile başa baş koştuktan sonra onu bir kaç metre aşmak suretiyle emin bir tarzda ve 50,8 saniyede birinci geldi. İkinci ve üçüncü Yunanlı, dördüncü Yugoslav idi. Rumenler bu işe giremediler. Böylece biz yavaş yavaş Rumenlere yaklaşmaya başladık. Onların bugün ümitleri, üç adım, maraton ve ciritte idi. Yunan diskinde Aran bize dördüncülükle bir sayı hediye etti. Lâkin bizim için günün ilk sürprizi 1500 metrede idi. Bir akşam evvel vaziyeti görüşürken Rıza Maksut’un 3000 ve 5000 deki mağlûbiyetleri üzerine maneviyatının kırık olduğunu anlamıştık. Dizinden yaralandığından da şikâyet ediyordu. 1500 metrede kazanç ihtimali yoksa girmemesini kendisine söylemeyi ve eğer isterse o zaman yarışa sokulmasını münasip gördük. Girmek istediği için bıraktık. Belki geçmişteki kayıplarını telâfi için iyi bir koşu yapar ümidinde idik. Nitekim öyle oldu. Evvelâ 1000 metre kadar başta gitti. Sonra kendisini geçtiler. Fakat 1200 üncü metrede belki de biraz erken olarak finişe başladı ve 4,6,6 dakika ile birinci gelen Yunanlı Velkopoulos ile ikinci gelen Yugoslavyalı Gorsek’in ardında 4,7,6 dakika ile üçüncü geldi. Maksut’un bize verdiği bu iki sayı iksir gibi tesir etti. Her biri anbean vaziyeti hesaplayan çocuklar canlandılar. Üç adım atlamada Yavru bir şey çıkaramadığı halde idmanı pek az olan Abdurrahman 13,71 ile dördüncü oldu. Bir sayı da o verdi. Bu müsabakada 14,24 metre ile Yunanlı Palamiotis (Palamidis) birinci ve 14,08 ile Rumen atleti ikinci geldi.

Ciritte bizim için ümit yoktu. Melih sakat idi. Diğer atıcımız ise henüz genç ve küçüktü. Bizim emelimiz Romanyalı Vamanun’un mevki alamaması idi, nitekim öyle oldu. 63,23 metre ile Yugoslav Markusic birinci geldi. İkinci Yunan, üçüncü Yugoslav, dördüncü Yunanlı idi.

Bu hâdiselerin cereyanı sırasında maraton yarışının safahatı hakkında mikrofonla malûmat verilmekteydi. Yapılan tebligattan anladık ki; 30 uncu kilometreye kadar ikinci gelmiş olan Şevki, 35 inci kilometreden evvel iki Yugoslav ile birlikte yarışı bırakmıştı. Başta iki Yunanlı ile Romanyalı Gall geliyordu. Lâkin bizim ikinci maratoncumuz Ali’den haber yoktu.

Filhal 400 metredeki zaferimizin bayrağı çekilip marşımız çalınırken tesadüf eseri olarak maraton birincisi Yunanlı Kyriakidis (Kiryakidis) stattan içeri girdi. Biraz sonra arkasından yine Yunanlı Ragazos (Ragazas) geldi. Bu çocuk İstanbul’da 5000 metreyi kazanmıştı. On, on iki dakika sonra da Gall geldi.

Günün en son müsabakası olarak yapılan 4×100 bayrak yarışında ise şimdiye kadar hiç düşmediğimiz fena bir vaziyete düştük. Çünkü bu yarışın başlıca adamı olması lâzım gelen sürat koşucusu Fikret imtihanları bahanesiyle İstanbul’da kalmıştı…  Yine takımın en mühim uzuvlarından biri olan ve bu sene 100 metrede dördüncü gelen Melih sakat idi. Takımda koşacak olan Gören o gün iki defa 400 metre koştuğundan yorgundu. Bütün bunların neticesi olarak bizim takım dördüncü oldu. Ve işin fenalığına bakın ki Rumenler de hiç umulmadığı halde ikinci geldiler.

Müsabakalar bu vaziyette iken yaptığımız hesapta üçüncü günü bizim 11 ve Rumenlerin de 8 sayı aldıkları ve bizim ceman 33, onların da 34 sayıları olduğu anlaşıldı. Bundan ne derece meyus ve münkesir (ruhen kırık) olduğumuzu izaha lüzum görmem. Eğer bu mağlûbiyet hakikî bir zaafın ifadesi olsaydı, bunu tevekkül ile kabul etmek lâzım gelirdi. Lakin neticenin sakatlanan Melih’in noksanlığından olduğunu bildiğimiz için pek müteessir idik. Günün ve Balkan oyunlarının son ve en büyük sürprizi de o sırada vukua geldi. İsmi cismi unutulmuş olan bizim maratoncu Ali akşamın loş ziyalar arasında göğsünde kırmızı ay yıldızı ve küçücük boyu ile stattan içeri girdiği zaman sayıları bizimle beraber hesap eden bütün Yunanlılar bir alkış tufanıdır kopardılar ve böylece maratonda bize dördüncü mevkii temin eden Ali aynı zamanda verdiği bir sayı ile bizi Rumenlerle sayı sayıya getirdi ve bizim üç birinciliğimiz olduğu için üçüncü olmamıza imkân verdi.

Umumî tasnifte 112 puanla Yunanlılar birinci, 60 sayı ile Yugoslavlar ikinci, 34 sayı ile Türkler üçüncü ve 34 sayı ile Rumenler dördüncü ilân edildikten sonra, Kral, sırasıyla bütün galiplere yirmiden fazla kupayı bizzat vererek şampiyonları tebrik etti.

Onuncu Balkan oyunlarının en çok sevilen ve alkışlanan iki atletinden birisi Melih idi. Çocuğa muhakkak nazar değdiği için sakatlanarak ortadan çekilince, halk, mektepliler, kızlar, çocuklar hatta yaşlıca kadınlar müsabakaların sonunda halkın diğer gözdesi 100 ve 200 metre galibi Muzafferi adeta paylaşamaz oldular. Zaten kırmızı ve utangaç olan çocuk bu yüzden büsbütün kızararak al renkteki eşofmanı ile canlı bir bayrak gibi görünüyor ve halkın muhabbetlerini topluyordu.

Gece Yunan Federasyonu iki yüz kişilik muazzam bir ziyafet verdi. Nutuklardan sonra Balkan Oyunları’nın onuncu sene-i devriyesi münasebetiyle bu oyunların tesisi ve tertibine hizmet eden emektarlara fahrî azalık ile birlikte birer şeref diploması ve birer madalya verildi. Bizim memleketten de bu oyunların tertibini ilk önce düşünenler ve kararlaştıranlar arasında nesli bulunan ve bilahare memleketinde de altıncı Balkan oyunlarını tertipte mesaisi sebkeden (gerçekleşen) ve nihayet sekiz defa Balkan Kongresi’ne iştirak etmiş olan Burhan Felek’le, Balkan Oyunları’nın Türkiye’de tertibinde çalışmış olan Tevfik Taşçı ve Vamık Gezen’e diplomalar verildiği gibi her memlekette Balkan Oyunları’na en çok iştirak etmiş atletler meyanında Semih ile Veysi’ye de ayni şekilde şeref diploma ve madalyası verildi ve Onuncu Balkan Oyunları gelecek yıl Türkiye’de yapılmak üzere kapandı.

Bu mektubumu bitirirken bu seferki mesaimizin daha iyi neticelenmesine engel olmuş olan sebepleri kaydetmek isterim.

1 — Faik, Abdurrahman, Ateş İbrahim, Yusuf, Recep ve Galib’e, vaziyetleri dolayısıyle izin alamayarak çalıştırma kampına girememiş olmaları,

2 — Melih’in sakatlanması,

3 — Rıza Maksut’un 800 ile 5000 arasında her müsabakaya girmesi.

4 — Fikret’in kampta çalıştığı halde Atina’ya gelememesi,

5 — Balkan Oyunları’na gidilmeyeceği hakkında ilk verilen karar üzerine maratoncu Şevkinin idmanlarını kesmesi,

6 — Dekatlon mütehassısı olarak henüz Almanya’dan dönmüş olan Bahriyeli Tevfik’in takıma sokulamaması,

7 — Hareketten bir hafta evvel Balkan Oyunları’na gidilmeyeceği kati olarak tebliğ edilerek atletlerin yerlerine ve memleketlerine iade edilmiş olmaları.

8 — Müsabakalardan evvel Macarlarla yapılması mukarrer beynelmilel müsabakanın yapılamaması.

Eğer bu noktalar olmasa idi:

100, 200 ve 400 metrede birinci ve ikincilik 21 sayı,

800 ve 1500 de üçüncü ve dördüncülük 6 sayı,

Dekatlonda en az ikincilik 3 sayı,

5000 ve 10000 de dördüncülük 2 sayı,

110 ve 400 maniada üçüncülük 6 sayı,

Üç adamda üçüncü ve dördüncülük üç sayı,

Sırıkta üçüncülük 2 sayı,

Serbest diskte dördüncülük 1 sayı,

Yüksekte birincilik ve dördüncülük beş sayı,

Gülle atmada ikincilik ve üçüncülük beş sayı,

Yunan diskinde üçüncülük 2 sayı,

Uzun atlamada dördüncülük 1 sayı,

Maratonda üçüncülük ve dördüncülük 3 sayı,

4×100 de, 4×400 de birincilik 8 sayı,

Balkan bayrağında ikincilik 3 sayı.

Yetmiş bir sayı ile muhakkak Yugoslavların üstüne çıkar ikinci olurduk.

Lâkin olmadı. Bu manilerden hiç birinin iktiham edilemez (üstesinden gelinebilir, aşılabilir) şeyler olduğunu hâdiseler gösterdi ama iş işten geçtikten sonra.

Şimdi bütün gayretimizi memleketimizde yapılacak olan gelecek seneki On Birinci Balkan Oyunları’na saklayıp bu söylediğim manilerin o sene de tekerrürüne meydan vermeyerek kendi topraklarımızda ve kendi halkımızın önünde Yugoslavlardan ikinciliği almalıyız. Çünkü bu sene gördük ki; bu hiç de imkânsız bir şey değildir.

B. FELEK

Yayın Tarihi: 13.10.1939

Sayfa:  4

Balkan Oyunları

Müsabakaların İkinci Günü Nasıl Geçti?

Atina, 7 (Hususi surette giden arkadaşımızdan)

 Bundan evvelki mektubumda hafta içinde cereyan etmiş olan hâdiseleri yazmıştım. Bunları gözden geçirmeden evvel merasime ait bazı malûmat vermeliyim.

Cuma günü akşamı Atina Valisi Mösyö Kotzias, King George Oteli’nde büyük bir ziyafet verdi. Bütün Balkan sefirleri, bazı nazırlar ve Balkan ekipleri davetli idi. Samimi nutuklarla biten bu ziyafetten sonra herkes ve bilhassa Türk takımı endişe ile oteline çekildi. Çünkü oyunların birinci günü bundan evvelki mektuplarımda izah ettiğim veçhile 14 sayı ile ikinci mevkide idik. Lâkin Balkan atletizmini az çok bilen herkes gibi bizim de bu sene Yugoslavların üzerinde bu ikinciliği muhafaza etmek ümidimiz yoktu. Bizim emelimiz yıllardan beri üzerlerine çıkmak istediğimiz Rumenleri yenerek üçüncü olmaktı. Hafta ortasında salı ve çarşamba günleri yapılan dekatlon, çekiç atma ve 3000 metre engelli koşuda biz birşey yapamamıştık. Bu müsabakalar yapılmadan evvel sayı vaziyeti şöyle idi: Yunanistan 25, Türkiye 14, Yugoslavya 13, Romanya 8.

Bu söylediğim üç müsabakada Rumenler ceman (toplam olarak) beş sayı alarak yekûnlarını 13 e çıkardılar. Yugoslavlar ise 29 a vardılar. Biz 14 de kalmıştık.

Balkan Oyunları’nın ikinci günü işte bu vaziyette başladı. Bugün bizim için uğursuz ve fena bir gün oldu.

Gerçi günün ilk müsabakası olan 200 metrede Muzaffer’le, Gören her ikisi de kendi seçme serilerinde kalifiye oldular. Lâkin 200 ün finalinden evvel yapılan diğer müsabakalarda, yani disk atmada Rumenlerden diskçi Havalet’in üçüncülükle aldığı iki sayıya mukabil biz bir şey alamadık. Böylece Romanya 15 sayı ile üstümüze çıktı. 400 metre maniada, engellide ise ilk seride Mantikas’la beraber koşan Melih kendi serisini rahatça ve Mantikas’la birlikte başta bitirirken, en son maniayı atlamadan evvel dönüp arkasına baktığından, son maniaya takıldı. Fena halde kapaklandı. Eğer kalkabilseydi yine seriyi kazanmak ihtimali vardı. Çünkü arkadan dördüncü gelen Romanyalı hayli geride idi. Fakat ayağa kalkması ile tekrar yuvarlanması bir oldu. Bu ikinci düşüşe bacağına giren bir kramp sebep olmuştu.

Bunu gören Türk takımının maneviyatı fena halde bozuldu. Çünkü sade biz değil, bütün ekipler, bütün stat halkı Melih’te Balkanların en sağlam ve iyi atletini görüyorlardı. Melih’in sakatlanması ile 400 maniada umduğumuz ikincilik, 400 metre düz koşuda umduğumuz ikincilik, 4X100 bayrakta umduğumuz birincilik ve Balkan bayrağında umduğumuz ikincilik suya düşmüş oldu.

Bu hesaba göre Melih’in sakatlığı yüzünden asgari 10 sayı kaybediyorduk. Bu kaza, bütün ekibin o günkü mesaisine fena tesir etti. Uzun atlamaya girecek olan Muzaffer’in 200 metrenin finaline girebilmesi için zaten iki defadan fazla atlamaması mukarrer idi. Diğer adamımız Süreyya ise üç günden beri Isıtma’dan muztarip olduğu için zayıf düşmüş ve o gün dışarı bile çıkamamıştı. Buna mukabil Rumenler bu müsabakada 6,84 metre ile birinciliği aldılar. Görüp görecekleri birincilik de bu oldu. 5000 metrede ise Maksut maalesef koşuyu dokuzuncu turda abandone etti. Mustafa ise altıncı olarak bitirdi. Burada Romanyalı Cristea ikinci oldu. Balkan bayrağında 800 metreyi koşan Maksut, yorgunluğu yüzünden bayrağı bir hayli geç verdi. 400 metreyi koşan Gören’le, 200 metreyi koşan Muzaffer bu mesafeyi kapatarak takıma üçüncü mevkii temin ettiler. 100 metreyi koşan Melih’in altmışıncı metrede ayağına tekrar kramp girdi ve topallamaya başladı. Fakat yarışı bırakmayarak seke seke muvasalat hattına geldi ve oraya düştü. Bu suretle Rumenlerin bizi geçmesine imkân bırakmadı ama ertesi günler için de ümit kalmadı.

O gün en son yapılan 200 metrenin finali bizim için yüzümüzü güldürecek şekilde cereyan etti. Finale kalmış olan Muzaffer’le Gören çok güzel birer koşu çıkararak Muzaffer 23 saniye ile birinci, Gören de 23,3 de üçüncü oldu. İkinci olan Yugoslav da 23,3 yaptığına göre bizim Gören’in göğsü geride olarak koşması ikincilikten düşmesine sebep oldu. Bu yarışta şimdiye kadar Türk takımına nasip olmamış bir muvaffakiyet kaydettik. Yalnız birinci, ikinci ve üçüncü olan milletlerin bayrakları çekilen zafer direklerine yan yana iki Türk bayrağı çektirmeye muvaffak olduk.

Ayni gün yapılan 400 metre maniada birinci ve ikinciliği Yunanlılar aldılar; fakat üçüncü Rumen oldu.

Cuma günü yapılan müsabakalar neticesinde umumi tasnif şu manzarayı arz ediyordu: Yunanistan 62, Yugoslavya 40, Romanya 26, Türkiye 22.

Ve böylece Rumenler bizi geçmiş bulunuyordu. Bütün ümidimiz, zayıf da olsa bu mesafeyi üçüncü günü kapatmaktı.

B. FELEK

Yayın Tarihi: 09.10.1939

Sayfa: 6

Atina Mektubu

Balkan Oyunlarında Takımımızın Aldığı Teknik Dereceler

Son Kongrede Mısır Atletlerinin de Balkan Oyunları’na Daveti Kabul Edildi

Atina, 6 (Hususi) — Öğleyin Atina Valisi’nin bir resm-i kabulüne bütün takımlar iştirak ettiler. Altıncı Balkan Oyunları’nda İstanbul’a gelmiş olan Atina Valisi Mösyö Kotzias atletleri büyük bir samimiyetle kabul etti.

Öğleden sonra saat üçte dekatlonun geri kalan beş oyunu yâni sırasıyla 110 metre mânia, disk atma, sırıkla atlama, cirit atma ve 1500 metre koşu ile bunların arasında da programın ayrı bir numarası olan 3000 metre engelli koşu yapıldı.

Dekatlona bizden girmiş olan Melih ile Muhittin’den, Melih bilhassa disk atma ile sırıkla atlamada zayıf olduğundan topladıkları sayılar maalesef dördüncülükten yukarı çıkamadığı için bu iki gün süren müşkül mücadelede puan alamadık. Yalnız, Melih koşulardaki kuvveti bakımından çok nazarı dikkati celbettiği gibi Muhittin de dekatlonun sırıkla atlama müsabakasında 3,65 metreyi geçerek hem çok alkışlandı hem de ayni zamanda Balkan dekatlonunun sırıkla atlama rekorunu ve Türkiye sırıkla atlama rekorlarını kırdı.

Bu müsabakada iki Yugoslavyalı birinci ve ikinci oldular. Bir Yunanlı iki, bir Romen de üçüncülükte müsavi geldikleri için puanları paylaşılarak birer buçuk sayı aldılar. Melih beşinci, Muhittin altıncı oldu. Bir Yunanlı yedinci ve diğer bir Romanyalı sekizinci çıktı. Bizim çocukların ilk defa olarak girmiş oldukları bu çok enteresan müsabakanın gelecek sene daha iyi neticeler vereceğinde ümidimiz çoktur.

Yine bugün statta yapılan 3000 metre engelli koşu bir takım mânialar, çitler, su çukurları ile güçleştirilmiş bir koşuydu. Bizimkilerin birinci defa gördükleri bu yarışa Maksut ile Mustafa girmiştiler. Maksut beşinci, Mustafa sekizinci oldu. Tabii numara alamadılar. Birinci ve ikinci Yunanlı, üçüncü Romenlerin meşhur mukavemet koşucusu Cristea (Kristea) ve dördüncü de bir Yugoslav geldi.

Böylece umumi tasnifte Yunanlılar 34 buçuk sayı ile birinci, Yugoslavlar 29 sayı ile ikinci, Türkler 14 sayı ile üçüncü, Romenler 12 buçuk sayı ile dördüncü gelmektedirler.

O gün akşam üzeri Kifisya nahiyesinde Atletik kulübün güzel bir çay ziyafetinde bulunuldu. Gece de Atina Valisi murahhaslar şerefine bir hususî akşam yemeği verdi.

Beş Teşrinievvel (Ekim) perşembe günü istirahatle geçti. Cuma günü sabahleyin yapılan son kongrede Mısır atletlerinin de puan alamamak şartıyla Balkan Oyunları’na daveti kabul edildiği gibi Balkan Oyunları’nın tesisine ve idamesine hizmeti dokunmuş olanlara fahri azalık unvanı tevcihine ve Balkan Oyunları’na en çok iştirak etmiş olan atletlere de bir mükâfat verilmesine karar verildi.

En son mukarrerat (kararlaştırılan hususlar) olarak da 1940 da on birinci Balkan oyunlarının tertibine, protokol mucibince (gereğince) Türkiye memur edilerek mesaiye hitam verildi (son verildi).

Öğleyin Başvekil  Metaxas (Metaksas) Balkan spor murahhaslarını kabul ederek kısa bir hasbihalde(sohbette) bulundu. Bu akşam Vali Mösyö Kotzias’ın bütün takımlar şerefine bir ziyafeti veriyor. Bütün ekipler ve sefirler davetlidirler. Yarın oyunların en mühim günü ve bizim için de bir imtihan devridir. Bu mektup gazetede intişar ettiği (yayınlandığı) zaman, oyunların bizim leyhimize inkişaf etmiş (gelişmiş) olduğu haberinin verilmiş olacağını ummaktayız.

Yayın Tarihi: 02.10.1939

Sayfa: 6

SPOR

Balkan Oyunları Başladı

Atina, 1 (Hususi surette giden arkadaşımızdan)

             Onuncu Balkan oyunları, bugün Yunan Kralı tarafından merasimle açıldı. Merasimde, Kral, Veliaht, Başvekil Metaxas (Metaksas), Atina Büyükelçimiz Enis ve sefaret erkânı kordiplomatik bulundular. 30 bin kişilik bir halk kütlesi sahayı doldurmuş bulunuyordu.

Bu seneki müsabakalara, Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya iştirak ediyorlardı.

100 metrede Muzaffer birinci ve Melih dördüncü oldular. Bu koşuda Yunanlılar tasfiyeye uğradılar. Yüksek atlamada Kulaç ikinci, 4 X 400 bayrak yarışında Türk takımı ikinci, 800 metrede Maksut, 10 bin metrede Mustafa, güllede Ateş dördüncü oldular. Müsabakalara dört millet iştirak ettiği için ve yalnız dördüncüye kadar puan verildiği için beşinci ve altıncı gelen atletlerimiz sayı alamadılar. Buna rağmen umumi tasnifte Yunanlılar 25, Türkler 14, Yugoslavlar 13, Rumenler 8 puan aldılar.

Bugünün 6 müsabakasında Yunanlılar 4 birincilik, 1 ikincilik, 3 üçüncülük, Türkler 1 birincilik, 2 ikincilik, 4 dördüncülük, Yugoslavlar 1 birincilik, 1 ikincilik, 2 üçüncülük, Rumenler 2 ikincilik, 2 dördüncülük aldılar.

Türk bayrağı şeref direğine çekilip millî marşımız çalınırken bütün halkı ile beraber Kral da selâmladı. Çocukların maneviyatı mükemmeldir. Türk takımı, büyük bir alâka ve takdir celbetmiştir.

11 inci Balkan Kongresi yarın, Kral’ın huzuru ile Akademi Binası’nda açılacaktır.

B. FELEK

Yayın Tarihi: Ekim 1939

Sayı: 10

Sayfa: 30-31

Balkan Oyunları

Eğer harp hâdiseleri Balkanlara sarkmazsa -bu satırlar intişar ettiği zaman- Balkan Oyunları’nın onuncu yıl dönümü Atina’nın mermer Panathinaiko statında tes’id edilmiş (kutlanma) bulunacaktır.

Avrupa’da şimdiye kadar bu derece intizamla yapılmış ve on sene yaşamış spor tezahürü yoktur. Alelhusus Balkan memleketleri mahdut sayılı ve nispeten fakir yerlerde hayli masrafı mucip olan bu oyunların 1930 senesinden beri her yıl tekerrürü (tekrarı) Balkanlar hesabına övünülecek bir şeydir.

Balkan Oyunları fikri ilk önce 1928 senesinde Olimpiyatlar için Amsterdam’da bulunan Balkan memleketleri murahhasları tarafından tasarlanmıştır. Bu satırları yazan da o arada bulunmuştu. 1928 Ağustosunda Amsterdam’ın Santral otelinde Türk, Yunan, Rumen ve Bulgar murahhaslarının huzurile aktedilen bir içtimada böyle müttefik bir tezahürün tesisi kabul olunmuş ve esaslarının hazırlanması Yunan spor teşkilâtına havale edilmişti.

Yunanlılar uhdelerine aldıkları bu işi başardılar ve 1929 da ilk Balkan Oyunları’nın yapılamasına teşebbüs ettiler. Lâkin iki memleket arasındaki siyasî münasebetler henüz normalleşmediği için biz, davetli olduğumuz halde bu oyunlara iştirak etmedik. Yunanlılar da bunu Balkan Oyunları’nın bir nevi provası addederek resmî listeye koymadı. Ve asıl Balkan Oyunları 1930 senesinde Atina’da başladı. O tarihten itibaren biz muntazaman her sene Balkan Oyunları’na iştirak ettik. Bu sene onuncusu Atina’da yapılacak olan bu oyunlar sırası ile şu memleketlerde yapılmıştı:

Birinci Balkan oyunları 1930 da Atina’da

İkinci Balkan oyunları 1931 de Atina’da

Üçüncü Balkan oyunları 1932 de Atina’da

Dördüncü Balkan oyunları 1933 de Atina’da

Beşinci Balkan oyunları 1934 de Zagreb’de

Altıncı Balkan oyunları 1935 de İstanbul’da

Yedinci Balkan oyunları 1936 da Atina’da

Sekizinci Balkan oyunları 1937 de Bükreş’te

Dokuzuncu Balkan oyunları 1938 de Belgrat’ta.

Bu oyunlara bidayette Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Bulgaristan ve Romanya giriyorken, 1933 den itibaren Arnavutluk da iştirake başladı. Lâkin arada bazı seneler girmedi. 1938 de Bulgaristan iştirak etmedi. Alınan malûmata göre bu sene Bulgarlar iştirake karar vermişler, fakat zavallı Arnavutluk’un ne yapacağı hakkında malûmat yok. Balkan Oyunları bidayette yalnız atletizm ve tenis müsabakaları ihtiva ediyordu. Bizim, yani Türk murahhaslarının teşebbüsü ile 1932 de de alafranga güreş bu oyunlar kadrosuna ithal olundu. Lâkin 1934 den sonra tenis – masrafı korumadığı için – kadrodan çıkarıldığı gibi Bükreş’te yapılan nizamname değişikliği üzerine de bu oyunlar maalesef yalnız atletizme inhisar ettirildi. Nitekim bizim gevşetmemiz üzerine bir iki senedir Balkan güreş müsabakaları da yapılmaz oldu. Halbuki bu oyunların ilk tesisinde düşünülen şey Balkanlara mahsus olmak üzere bir nevi Olimpiyat Oyunları yapmaktı. Umalım ki; Balkan memleketlerinde sporun göze çarpan inkişafı(gelişimi) Balkan idarecilerini bu oyunları daha geniş programlara göre tertip etmeğe sevk etsin.

Balkan spor hareketleri içinde bizim en kuvvetli tarafımız güreş olduğunu yazmağa hacet yoktur. O derece ki; Balkan güreşlerine bizi bazı sıkletlerde tehdit edebilen – Rumenler girmezse – müsabakaların neticesi değişmez şekilde tekerrür etmektedir. Bununla beraber şurayı itiraf etmeliyiz ki; Yugoslav güreşçilerinde, belki de dahili ve siyasî keşmekeşlerinden dolayı gözüken inhitata (güçten düşmeye) mukabil Yunanlılarda güreş dört beş sene içinde şayanı dikkat derecede gelişmiştir.

Tenis müsabakalarında, bizde tenisçi adedi, tenis kortları ve müsabakaları pek az ve nadir olmasına rağmen bir defa çift erkekte Balkan şampiyonluğu alacak kadar varlık göstermiştik. Lâkin sonraları bizde olduğu kadar diğer memleketlerde de bu iş tavsadı (eski gücünü kaybetti). Yalnız Yugoslavlar teniste hakikaten dev adımları ile ve bizim güreşteki sür’atimizden daha fazla sür’atle ilerlediler. Şimdi Avrupa’nın en iyi tenisçileri arasında sayılıyorlar.

Atletizme gelince; biz Balkanlarda 4X100 de, güllede, ciritte, yüksek atlamada, 400 metrede birincilik, 200 de, maniada, üç adımda, 5000 metrede ve maratonda ikincilik ve bir çok üçüncülük aldık. Lâkin bizde atletizm ne mektebe, ne kışlaya, ne de şehirli halkın münevver tabakasına dayanmadığı için eldeki mahdut atletleri kesif surette çalıştırdığımız seneler nisbeten daha iyi ve gevşek bıraktığımız seneler daha zayıf neticeler almak suretiyle muttasıl Romanyalılardan üçüncülüğü almağa çalıştık. Buna ancak 1933 de muvaffak olabildik.

Buna mukabil on seneden beri Yunanlılar daima bu oyunların birinciliğini muhafaza ettiler.

Bu sene onuncusu Atina’da yapılması icap eden Balkan Oyunları’nın on birincisini olbabtaki (bu konudaki) protokol mucibince biz yapacağız. Eğer yazımın başında dediğim gibi harp hâdiseleri Balkanların sükûnetini ihlâl etmezse bu oyunlar gelecek sene – ağlebi ihtimal (büyük bir ihtimalle)- Ankara’nın 19 Mayıs stadında ve ikinci defa olarak Türkiye’de yapılacaktır.

Balkan Oyunları hakkındaki şu muhtasar malûmatı bitirirken bu oyunlarda muvaffak olmamız için her şeyden evvel bir mektep sporu olan atletizmin liselerimizde, yüksek mekteplerimizde ve üniversitelerimizde yerleşmesi ve bu işe binlerce gencin atılması lâzım geldiğini, bu olmazsa oradaki muvaffakıyetlerimizin bir avuç gencin çatlarcasına eforuna ve içlerinde de tesadüfen bir iki yıldız çıkıp çıkmamasına bağlı olduğunu söylemeyi lüzumlu bulurum.

Yayın Tarihi: 05.09.1937

Sayfa: 6-8

Balkan Oyunları Başlarken

İlk Müsabakalar Bugün

Romenlerin Yugoslavlara Tahminden Çok Fazla Yaklaşması İhtimali Kuvvetli

Bükreş Oyunları’na bizden başka Yunanistan, Yugoslavya ve Bulgaristan iştirak ediyor

Yazan: Burhan FELEK

Bugün, Bükreş’te beş milletin iştirakiyle Sekizinci Balkan oyunları başlıyor. Bu oyunlar Balkanların en mühim ve bizim yakından alâkadar olduğumuz bir spor hareketidir. İki sene evvel altıncısını memleketimizde yaptığımız Balkan oyunlarının Bükreş’te nasıl tertip edilip Balkan atletlerinin ne dereceler aldıklarını bilmek bir aktüalite olmakla beraber Balkanlarda beynelmilel spor hareketlerinin ve bu arada Atletizm Balkan Oyunları’nın ufak bir tarihçesini yapmak, faydadan halî değildir. Bu mülâhaza ile Felek’ in yazdığı bu enteresan yazıyı karilerimize sunuyoruz.

Beynelmilel sporda bizi ilk alâkadar eden hudut Balkanlardır.

Sade coğrafî değil, içtimaî ve siyasî bir çok âmillerle bu yarımada sekenesi (sakinleri, yerlileri) artık birbirinin içli dışlı yakını olduğu için, spor gibi az çok kuvvet denkliği arayan sahalarda birbirinden çok aykırılamadan çarpışabilirler. Onun için de bu çarpışmalar faydalı olur.

Balkanlarda bizim de alâkadar olduğumuz üç beynelmilel müsabaka vardır:

Futbol Balkan Kupası.

Güreş Balkan Şampiyonası.

Atletizm Balkan Oyunları.

Futbol Balkan kupasına biz bir defa 1932 de iştirak ettik. Bulgarlara yenildik, Yugoslavları yendik. Fakat sonradan bu müsabakalara gelmeyenlerin 3 bin dolar tazminat vermeleri kaydı konulunca biz çekildik.

Geçen seneye kadar vaziyet bu halde idi. Geçen sene bu kaydı kaldırdılar. Biz de bu sene müsabakalara girmeyi kabul ettik. Teşrinievvel (Ekim) başında Bükreş’te yapılacak maçlara iştirak edeceğiz.

Balkan Güreş Şampiyonası’na gelince; 1932 tarihinde Atina’da toplanan Balkan komitesi bizim teklifimizle alafranga güreşi, Balkan Oyunları programına aldı ve o seneden itibaren de 4 sene üst üste 1935 senesine kadar, bu müsabakalar İstanbul’da yapıldı.

1936 da Türkiye’nin bu müsabakaları tertibi mukarrer iken güreş ekibimizin Olimpiyatlar ve Rusya seyahatleri ile meşgul olması yüzünden yapılamadı. Bu sene eylül ortalarında Beynelmilel Fuar münasebeti ile İzmir’de yapılacaktır. Bu müsabakalara ilk sene Bulgarlar girmediler. İkinci, üçüncü senelerde Romenler iştirak etmedi. 1935 te Arnavutlardan gayri, beş millet iştirak etti. Bu sene de böyle olacağı ümit ediliyor.

Balkan Güreş Şampiyonası’nda millî güreş ekibimiz üst üste dört defa Balkan şampiyonu oldu. Kendisine bu sene de hakkı olan şampiyonluğu muhafaza etmesini temenni ederiz.

Balkan spor hareketlerinin en geniş ve en eskisi ve organizasyon, idare bakımından en muntazam olanı atletizm müsabakalarıdır.

Bu müsabakaların daha doğrusu Olimpiyat Oyunları şeklinde Balkan Oyunları müessesesinin kurulması 1928 te Olimpiyatlar münasebetiyle Amsterdam’da bulunan Türk, Yunan, Romen murahhasları kararlaşmıştı. İmza sahibi de Türk murahhası olarak bu karara, yani Balkan oyunlarının tesisine iştirak etmiştir.

1929 da Yunanlılar ilk Balkan Oyunları’nı Atina’da yapmak istediler. Fakat siyasî vaziyet henüz bizim iştirakimizi kolaylaştıracak şekilde inkişaf etmediği için biz oraya gitmedik. Bu yüzden Atina’da Bulgaristan, Romanya, Yunanistan ve Yugoslavya’nın iştirakiyle yapılmış olan bu müsabakaları Balkan Oyunları resmî listesine koymadılar.

Biz 1930 daki birinci Balkan oyunlarına girdik. Bu sene sekizincisi Bükreş’te yapılacak olan Balkan oyunları programında ilk üç sene Balkan tenis turnuvası da vardı.

Hattâ 1931 de bizim takımımız çift erkek Balkan şampiyonu olmuştu. Lâkin 1932 den sonra iradı masrafını korumayan bu sporu programdan çıkardılar. Şimdi Balkan Oyunları programında yalnız atletizm vardır.

Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü Balkan oyunları üst üste Atina’nın maruf Olimpik stadında yapıldı. Bunlardan ikinci Balkan oyunlarında muhterem Başvekilimiz İsmet İnönü’nün huzuru statta seyirci rekoru kırılmasına sebep olmuştu.

Beşinci Balkan Oyunları Yugoslavya’nın Zagreb şehrinde yapıldı. Altıncısını biz 1935 te İstanbul’da yaptık. Yedincisi Sofya’da yapılacak iken Bulgarlar’ın itizarı üzerine yine Atina’da yapıldı. Sekizincisi de 5, 8 ve 12 Eylülde Bükreş’te yapılacaktır.

Balkan Oyunları’na 1930, 1931, 1932 de beş millet iştirak etti. 1930 da Arnavutlar da girdiler ve 1934 te Zagreb’e ve 1935 te İstanbul oyunlarına da geldiler. Lakin geçen seneden beri yine faaliyet sahasından çekildikleri için Balkan Oyunları 5 millet arasında cereyan etmeye başladı.

Balkan Oyunları başladıktan sonra, Balkan atletizminde şayanı dikkat bir inkişaf görülmeye başladı. Gerçi 1896 da ilk Olimpiyat Oyunları’nın kendi payitahtlarında (başkentinde) yapılması ile atletizm hareketine karışmış olan Yunanistan, Balkan Oyunlar’ının başında diğer milletlere nazaran çok daha kavi ve daha hazırlıklı idi. Bu üstünlüğü bugüne kadar muhafaza etmiş olmasına rağmen çok defa bilhassa Yugoslavlar tarafından yakından tehdit edildiler ve bu müsabakalardan bilhassa Yunanlılardan gayri milletler istifade ederek, atletizmi kalite ve hacim itibariyle ileri götürdüler.

Geçen yedi Balkan Oyunu’nda aldığımız sayılar şunlardır:

1930 da 22

1931 de 19

1932 de 18

1933 te 61

1934 te 33

1935 te 75

1936 da 28

Buna karşı yedi Balkan oyununda milletlerin vaziyetleri, ihraz ettikleri mevki itibarı ile sırası ile şunlardır:

1930 da: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan, Türkiye.

1931 de: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan, Türkiye.

1932 de: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan, Türkiye.

1953 te: Yunanistan, Yugoslavya, Türkiye ve Romanya (sayıca müsavi) Bulgaristan, Arnavutluk.

1934 te: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Türkiye ve Bulgaristan (sayıca müsavi), Arnavutluk.

1935 te: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Türkiye, Bulgaristan, Arnavutluk.

1936 da: Yunanistan, Yugoslavya, Romanya, Türkiye, Bulgaristan.

Bugüne kadar gelen haberlere göre, bu sene Bükreş Oyunları’na, bizden ve Romanya’dan başka, Yunanistan, Yugoslavya ve Bulgaristan iştirak edecektir.

Yine bu milletlerin bu mevsimde şimdiye kadar yaptıkları derecelere nazaran ilk üç mevkide gelen Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya’nın vaziyetinde bir değişiklik olacağı zannedilemez. Ancak Yugoslavların son yaptıkları derecelere ve Romenlerin bu sene fevkalâde çalışmakta olduklarına bakarak belki Romenlerin Yugoslavlara tahminden fazla yaklaşmaları ihtimali vardır.

Bulgarlara gelince:

1935 ten beri bir fıtret devresi geçirmekte olan Bulgar atletizminin bu sene biraz dirilmeye başladığını son günlerde Bulgaristan’dan gelen haberlerle anlıyoruz. Bulgarların Doychev (Doyçef) ismindeki meşhur dekatloncusu da bu sene takıma tekrar iştirak ediyormuş. Bu atletin sırıkla 3,90 kadar atladığı malûm olduğuna göre, Bulgarların ümit bağladıkları adamların başında bu gelir. Bundan başka yeni atletler arasında 800 metreyi 2 dakika 6/10 da yapan birisi varmış. Son tecrübelerde Balkanlarda Romanyalı Nemes’ten başka bu mesafeyi bu kadar seri koşan kimse yok. Hatta bu mesafenin uzun zamandır galibi olan Yunanlı Georgacopoulos (Yorgakopulos) bile bu sene bu kadar iyi zaman yapamamıştır.

Bizim en çok güvendiğimiz elemanlar: başta gülleci İrfan olduğu halde atlayıcı Pulat, mâniacı Faik ve orta mesafeler koşucusu Galip ile Recep’tir. Geçen sene uzun mesafelerde çok iyi neticeler almış olan Rıza Maksut bu sene formunda değildir. Bütün bir sene atletizm yapmadığı halde son müsabakalarda, hazırlanmış atletlerimizden daha iyi neticeler alan Melih de Ciritte ve belki 100 metre süratte birer yer alabilecektir.

Romanya ile Türkiye arasında vapur postası haftada bir defa cuma günü İstanbul’dan hareket ettiğine göre, takımımızın buradan ya ağustosun 27 inci günü hareket edip ertesi günü oraya vararak bir hafta Bükreş’te çalışması yahut 3 Eylülde kalkan vapurla hareket edip Bükreş’e vardığının ertesi günü müsabakalara girmesi lâzım geliyordu. Tabii bunun birinci şıkkı yapılabilseydi bizim için çok daha faydalı idi. Şuradan buradan puan toplayarak vaziyetini kurtarmaya çalışan takımlar için bu gibi ufak tefek avantajların kıymeti çoktur. Kuvvetli ve iyi hazırlanmış takımlar 24 saatlik bir istirahatten sonra müsabakaya girmekle kaybedeceklerini diğer koşu ve yarışlarda telâfi ederler.

O sebeple bizim takımın müsabaka gününden bir gün evvel, akşam üzeri Bükreş’e varması ve ertesi günü hele o gün bir saatten fazla süren merasim esnasında ayakta kaldıktan sonra müsabakaya girmeleri kudretlerini eksiltecek âmillerdendir.

Bu sene Balkan Oyunlar’ına iştirak edecek olan atletlere nazaran yeni Balkan rekorları kırılacağı tahmin edilemez. Çünkü ekiplerin çoğu ya Mandikas, Georgacopoulos (Yorgakopulos) gibi ihtiyar atletlerden yahut isimleri henüz parlamamış gençlerden mürekkeptir. Yedi seneden beri de Balkan rekorları hayli iyileşmiştir.

Balkan Oyunları’nda tatbik edilen sayı sistemi şudur:

Müsabakalara kaç millet iştirak ediyorsa o kadar derece vardır. Yani bu seneki gibi beş millet iştirak ettiğine göre beşinciye kadar puan verilir. Bu puanlar her müsabıkın ihraz ettiği mevkiin aksinedir. Yani birinciye beş, ikinciye dört, üçüncüye üç, dördüncüye iki ve beşinciye bir puan hesap edilerek müsabakalar sonunda her milletin aldığı puanların yekûnu, o milletin umumî tasnifteki mevkiini tayin eder.

Balkan Oyunları programında şu numaralar vardır:

100, 200, 400, 800, 1500, 5000, 10 bin ve maraton koşuları.

110 ve 400 mânialı koşular.

Tek adım, üç adım, yüksek ve sırıkla yüksek atlamalar.

Gülle, disk, cirit ve çekiç atma.

4 X 100, 4 X 400 ve 800 + 400 + 200 + 100 Balkan bayrak koşuları.

Bugün Balkan milletleriyle boy ölçüşen ve memleketin kendilerine tevdi ettiği şerefli vazifeyi rakiplerine karşı muvaffakıyetle başarmaya çalışan atletlerimize muvaffakıyetler dileyerek, Balkan Oyunları’nda neticelerini bekleyelim.

B. FELEK

Yayın Tarihi: 05.09.1937

Sayfa: 3

Balkan Oyunları Bugün Başlıyor

Yunanlılar 27, Bulgarlar 18, Yugoslavlar 20 Atlet Gönderdiler

Bükreş, 4 (Sureti mahsusada giden arkadaşımız telefonla bildirdi)

Dün akşam (cuma akşamı), dalgalı bir deniz üzerinde seyahate mecbur olduk. Bu yüzden atletlerden bazıları hastalandılar. Vapurumuz, sabahleyin saat onda Köstence’ye varmış bulunuyordu. Rıhtımda Türkiye Konsolosu ile Romanya Federasyonu İkinci Reisi tarafından karşılandık. Saat 14:30’a kadar Köstence’de kaldık.

Atletlerden Rıza, Maksut, Recep ve Raif, treni kaçırdılar. Köstence’den gece treni ile geleceklerdir. Ekibimiz 17:45 te Bükreş’e vâsıl oldu. İstasyonda bizi elçimiz B. Suphi Tanrıöver karşıladı. Atletlerimiz Union otele indiler. Diğer ekipler Palas ve Splendid Park otellerindedir.

Balkan komitesi azası ve murahhaslar Athene Palas’tadır. Romenler, 8 inci Balkan oyunlarında olimpiyatları kopye etmek niyetindedirler. Yugoslavlar da dahil olduğu halde, takımların hepsi Bükreş’e gelmiştir. Yunanlılar 27, Yugoslavlar 20, Bulgarlar 18, biz 17 atletle geldik.

Romanya ekibi çok ümitli

Romen Federasyonu mahfellerine göre, Romanya ekibi çok kuvvetlidir. Yugoslavları yendikten sonra ikincilik mevkiinde Yunanlıları da tehdit etmek azminde oldukları anlaşılmaktadır.

Bükreş sokaklarında ve istasyonda Balkan milletlerine ait bayraklar dalgalanıyor. Romen organizasyonu harici manzarası ile çok muntazam görünmektedir.

Yalnız şimdiden Yunanlılarla aralarında bir ufak ihtilâf vardır.

Romenler, şimdiye kadar yapılan âdet hilâfına (aksine, karşıt olarak) bütün hakemleri Romenlerden intihap etmişlerdir (seçmişlerdir). Diğer senelerde olduğu gibi, bütün Balkan milletlerinden hakem kabul etmek istememektedirler.

Yunanlılar, buna muarızdırlar. Diğer milletlerin de Yunanlılarla beraber olacağı tahmin ediliyor.

Meselenin Balkan komitesi protokolü mucibince, her milletten hakem kabulü şeklinde halledilebileceği umulmaktadır.

Yarın sekizinci Balkan oyunları, saat 16’ da Bükreş stadında Romanya Kralı tarafından açılacak ve toplar atılarak güvercinler salıverilecektir.

B. FELEK

Yayın Tarihi: 16.08.1936

Sayfa: 5

Olimpiyat mektupları

Nefesimizi arttırmak için ana spora, atletizme ehemmiyet vermek lâzım

Berlin, 12 Ağustos — Berlin bir büyük şehirdir. Uzun uzun caddeleri vardır ve belki de Almanların ayakları bu caddelerin uzunluğundan dolayı büyücektir. Çok defa rastladığım kadınların bir tek papucuna benim iki ayağımı koymak kabildir. Sanırım 39 – 40 numara kundura burada çocuk ayakkabısı sayılır. Almanlarınparad) yürüyüşü dedikleri kalçadan kırma ayak atışları da belki ayaklarının pek ufak olmayışındandır. Ayak büyük olup da eller bu azametten mahrum kalmış sanmayın. Onlar da ayni nisbettedirler. Son Hitler selâmı bahanesiyle Almanların dünyaya el uzatmaları eli de burada ayak kadar bir merasim azası haline koymuştur.

Misafir olduğumuz şehir hakkında kötü demek ayıptır. Doğrusu kötü denecek şey de yoktur. Lâkin Berlin bir Alman şehridir, yabancıları memnun edecek hale getirmek kimsenin aklına gelmemiştir. Belki buna lüzum da görmemişlerdir. Hiç bir büyük kahve, hiç bir büyük lokantada Almancadan başka dil söyleyene rast gelmezsiniz. Halbuki Berlin’de bugün 200 bin yabancı vardır.

Berlin’de bir Türk için özlenmeyen ne yok ki? Musluğunu açıp şakır şakır ve şerbet gibi içtiğimiz Hamidiye suyundan, şekerli bir limonataya kadar… Burada Türkçe tatlının karşılığını bulamadım. Kahvelerde koca bir fincan acı kahve için üç tane nohut kadar şeker getirirler. O deryaya bu damla ne yapsın.

Berlin’de belki bizim hoşumuza giden şey az amma yaranacak şey çoktur. Bunu avdete saklayabiliriz.

Olimpiyatların son baharı

Olimpiyat müsabakaları artık son baharını yaşıyor. Atletizm bitti. Yüzme bitiyor. Futbol finale geldi. Güreşler, bisiklet bitti. Basketbol bitmek üzere, boks yarıda. Eskrimin üçte biri kaldı. Binicilik de bugün başlayacak.

Olimpiyat müsabakalarının esasını her zaman atletizm teşkil eder. Onun için herkes Olimpiyat’tan atletizmi anlar. Diğer sporlar birer garnitürdür. Almanlar bu sene atletizmde büyük neticeler bekliyorlardı. Kendi memleketlerinde, kendi halkı önünde koşmak büyük avantajdır, fakat bu hülya tahakkuk etmedi. Amerikalılar erkek atletizm müsabakalarında 11 birincilik, 6 ikincilik, 3 üçüncülük aldılar. Buna karşı Almanlar ise o da atmalarda olmak üzere 3 birincilik, 2 ikincilik, 3 üçüncülük elde ettiler. İtalyanlar ise bütün gayretlerine rağmen 2 ikincilik, 2 üçüncülük gibi ufak bir muvaffakıyetle iktifaya(yetinmeye) mecbur kaldılar.

 Bütün Olimpiyat müsabakaları bana bir şeyi gösterdi. Amatör aşkı ile çalışan, yetişen ve hızını kendi içindeki ateşten alarak müsabaka yapan milletler,” Spor dirigé” dediğimiz “sevk ve idare edilen spordan” daha iyi netice alıyor. Amatörlüğün en güzel nümunesi Amerikalılardır. Amerikalılar seyahat tahsisatı bulamadıkları için bir kısmı otomobillerini satmaya mecbur oluyorlardı da bir iane açılarak bunun önüne geçildi idi. “Sport dirigé”nin en bariz iki numunesi Almanya ve İtalya’dır. Bunlar Amerikalıların, İngilizlerin, hattâ şimal (kuzey) memleketlerinin önünde serfüruya (itaata, uymaya) mecbur oluyorlar. Bunu memleketimizin spor işleri namına dikkatle ve hissiyata hiç kapılmadan mütalaa etmeyi zarurî bulurum. Sporcu kendini sporcu olmayanların idare ettiğini gördükçe gevşemekte ve idare mekanizmasıyla kendi arasındaki ruhî bağlar yavaş yavaş çözülmektedir.

Amatör futbol

Dünya amatör futbolünün burada hemen en iyi numunelerini gördük. Kanaat getirdim ki amatör futbol şimdilik şimal memleketlerinde oynanıyor. Orta Avrupa’da çok düşmüş. Zaten birçok memleketlerin futbole iştirak etmemeleri de bunu gösteriyor. Profesyonellik burada amatörlüğü tamamen boğmuş. Avrupa’nın iyi bir profesyonel takımı burada kolaylıkla dünya birincisi olabilir. Bu, futbolün yavaş yavaş bir spor olmaktan ziyade bir “temaşa,, olmaya başlamasından ve profesyonellerin oynadıkları oyunun da bir spordan ziyade bir “marifet,, haline girmesinden ileri gelmektedir. Ne yapalım? Bu kadar çok koşanın çabuk yorulması mukadderdi..

Güreş ne halde?

Güreş ne halde diyeceksiniz?.. Olimpiyatlar’dan evvel güreşler hakkında düşündüğüm şeylerden yalnız bir noktada aldandığımı gördüm. O da Avrupa’da serbest güreşin hâlâ ilerlememiş olmasıdır. Bu güreşi Avrupa’da yalnız Macarlar biliyor. Avrupa dışında da Amerikalılar. Fransızların içinde bilen bir iki kişi var. İsviçreliler ayakta iken biraz ayak oyunu biliyorlar ama yerde bir şey bilmiyorlar.

Greko – Romen güreşine gelince; o her zamankinden daha fazla bir kombinezon işi olmuş. Meselâ kur’a çekilirken kuvvetli güreşçiler ilk devrede birbirine karşı düşerlerse birbirini kırıyor ve tasfiyeye uğratıyorlar. Beride bir zayıf güreşçi bundan istifade ediyor. Talihin en çok rol oynadığı bu çeşit turnuvaların mahzurunu biraz azaltmak içir Beynelmilel Futbol Federasyonu bu sefer milletleri kuvvetli ve zayıf diye ikiye ayırarak kur’ayı öyle çekmişti. Sanıyorum ki güreşte de yavaş yavaş bu usul tatbik edilecektir. Bence güreş sporunu kurtarmak için Macarların teklif ettikleri, sayı ile kazanmayı, kaldırmadan başka çare yoktur. Ancak hakiki güreş neticesi o zaman alınır.

Bizim güreşteki vaziyetimize gelince; güreş idaresinde bulunan arkadaşlar da görmüşlerdir ki biz Greko Romende teknik kabiliyetimizi kaybetmişiz. Bu sefer bizimkiler içinde, 1928’ de Tayyar gibi güreşen biri yoktu. Başka milletlerin güreşleri ile bizimkiler arasında çok bariz bir fark vardı. Ve işin garibi bizimkiler o memleketlerle güreş tutunca onları da kuvvetleriyle kendi sistemlerine uydurarak sade itişiyorlardı. Tabii bu hükmün dışında kalmış bir iki istisna oldu. Lâkin bu istisnalar ekseriyetin karakterini değiştirecek halde değildi.

Bence güreş sistemimizi kökünden değiştirmek ve âlem gibi güreşmeye başlamak elzemdir. Yoksa iki sene sonra Balkan birinciliğini de kaybederiz.

Eskrim müsabakaları

Biz eskrim müsabakalarının yalnız kılıç kısmına giriyoruz. Diğerlerine girmiyoruz. Bugün bizi alâkadar eden yegâne müsabaka bu idi. Kur’a ile düştüğümüz Amerika,  İsviçre ve Yugoslavya grubunda Orhan, Enver, Cihat ve Halim takımı ile müsabakalara girdik. Yugoslavya’yı 9 – 7 yendik. İsviçre ile 8 – 8 berabere kaldıysak da biz 70 onlar 58 vuruş yaptıklarından biz galip sayıldık.

Amerikalılara da 14 – 2 yenildik. İsviçre ile maç çok çetin olduysa da bizimkiler kazandılar ve ikinci devreye geçtiler. İkinci devrede Amerika, Polonya, İsveç ile düştük. Doğrusu çocukların pek de talihleri yok. Çünkü Amerika ve Polonya çok kuvvetli takımlar. Öğleden sonra yapılan müsabakalarda Polonya takımına 9 – 2 yenildik. Polonyalılar ilk devrede İsveçlileri 15 – 1 yenecek kadar kuvvetlidirler.

Polonya takımı ile müsabakadan sonra grup tertibine göre Amerika ile karşılaşmaya mecbur kalan takımımız bir günde Yugoslavya, İsviçre, Amerika ve Polonya ile çarpışmaktan mütevellit yorgunluktan dolayı müsabakadan çekilmiş ve abandone ettiği için mağlûp sayılarak üçüncü devreye girememiştir. Bu müsabakaların şekli de gösteriyor ki; her şeyden evvel atlet olmak, mukavemetimizi, nefesimizi artırmak ve spor şubesindeki ihtisasımızı almadan evvel büyük ve mütemadi mücadelelere dayanacak fizik kabiliyeti elde etmek şarttır. Bu da ancak ve ancak atletizm ile kabildir. Yaşasın atletizm! Yaşasın ana spor!

B. FELEK

Yayın Tarihi: 16.08.1936

Sayfa: 1

Berlin Olimpiyatları

Futbol şampiyonluğu

İtalya Avusturya’yı 2-1 yendi ve şampiyon oldu

Berlin, 15 — Olimpiyatlar futbol dünya birinciliği için bugün İtalya-Avusturya takımları karşılaştılar. Oyun çok sert oldu ve ilk devre 0 – 0 berabere bitti. İkinci devrede İtalyan takımı ilk golünü yaptı, Avusturya takımı da bir golle 1 – 1 beraberliği temin etti, oyun yarım saat daha temdit olundu. Bu temdit devresinde ilk çeyrek saatte İtalyanlar bir gol daha atarak 2 – 1 Avusturya takımını mağlûp ettiler. İtalyan takımı, Olimpiyat dünya birincisi oldu.